5-ma’ruza. Gamma nurlarning moddadan o’tishi. Reja


Elektron-pozitron juftining hosil bo’lishi


Download 0.96 Mb.
bet4/4
Sana13.05.2023
Hajmi0.96 Mb.
#1457166
1   2   3   4
Bog'liq
5-ma�ruza. Gamma nurlarning moddadan o�tishi. Reja

Elektron-pozitron juftining hosil bo’lishi.
Moddaga tushayotgan gamma-kvant energiyasi   bo’lganda fotoeffekt, Kompton effektlari bilan bir qatorda elektron-pozitron jufti ham xosil bo’ladi. Elektron-pozitron jufti atom yadrosining elektr maydonida yuz beradi. Bu jarayonda yadroga tepki energiya ko’rinishida energiya beriladi. Shuning uchun gamma-kvant energiyasi 1,02 MeV dan katta bo’lgandagina elektron-pozitron jufti hosil bo’lishi mumkin. Hosil bo’lgan elektron-pozitron jufti orasidagi burchak gamma-kvant energiyasiga teskari proporsional ravishda o’zgaradi:
  (14)
yadroning elektr maydonida elektron-pozitron juftining hosil bo’lishi 2-rasmda tasvirlangan. Bunda  - yadro maydoniga tushgan gamma kvant energiyasi.
 
e+
 
e-

2-rasm
2-rasmda xosil bo’lgan elektron va pozitron izlari magnit maydon ta’sirida qarama-qarshi yo’nalishga burilishi ko’rsatilgan. Ikki rentgen fotoni yoki ikki elektron to’qnashganda xam elektron pozitron jufti xosil bo’lishi mumkin. foton bilan foton to’qnashganda fotonlar energiyalarining yig’indisi


  ( 14)
Bo’lishi kerak. Elektron bilan elektron to’qnashganda xarakatdan to’liq energiyasi   bo’lishi zarur. Elektron-pozitron jufti effektiv kesimining (xosil bo’lish extimoliyati) quyidagicha:
  (15)
 -erkin elektronga tushayotgan gamma-kvant energiyadi   ga bog’liq ravishda o’zgaradi.
Gamma-kvantning moddada to’liq yutilish koeffitsienti.
Yuqorida  -nurlarning moddada yutilishi va sochilishini ifodalaydigan jarayonlar ko’rildi. Bu jarayonlarda  -nurlarning moddada to’liq yutilish koeffitsientini qarab chiqish mumkin.
Gamma-kvantlarning moddadan o’tishida kuchsizlanishi uch xil jarayon bilan yuz beradi: fotoelektrik yutilish, kompton sochilish, elektron-pozitron xosil bo’lishida yutilish.
Bu uch jarayon xam bir-biriga bog’liq bo’lmagan xolda yuz beradi. Bu uch jarayonda  -kvantlar sonining kamayishini quyidagi uch tenglama orqali ifodalash mumkin:



Bu tenglamalarda   va   fotoeffekt va juft xosil bo’lishida yutilish koeffitsientlari,
 -kompton effektida sochilish koeffitsienti. Gamma-kvantlar moddadan o’tganda dx qalinlikda to’liq kuchsizlanishi:

𝛾-kvantlarning to’liq kuchsizlanish koeffitsienti
  (16)
  koeffitsientlar moddaning atom nomeri   ga va 𝛾-kvantlar energiyasiga bog’liq.
Download 0.96 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling