Barkamol avlod


Download 201.05 Kb.

bet2/2
Sana11.11.2017
Hajmi201.05 Kb.
1   2

Gazlamaning nomi 

Igna 

raqami 

Ip raqami 

Ko‘ylak  va  ichkiyimlik 

gazlamalar 

1, 2, 3 


80, 60, 50 

Kostyumlik gazlamalar 

4, 5, 6 

50, 40 


Paltolik gazlamalar 

7, 8, 9, 10 

40, 30 

 

Tikuv mashinasida ishlatiladigan iplar 

 

6. Chok namunalari ustida ishlash

 

Kiyim  tikishda  ishlatiladigan  choklar  vazifasi  va  joylashishiga  qarab  qo‘l 



choklar va mashina choklarga bo‘linadi.  

Qo‘lda bajariladigan choklarga quyidagilar kiradi: 

-  sirmalash; 

-  bostirib ko‘klash; 

-  ziyni ko‘klash; 

-  bukib ko‘klash; 

-  yo‘rmash; 

-  ilintirib ko‘klash; 

-  choklarni bir-biriga puxtalash; 

-  bukib tikish; 

-  chatish; 

-  yolg‘on qaviq solish; 

-  choklarni yorib puxtalash;  

-  to‘rlash. 

Mashinada  kiyim  tikishda  ishlatiladigan  choklar  har  xil  –  biriktiruvchi,  ziy, 

bezak choklarga bo‘linadi. 

Biriktiruvchi choklarda detallar chokning ikki tomonida yotadi. Masalan: orqa, 

yon, elka, eng qirqimlarini biriktiruvchi choklar. 

Biriktiruvchi choklarga – bostirma, quyma, ichki, qo‘sh, “qulf” choklar kiradi. 

Ziy choklar detallar chetiga yoki qirqimiga ishlov berishda ishlatiladi. Detallar 

chokning  bir  tomonida  bo‘ladi.masalan:  buyum  etagini,  eng  uchini  ishlashda,  bort, 

yoqalarga ishlov berishda. 

Ziy choklarga – bukma chok va mag‘iz choklar kiradi. 

Bezak  choklar  detal  va  buyumlarni  bezashda  ishlatiladi.  Bu  choklar  qomatga 

shakl berishda (orqa, yubka etak buklamalarida) foydalaniladi. 

Bezak choklar bo‘rttirma choklardan, shnur qo‘yib bo‘rttirilgan choklardan va 

taxlamlardan iborat. 

Tikuv  mashinasida  tikiladigan  choklar  –  ko‘rinmas  chok,  ag‘darma  chok, 

bostirma chok. 

Chok tikishda: 

-  chok  eni,  baxya  qatorlar  soni,  ular  oralig‘i,  baxyaning  tortishmasligi,  ip 

raqamiga rioyaqilish; 

-  detallarni  igna  ostiga  qo‘yish  tartibiga  va  chok  tikish  ketma-ketligiga  rioya 

qiliish lozim.  



12 

 

7. Ko‘rinmas chok, ag‘darma chokva bostirma choklarni tikish. 

 

Ko‘rinmas  chokdan  –  ko‘ylak,  yubka,  kofta,  jaketning  etak  va  eng  qismlarini 

buklab tikishda foydalaniladi. 



Ag‘darma  chok  kantli,  raqamli,  qistirma  kantli  bo‘ladi.  Biriktirma  chokning 

bir  turi  bo‘lib,  cho‘ntak  qopqoqlarini,  yoqalarini,  bortni,  izma  kabi  detallar  chetini 

tikishda ishlatilinadi. 

Ag‘darma  chokdan  –  yoqa,  manjet,  bortlar,  qopqoqlar,  belbog‘lar,  eng  uchini 

bukib tikishda foydalaniladi. Detallar ulangandan, ya’ni biriktirilgandan so‘ng detalni 

o‘ngiga  ag‘darish  operatsiyasi  bajariladi.  Bu  hollarda  ikki  detalni  choklarini  chetda 

joylashtirib ulash “detal chetlarini ag‘darma choklash” deb ataladi. 

Tikuv  mashinasi  va  qo‘lda  ag‘darma  choklar  orqali  turli  xil  buyumlar  tikish. 

Kantli  ag‘darma  chokda  detallardan  biri  ikkinchisidan  0,1  -0,3  smqochiriqroq 

bukilgan  bo‘ladi.  Buning  uchun  chok  solingandan  keyin  uni  yorib  dazmollanadi, 

detallar  o‘rniga  aylantiriladi,  kant  hosil  qilib  zeyi  ko‘klanadi.  Hosil  bo‘lgan  kantni 

saqlab qolish uchun detallar cheti baxyaqator, yolg‘on qaviq bilan tikiladi yoki chok 

qirqimlari ichki tomondan detallarning biriga tikiladi. 

Ramkali  ag‘darma  chok  pidjak  cho‘ntaklari,  ko‘ylakning  tugmalanadigan 

joylari  kabilarni  tikishda  qo‘llaniladi.  Bu  chokni  tikish  kantli  ag‘darma  chokni 

tikishga o‘xshaydi. Hosil bo‘lgan ramkani saqlab qolish uchun ag‘darma chok ustidan 

baxyakator yuritilib qo‘yiladi.  

Qistirma kantli ag‘darma chok yoqalarni, ko‘ylak bortlarini bezashda muayyan 

xizmatdagi kishilarning kiyimlarini tikishda ishlatiladi. Chok tikilayotganda qistirma 

gazlamani,  ya’ni  eni  2,5-3,0  sm  gazlama  parchasini  ikki  bukib  detallardan  birining 

o‘ngiga  ulanadi.  Keyin  ikkinchi  detalning  o‘ngi  birinchi  detalning  o‘ngiga  qaratilib, 

chetlari  tekislab  qo‘yiladi  va  qistirma  kant  ulangan  baxyaqator  ustidan  yangi 

baxyaqator yurgiziladi.  

Ag‘darma  chok  solish  uchun  ikki  detal  o‘ngini  ichkariga  qaratib  qo‘yiladi, 

qirqimlari tekislanadi va chetidan 0,5-0,7sm  masofada baxyaqator yuritiladi. So‘ngra 

chok haqqining ortiqchasi qirqilib, detallar o‘ngiga ag‘dariladi.  



Bostirma  choklar  yon,  elka  qirqimlarini,  kiyim  old  bo‘lagi  va  ort  bo‘lagini, 

yubka  bo‘laklarini,  englarni  va  hakozo  detallarni  ulash  uchun  ishlatiladi.  Bostirma 

choklar - berk yoki qayirma chetli, ikkita ochiq yoki berk qirqimli bo‘ladi. 

Tikuv mashinasi va qo‘lda bostirma chok orqali turli xil buyumlarda qo‘llash.  

Berk bostirma chok qilish uchun pastki detal ustki detalga nisbatan bezak chok 

eniga  0,4-0.7sm  hamda  0,7-1,0sm  qo‘shilgan  masofaga  chiqariladi  va  ustki  detal 

qirqimidan 0,5sm ichkaridan tikiladi. So‘ngra detallar ikki tomonga yotqiziladi, chok 

qirqimlari  esa  kalta  detal  tomonga  qayriladi  va  modelda  ko‘zda  tutilgan  masofada 

bezak baxyaqator bilan puxtalanadi. 

Qayirma chetli bostirma chok hosil qilish uchun detallar o‘ngiga ichkariga qilib 

qo‘yiladi,  chetlari  tekislanadi  va  modalga  ko‘zda  tutilgan  masofada  maxsus 

mashinada ko‘klanadi yoki qo‘lda mayda qaviqlar bilan puxtalanadi.  

Ikkita  ochiq  qirqimli  bostirma  chok  qilish  uchun  ikki  detal  o‘ngiga  ichkariga 

qilib  qo‘yiladi,  qirqimlari  tekislanadi  va  bezak  baxyaqator  kengligiga  0,5-1,5sm 



13 

 

qo‘shilgan  masofada  mashinada  biriktirib  tikiladi.  Shundan  keyin  detallar  ikki 



tomonga yoriladi. Chok qirqimlari oldin ikki tomonga yotqiziladi va dazmollanadi. 

 

8. O‘lchov olish va hisoblash qoidalari. 



 

Kiyim  tikishdan  oldin  gavdaning  o‘lchovlari  olinadi.  O‘lchov  olish  uchun 

santimetrli  lentadan  foydalaniladi.  O‘lchovlar  quyidagi  tartib  asosida  yozib  boriladi. 

Odam  gavdasining  tuzilishi  gavdadan  o‘lchov  olishda  asosiy  omil  hisoblanadi. 

Kiyimni loyihalashda mutanosiblikka e’tibor berish kerakligi tushuntiriladi.  

Mutanosiblik  –  tananing  turli  o‘lchamining  bo‘yga  nisbatidir.  Tananing 

mutanosibligi  uch  turga  bo‘linishi  (dolixomorf,  braximorf,  mezomorf)  haqida, 

gavdaning  o‘lchov  olish  uchun  zarur  bo‘lgan  antropometrik  nuqtalari  va  chiziqlari 

haqida  nazariy  bilimlar  beriladi.  Ularga  gavdaning  modul  bo‘yicha  chizmasini 

chizish,  gavdadan  to‘g‘ri  o‘lchov  olish  o‘rgatiladi.  To‘garak  a’zolari  odam 

gavdasining tuzilishini ham bilishlari kerak.  

Gavdadan  o‘lchov  olish  vaqtida  gavdaning  individual  xususiyatlari  e’tiborga 

olinadi, chunki tik gavdada orqaning belgacha bo‘lgan uzunligi bukchaygan gavdaga 

qaraganda kaltarok bo‘ladi va hokazo. Misol tariqasida to‘garak a’zolaridan birining 

gavdasi  o‘lchab  ko‘rsatib  beriladi.  O‘lchovi  olinayotgan  odam  erkin  turishi,  beli 

bog‘langan,  engil  kiyimda  bo‘lishi  aytib  o‘tiladi.  Gavdaning  asosiy  nuqtasi 

hisoblangan  bel  chizig‘i  bog‘lab  qo‘yiladi.  O‘lchov  o‘lchov  lentasi  yordamida 

olinadi. Bunda o‘lchov lentani juda tarang yoki bo‘sh qo‘yish yaramaydi.  

O‘lchov olish tartibi quyidagilardan iborat; 

1. BAyar - bo‘yin aylanasining yarmi. 

2. KAyar - ko‘krak aylanasining yarmi. 

3. BkBU - bo‘ksa aylanasining yarmi. 

4. OrBU – ort bo‘lagining belgacha uzunligi. 

5. KU – kiyimning uzunligi. 

6. EU – elka uzunligi. 

7. KO – ko‘krak oralig‘i. 

8. BelAyar – bel aylanasining yarmi. 

 

O‘lchov olish qoidasi: 

1. BAyar  -  bo‘yin  aylanasi.  Ettinchi  umurtqa  pog‘onasidan  bo‘yin 

chuqurchasigacha o‘lchanadi va uning yarmi yoziladi. 

2. KAyar - ko‘krak aylanasining yarmi orqa kurak, qo‘ltiq tagi, ko‘kraklar usti 

bilan o‘lchanadi va uning yarmi yoziladi. 

3. BkBU  -  bo‘ksa  aylanasining  yarmi  bo‘ksaning  eng  katta  qismi  ustidan 

aylantirib o‘lchanadi va yarmi yoziladi. 

4. OrBU  –  ort  bo‘lagining  belgacha  uzunligi.  Ettinchi  umurtqa  pog‘onasidan 

to‘g‘ri chiziq bo‘yicha belgacha uzunlik o‘lchanadi va to‘liq yoziladi. 

5. KU  –  kiyimning  uzunligi.  Ettinchi  umurtqa  pog‘onasidan  bo‘ksagacha 

o‘lchanadi va to‘liqyoziladi. 

6. EU – elka uzunligi. Bo‘yin bilan elkaning kesishgan nuqtasi va elkaning qo‘l 

bilan ulangan oralig‘i o‘lchanadi. 

7. KO – ko‘kraklar oralig‘i o‘lchanadi va yarmi yoziladi. 



14 

 

8. BelAyar – bel aylanasining yarmi. Gavdaning eng xipcha joyidan aylantirib 



o‘lchanadi va uning yarmi yoziladi. 

Har  qanday  gavdaning  tuzilishida  orqaning  kengligi  va  ko‘kraklarning 

balandligi  har  xil  bo‘ladi.  Shu  o‘lchovlarni  proporsional  hisoblashda  chiqqan  son 

to‘g‘ri kelavermaydi. Shuning uchun o‘lchovlarlarni hamma o‘zidan olishi kerak.  

Gavdadan o‘lchov olishda barcha o‘lchamlar uchun umumiy shartlar: 

-  barcha o‘lchovlar santimetrli tasma yordamida o‘lchanadi; 

-  o‘lchanayotgan  odamning  bir  qavat  engil  kiyimida  yoki  ichki  kiyimda 

bo‘lishi; 

-  o‘lchamlari  olinayotgan  odam  gavdasini  zo‘riqtirmay,  qomatini  odatiy, 

bo‘sh holda tutib turishi lozim. 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9. Kiyim turlariga va fasoniga qarab olinadigan o‘lchovlar. 

 

O‘lchovlar olishdan oldin fason tanlab, tanlangan fasonga moslab mato tanlab 



olish kerak.  

Kiyim  asosining  (yoki  o‘zagining)  chizmasini  qurish  quyidagi  ketma-ketlikda 

bajariladi. 

1)  Dastlabki  ma’lumotlar  aniqlashtiriladi.  Ya’ni  odam  gavdasi  o‘lchanadi  va 

kiyim turiga qarab qo‘shimcha qiymatlari belgilanadi. 

2)  Tanlangan konstruksiyalash usulida ko‘rsatilgan ketma-ketlikda formulalar 

bo‘yicha hisoblar bajariladi. 

3)  Chizmaning  bazis  to‘ri  quriladi.  Bazis  to‘r  bir-biri  bilan  perpendikulyar 

kesishuvchi  vertikal  va  gorizontal  chiziqlardir.  Bu  to‘  kiyimning  bo‘yi  va  eni 

bo‘yicha o‘lchamlarini va kiyim detallarining o‘lchamlarini belgilaydi. 

4)  Bazis to‘r chazmasining ustiga konstruksiya asosining chiziqlari chiziladi. 

Bu old va ort bo‘lak o‘rta chiziqlari; yoki o‘miz chizig‘i; elka chiziqlari; eng o‘mizi 

chiziqlari; yon, bel, etak va vitachkalar chiziqlaridir. 

Vitayakalar – yassi materialdan hajmdor shakl 

hosil  qilish  uchun  xizmat  qiladigan  konstruktiv 

element.  Matoning  ortiqchasi  vitachkaga  olinib, 

hajm hosil qilinadi. 

5)  Chizma bajarilishining sifati tekshiriladi. 



 

15 

 

10. Fason tanlashda matolarning ahamiyati 



 

Kiyimga  biror-bir  fason  tanlanayotganda  qaysi  mavsumda  kiyilishi  yoki 

qanday  sharoitda  kiyilishi  inobatga  olinadi.  Tanlangan  fason  uchun  kiyimlar  tikish 

uchun har xil turdagi matolarga ahamiyat berish kerak.  

Matolar  tanlangan  fasonga  mos  kelishi,  va  tikish  usuliga  bog‘liq  bo‘ladi. 

Masalan: uyda kiyiladigan kiyimlarga qulay, g‘ijim bo‘lmaydigan, engil yuviladigan 

mato tanlanadi va shunga qarab fason tanlanadi. Xizmatga kiyish uchun kiyimlarning 

matosi  ko‘zga  tashlanmaydigan  bo‘lishi  kerak.  Oqshom  kiyimlarining  matolari 

yorqin rangli matolardan tikilgani ma’qul. 

 

11. Kiyim turlariga qarab matoni tanlash. 

 

Matoni kiyim turlariga qarab tanlanadi. Masalan: qishki, kuzgi- bahorgi, yozgi 

mavsumda  kiyiladigan  kiyimlar.  Qishki,  kuzgi  mavsumlarda  kiyiladigan  kiyimlar 

qalinroq va qalin xildagi matolardan tanlanadi. 

Bahorgi-yozgi  mavsumlarda  kiyiladigan  kiyimlar  yupqa  va  yupqaroq 

matolardan  tanlanadi.  Oqshom  liboslarini  tikish  uchun  asosan  ipak,  kapron,  tafta, 

muara, duxoba matolaridan tikish mumkin. 

 

12. Liboslarni tikishda fasonlarni tanlash.  



 

Fason  qandayligiga  qarab  kiyimlarning  slayti  xilma-xil,  shakli  turli  bo‘lishi,  bezak 

elementlari  bir-biridan  farq  qilishi  mumkin.  Slaytga  qarab  kiyimlar  to‘g‘ri,  gavdaga 

sal  yopishgan,  gavdaga  yopishgan  va  etak  tomon  kengaya  borgan  bo‘ladi.  Fason 

tanlab  qishki,  yozgi  kiyimlar  va  mavsumiy  kiyimlar  tikiladi.  Uyga  kiyish  uchun 

kiyiladigan  kiyimlarning  fasonlari  qulay  bo‘lishi  kerak.  Xizmat  uchun  kiyiladigan 

kiyimlarning  fasonlari  tor,  keng  bo‘lmagan,  ko‘zga  tashlanmaydigan,  fasonning 

detallari ko‘p bo‘lmagani ma’qul. 



 

13. Chizma yordamida bolalar ichki kiyimini bichish va tikish

 

Bolalar kiyimlarini tikish uchun bolaning o‘lchovlari olinib, asosiy o‘lchovlari 



asosida  andoza  chiziladi.  Andoza  bo‘laklarini  joylashtirishda  chiqindisiz  bichish 

qoidalariga amal qilish kerak. 

Surilib 

ketmasligi 

uchun 

to‘g‘nog‘ichlar  bilan  qadab 



chiqiladi  va  bichiladi.  Ich 

kiyim  tikish  texnologiyasi 

asosida tikiladi. 

Bolalar  kiyimlari,  ular 

chizmasi.  Andoza.  Andozani 

matoga  to‘g‘ri  joylashtirish. 

Masshtab 

razmeridagi 

chizmani 

sm.lineykada 

kattalashtirib,  chok  haqlarini 

belgilab bichish va tikish. 

 

 


16 

 

14. Bolalar so‘lakchasi va qo‘lqopchasini bichish va tikish. 

 

Bolalar so‘lakchasi uchun chit, satin, xom surp matolaridan foydalansa bo‘ladi. 



Bolalar  so‘lakchasi  chizmasini  chizish,  Andozani  matoga  to‘g‘ri  joylashtiriladi  va 

bichiladi.  Bichilgan  detallarni  ulab,  ko‘klanadi  va  chok  tanlab  tikiladi.  Tayyor 

bo‘lgan so‘lakchaga bezak berish ham mumkin. 

15. Qizlar ko‘ylagini tikish

 

Qizlar  ko‘ylagi  uchun  asos  chizmasini  chizish  tartibi.  Asos  chizmalardan 

andoza tayyorlash usuli. Mato turlariga qarab belgilabqirqish usuli. 

Qizlar 


ko‘ylagi 

uchun 


asos 

chizmasi chiziladi. Asos chizma asosida 

qizlar 

kuylagining 



fasoni 

modellashtiriladi. 

Modellashgan 

fasonga  chizma  chiziladi  va  andoza 

tayyorlanadi. 

Kuylakning 

fasoniga 

qarab 


tanlangan 

matoga 


andoza 

bo‘laklarini  to‘g‘ri  joylashtiriladi  va 

bichiladi.  Bichilgan  buyumni  tikish 

texnologiyasiga  amal  qilgan  holda 

tikiladi. 

 

16. O‘g‘il bolalar shimini tikish. 

 

O‘g‘il  bolalar  shimi  uchun  asos  chizmasini  chiziladi.  Asos  chizmadan  andoza 

tayyorlanadi. Andoza bo‘laklarini joylashtirishda chiqindisiz bichish qoidalariga amal 

qilish  kerak.  Surilib  ketmasligi  uchun  to‘g‘nog‘ichlar  bilan  qadab  chiqiladi  va 

bichiladi.  Matoga  andoza  bo‘laklarini  to‘g‘ri  joylashtiriladi  va  bichiladi.  Bichilgan 

buyumni  vitachkalari  biriktirib  ko‘klanadi,  yon  choklari  va  odim  choklari  biriktirib 

ko‘klanadi,  shim  pochasi  bukib  ko‘klanib,  kiydirib  ko‘riladi.  SHimni  mashinada 

tikishdan oldin ipning raqami, ignaning raqamini matoga moslab olinadi. So‘ng tikish 

texnologiyasiga  amal  qilgan  holda 

tikuv  mashinasida  tikiladi.  Yon  

bo‘laklar  va  vitachkalar  ulanadi. 

Qo‘l  choklari  so‘kib  tashlanadi. 

Yon 

choklari 



va 

shimni 


vitachkalarini 

bir 


tomonga 

yotqizilib,  etagi  ustki  detaldan  zix 

chiqarib bostirib, dazmollanadi.  

 

17. Yubka tikish

 

Yubkalar fasoni bo‘yicha har 



xil: 

vitachkali, 

to‘g‘ri, 

klinli, 


qiyiqli,  vitachkasiz  ikki  chokli, 

klyoshli, 

skladkali 

yubka 


va 

hakozolar.  Yubkaning  fasoni  va  bichilishi  jussaning  xususiyatlariga,  shuningdek, 

gazlamaga va uning guliga qarab tanlanadi. 


17 

 

Klinli yubkalar 4, 6, 8, 10, 12 qiyiqlardan tashkil topadi. Etak tomoniga qarab 



kengayib boradi. Bunda bo‘ylama ip har bir klinning markazidan o‘tadi. Bo‘ylama ip 

ko‘rinib turishi uchun klinning andazadagi markaziy chizig‘i ustiga yuqori va pastdan 

teshikcha qilib qirqib qo‘yiladi. 

Yubkaning chizmasini chizish uchun o‘lchovlar olinadi. 



 

 

O‘lchovning nomlari 

Harfli belgisi 

Uzunligi, sm 

1.  Bel aylanasi 

BelA 

67,7 


2.  Bo‘ksa aylanasi 

BkA 


90,7 

3.  Ort belgacha uzunligi 

OrBU 

35 


4.  Kiyimning uzunligi 

KU 


40 

5.  Klinlar soni 

 



 



Klinli  yubka  chizmasi 

Klinli 

yubka 

andozasi 

bo‘laklarini joylashuvi. 

O‘lchov 


olingandan 

so‘ng  klinli  yubka  chizmasi 

chiziladi. 

Klinli  yubka  chizmasi 

chizilgandan 

keyin 


andoza 

bo‘laklarini 

joylashtirishda 

chiqindisiz  bichish  qoidalariga 

amal  qilish  kerak.  Surilib  ketmasligi  uchun  to‘g‘nog‘ichlar  bilan  qadab  chiqiladi  va 

bichiladi. 

Klinli  yubkani  mashinada  tikishdan  oldin  ipning  raqami,  ignaning  raqamini  matoga 

moslab olinadi, tikilib, yon choklari yorib dazmollanadi.  

To‘g‘ri  yubka  ikki  qismdan  iborat  –  old  va  orqa  yarim  bo‘lagi.  Yubkaning 

kengligi  bo‘ksaning  aylanasi  bo‘yicha  olinadi.  Beldagi  keng  qismni  burmaga  yoki 

vitachkaga  olinadi.  Vitachkaning  orqa  bo‘lagiga  ikkitasi  qo‘yiladi.  Qolgan  ikkitasi 

old qismiga qo‘yiladi. Vitachkaning uzunligi va kengligi bir xil emas, uni gavdaning 

tuzilishiga qarab olinadi. Asosdan keng va uzun yon vitachkasi, orqa bo‘laginiki tor 

va katta old bo‘lagining vitachkasidir. 

To‘g‘ri  yubka  kengroq  turadi,  bir  chokli,  ikki  chokli.  Uch  chokli,  skladkali, 

burmali  bo‘ladi.  Yubkaning  beli  belbog‘li.  Rezinkali  yoki  tasmali  bo‘lishi  mumkin. 

To‘g‘ri yubka gazlamaning bo‘ylama ipi yo‘nalishi bo‘yicha bichiladi. 

 To‘g‘ri yubkaning chizmasini chizish uchun o‘lchovlar olinadi. 

 

№ 

Nomlari 

Harfli belgisi 

Uzunligi sm 

1.  Bel yarim aylanasi 

BelA yarmi 

32 


2.  Bo‘ksa yarim aylanasi 

BkA yarmi 

42 

3.  Orqa belgacha uzunligi 



OBU 

36 


4.  Kiyimning uzunligi 

KU 


45 

 


18 

 

To‘g‘ri yubka chizmasi chizilgandan keyin andoza bo‘laklarini joylashtirishda 



chiqindisiz  bichish  qoidalariga  amal  qilish  kerak.  Surilib  ketmasligi  uchun 

to‘g‘nog‘ichlar bilan qadab chiqiladi va bichiladi. 

To‘g‘ri  yubkani  mashinada  tikishdan  oldin  ipning  raqami,  ignaning  raqamini 

matoga moslab olinadi, tikilib, yon choklari yorib dazmollanadi.  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

18. Kiyimlarga bezaklar bilan ishlov berish

 

Bezaklar. Bezaklarni kiyim turiga qarab tanlash. Matolardan gullar tayyorlash.  



Bezaklar  kiyimlarning  turlariga  va  fasoniga  qarab  bezatiladi.  Kiyimlarni 

bezashda  xilma-xil  buklamalar,  bo‘rttirma  choklar,  etak  burmalar,  oddiy  burmalar 

foydalaniladi.  Tikilgan  tayyor  kiyimlarni  bezashda  furnituralar,  tikma  gullar,  atlas 

lentalardan  yasalgan  gullar,  mo‘yna,  petlyalar,  to‘rli  tesmalar  bilan  bezatiladi. 

Applikatsiyalar,  turli  gullarni  elimlab  yopishtirish,  har  xil  rangli  shnurlardan  gul 

shakliga moslab tikib chiqish yo‘li bilan ham kiyimlarni bezash mumkin. 

Qoplama  cho‘ntak,  xlyastik,  belbog‘,  cho‘ntak  qopqoqlari  ham  bezak 

hisoblanadi.  

Bezaklarni  kiyim  turiga  qarab  tanlash.  Matolardan  tayyorlangan  gullar 

chizmasi. Atlas lentalardan gul tayyorlash. Atirgul, barg, roliklarni tikish. 

 

19. Oraliq nazorat ishi. 

 

O‘tilgan  mavzular  bo‘yicha  to‘garak  a’zolarining  bilim  va  ko‘nikmalari 



aniqlanadi.  

To‘garak  a’zolarining  kulolchilik  san’ati  bo‘yicha  bilimlarini  aniqlash  uchun 

quyidagi savollar biletlarini tavsiya etamiz: 

 

1-savol: Tikuvchilikda ishlatiladigan xomashyolar qaysilar. 

2-savol: Tikuvchilikdagi asosiy ish qurollarini ayting. 

3-savol: Ignalar qaerda saqlanadi. 

4-savol: Dazmol bilan ishlashda asosiy qoidalar 


 

5-savol:  Tikuv  mashin

tushishi kerak. 

6-savol: Tikuv mashin



 

To‘garak  a’zolarining

quyidagi amaliy topshiriqb

 

1-topshiriq: Dazmol 

2-topshiriq: Chok nam

3-topshiriq: Gazlama

4-topshiriq: Ko‘rinmas

5-topshiriq: Tikuv mas

 

To‘garak rahbarlarig

 

Amaliy  topshiriq  ber

borish  hamda  vaqtdan 

qo‘yilishi va tikuv mashina

Ushbu savollar va top

bilim va ko‘nikmalarini ani

 

20. Volan burmalar

 

Volan burmalar beza



Volanlarni kuylak va

bo‘ladi.  Volanlar  matoga 

Bu  volanlarga  mashinada

shunda  matoda  burmalar

bichiladi.  Bu  volanlar  ha

burmalarni amaliyotda qo‘l

 

 

 



 

 

 



 

 

21. Turli millatlarnin

 

Mahalliy  aholi  kiyim



an’analari  asosida  o‘ziga 

xosligi  bilan  bir-biridan 

emas, bayram kiyimlari ham

19 


mashinasida  ish  olib  borilayotganda  yorug‘

ashinasini asosiy sozlash ishlarini ayting. 



ining  bichish-tikish  bo‘yicha  ko‘nikmalar

iriqbiletlarini tavsiya etamiz: 

 bilan ishlang. 

namunalari ustida ishlang  

lama va ip turlari bilan ishlang. 

rinmas chok tiking. 

mashinalari bilan ishlang. 



lariga eslatma

berilishidan  berilishidan  oldin  bichish

  unumli  foydalanish  uchun  maxsus 

hinalari ham soz holatda bo‘lishi lozim. 

topshiriqlarning bittasidan  guruhdagi bi

aniqlashda foydalanish mumkin.   

alar tayyorlash

bezak sifatida kuylaklarda ishlatiladi.  

va yubka etaklariga, eng o‘rnida, yoqa

  ko‘ndalang  joylashtirilib  kerakli  qalinl

inada  2  qator  chok  yurgizib,  ostki  2  qavat

alar  hosil  bo‘ladi.  Volanning  yana  bir 

ham  etak,  eng,  yoqalar  uchun  qo‘ll

qo‘llab ularni tayyorlash.  



 

 

 

Volan burmalar 

larning kiyimlari haqida

kiyimi  qadimdan  iqlim,  turmush  sharoitl

  xos  tarzda  shakllangan.  Turli  millatlarn

  ajralib  turadi.  Har  bir  millatning  kun

ham farqlangan. Zarafshon vodiysi ayolla

yorug‘lik  qaysi  tomondan 

 

alarini  aniqlash  uchun 

ish-tikish  ishlarini  olib 

  gazlama    tayyorlab 

bir necha bolalarning 

yoqa o‘rnida ham ishlatsa 

qalinlikda  bichib  olinadi. 

qavat  ipdan  asta  tortiladi, 

  turi  chizma  asosida 

qo‘llanilsa  bo‘ladi.Turli 

haroitlari  va  urug‘-qabila 

llatlarning  kiyimlario‘ziga 

kundalik  kiyimlarigina 

ayollarining yalang qavat 



20 

 

delegat, rumchasi, Toshkentliklarning mursagi, Shahrisabzning kaltachasi bayram va 



tantanalarda  kiyiladigan  kishilik  liboslari  hisoblanadi.  Samarqand,  Xorazm, 

Surxondaryo,  Buxoro  liboslari  o‘z  ko‘rinishlari,  xususiyatlari,  ularni  turli  xildagi 

marosimlar  uchun  xosligi  bilan  ajralib  turadi.Turli  viloyatlardagi  xotin-qizlar  milliy 

kiyimlarni  o‘ziga  xosunsur-belgilar  bilan  boyitishgan.  Hozirgi  takomillashgan 

liboslarda  ham  mana  shu  o‘ziga  xoslikka,  ayniqsa  bosh  kiyimlariga  qarab  kishilarni 

qaysi millatdan ekanligini farqlash mumkin.  



 

22. Zamonaviy kiyimlar haqida. 

 

Halqning  madaniyati  oshib  borgani  sari  kiyim  faqat  tanani  asraydigan 

vositagina  bo‘lib  qolmay,  bezak  buyumiga  ham  aylana  bordi.  Liboslarining 

zamonaviy  ko‘rinishi,  ularning  istiqbolini  aniqlash  uchun  tarixga  nazar  tashlanib, 

libosning  retrospektiv  tahlili  amalga  oshiriladi.  Badiiy  adabiyotlar,  arxiv,  muzey 

materiallarini  o‘rganish  natijasida  olingan  ma’lumotlar  tahlili  libosdagi  o‘zgarishlar 

xilma-xilligi  haqida  tasavvur  uyg‘otadi  hamda  libosning  tuzilishi  va  unga 

ishlatiladigan  matolar  o‘zgarishi  bilan  bog‘liq  taraqqiyot  bosqichlarini  ko‘rsatish 

imkonini  beradi.  Kishilar  kiyim-kechakka  o‘z  didlari,  estetik  ideallarini  ifoda  etgan 

go‘zallik tasavvurlarini singdira boradilar. Davr o‘tgan sari iqlim o‘zgarishi, ijtimoiy-

iqtisodiy sharoit, xalqaro aloqalar ta’sirida liboslar o‘zgarib boradi. Liboslar ma’lum 

darajada kishilar badiiy fikrlashi, go‘zallikka intilishining natijasi hisoblanadi. 

 

23. O‘zbek milliy kiyimlari haqida. 

 

O‘zbekiston 

Respublikasi 

hududidan 

topilgan 

arxeologik  yodgorliklar,  devoriy  rasmlar,  yozma  manbalar, 

qo‘lyozma  kitoblarga  ishlangan  mo‘‘jaz  tasvirlar  kiyimlar 

tarixi nuqtai nazaridan o‘rganilsa, o‘zbek milliy kiyimining 

boy tarixi namoyon bo‘ladi. XIX asr milliy kiyimlari keng, 

uzun  yaxlit  bichimi,  odam  qomatini  berkitib  erkin  to‘kilib 

turishi  kabi  qadimgi  xususiyatlarni  saqlagan.  Ayollar 

kiyimlaridan ko‘ylak, lozim, kamzul, nimcha va shu kabilar 

to‘g‘ri  bichimli  bo‘lgan.  Erkaklar  to‘g‘ri  bichimli  ko‘ylak, 

yaxtak,  to‘n,  chakmon  kiygan.  O‘zbek  halqi  orasida  eng 

ko‘p tarqalgan engil bosh kiyimi do‘ppidir.  

Joylarning  tabiati,  kishilar  didi,  xalq  amaliy  san’ati 

usullari  ta’sirida  do‘ppining  turli  xillari  vujudga  kelgan. 

Bosh kiyimlar ustidan chiroyli naqshlar bilan bezatilgan tillaqoshlar, bo‘yinga ularga 

mos bo‘yintumor, zebigardon taqinchoqlari taqilgan. Oyoq kiyimlaridan kavush bilan 

kiyiladigan maxsi, etik kiyish urf bo‘lgan. 

 

24. O‘g‘il bolalar milliy kiyimlarini tikish

 

O‘g‘il  bolalar  milliy  kiyimlaridan  yaktak  chizmasini  chizilib,  andoza  olib 



bichiladi  va  tikish  qoidalariga  asoslanib  tikiladi.  O‘g‘il  bolalar  milliy  kiyimlaridan 

yaktagi, qiyig‘i va choponi kabi buyumlardan biri yaktakni tikish. 



 

 


Do'stlaringiz bilan baham:
1   2


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling