M. N. Musayev sanoat chiqindilarini tozalash texnologiyasi


Download 3.87 Mb.
Pdf просмотр
bet14/46
Sana12.02.2017
Hajmi3.87 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   46

141

www.ziyouz.com kutubxonasi



chiqarib  tashlanadi,  masalan,  sovitish  fazasi  yoki  quritish  fazasi. 

Ikki fazali siklda faqat adsorbsiya va desorbsiya fazalari o ‘tkaziladi.

JV

j

E r itu v c h i  n o m i



C , g/m 3

1

Atseton



3,0

2

Benzin



2,0

3

Benzol



2,0

4

Butil  atsetat



1,5

5

Ksilol



2,1

6

Metil  atsetat



2,1

7

Toluol



2,0

8

Etil  spirti



1,8

9

CS2



6,0

10

Trixloretilen



1,8

11

Metilenxlorid



2,0

12

Tetraxloruglerod



4,5

Rekuperatsion qurilmalarda ushlab qolinadigan organik erituvchi 

bug'larining gazdagi tarkibi va miqdori,  ham da ishlab chiqarishning 

im koniyatiga  qarab  regeneratsiya  jarayonining  u  yoki  bu  sikli 

tanlanadi.  Agar tozalanadigan gazda uchuvchan erituvchi bug'lari 

yuqori  ko n sen tratsiy ad a b o 'lsa ,  un d a  t o 'r t   fazali  siklni  q o 'lla sh  

m aqsadga  m uvofiq,  agar  o 'r ta   va  kam   k o n sen tratsiy ali  b o 'lsa  

(2-3  g /m 3),  unda  uch  fazali  siklni  qo'llash  kerak  (bunda  sovitish 

fazasi  chiqarib  tashlanadi).  Ikki  fazali  sikl  esa  chiqindi  gazdagi 

suv  bilan  um um an  aralashm aydigan  organik  erituvchi  bug'larini 

u sh lab   qolish  lozim   b o 'lg a n d a   q o 'lla n ila d i.  R ek u p e ra tsio n  

qurilm alarning  uzluksiz  ishlashi  uchun  adsorberlar  kam ida  2  ta 

bo'lishi kerak.  Odatda adsorberlar 6 tagacha bo'lishi mumkin.  Endi 

ikki  fazali siklda ishlaydigan absorbsion qurilm ani ko'rib chiqamiz.

Adsoiberlaiga AR-3 markali aktivlangan ko'mir solingan.  1—ventilator 

orqali  organik  erituvchi  bug'lari  (OEB)  2—kaloriferlaiga  beriladi 

(konsentratsiyasi 5-6 g/m 3).  U yerda qisman qizdirilib, keyin aktivlangan 

k o'm ir  bilan  to'ldirilgan  adsorberlarga  uzatiladi.  Tozalangan  gaz 

adsorbeming quyi qismidan atmosferaga chiqarib yuboriladi. Adsorbent 

to'yingandan keyin (odatda 8 -1 2  soatdan keyin) yutilgan erituvchi bug'lari 

desorbsiya qilinadi (ajratiladi). Buning uchun adsorbeming quyi qismidan 

qizdirilgan  suv  bug'i  beriladi  (harorat  115—118  °C  atroflda  bo'ladi).



142

www.ziyouz.com kutubxonasi



13.1-rasm.  Terini nitroemal  bilan  bo‘yash jarayonida hosU  bo‘luvchi  bug‘-havo 

aralashmalar!  tarkibidagi  organfk erituvchi bug‘larini absorbsion  ushlab qolish 

qurflmasining sxemasi:

1-ventilator,  2-kalorifer,  3-adsorberlar,  4-kondensator,  5-fazalami  ajratuvchi, 

6-qatlamlami  ajratuvchi.

Desorbsiya  jarayoni  kondensatorda  to'planadigan  kondensatning 

konsentratsiyasi va zichligiga qarab davom ettiriladi. Distillatning zichligi

0,966 g/sm3 ga yetganda jarayon to‘xtatiladi.

Kondensatorda suyuq holga kelgan organik erituvchi bug‘lari  oldin

5  — apparatda suyuq va gaz qatlam lariga,  keyin esa  6 — apparatda 

suyuq qatlamlarga ajratiladi va omborlarga yuboriladi.

Keyingi paytlarda organik materialll yutuvchi sorbentlami tayyorlashga 

e’tilx)r kuchaydi. Bunda yuqori faol va yemirilishga chidamli aktivlangan 

ko‘mirlam i  tayyorlash  bilan  birga  aktiv  uglerod  tolalar  asosidagi 

to ‘qilgan va to ‘qilmagan materiallar ham  keng  ishlatilmoqda.  Ushbu 

materiallar yuqori yutuvchanlik qobiliyatiga ega bo‘ladi (99%gacha).



Nazorat uchun  savollar:

1.  Organik erituvchi bug‘lari qaysi jarayonlarda hosil bo'ladi?

2.  Organik  erituvchi  bug‘larini  rekuperatsiya  qilishning  qanday 

usullari  bor?

3.  R ekuperatsion  qurilm alarning  texnologik  sikllari  qanday 

bosqichlardan iborat va ulami ikki, uch va to ‘rt sikli bo‘lishligi nimaga 

bog‘liq?

143

www.ziyouz.com kutubxonasi



14-BOB.  GAZLARNI  YUQORI  HARORATDA 

ZARARSIZIANTIRISH  (TERMIK USUL)

Toksik,  yomon  hidli  oson  oksidlanuvchi  gazlar  ko‘p  hollarda 

maxsus  apparatlarda  yoqish  orqali  zararsizlantiriladi.  Ushbu  usul 

oddiyligi bilan boshqa usullardan farqlanadi.  Bu usul ko‘pincha lak- 

buyoq sanoatida, kimyo, elektrotexnika hamda bo‘yash sexlari bo'lgan 

sanoat ishlab chiqarish korxonalarida hosil bo‘ladigan gazlarni, ya’ni 

bo‘yoqlar tarkibidagi erituvchilaming bug'larini tozalashda qo‘llaniladi. 

Bunda tozalanuvchi gaz havo kislorodi yordamida yoqiladi.  Shunda 

hosil  b o ‘lgan  gazlar  boshlang'ich  gazga  nisbatan  zaharsiz  b o ‘lishi 

kerak. Tozalash jarayoni maxsus yondirgichlarda, sanoat pechlarida 

va ochiq mash’allarda amalga oshiriladi.

Bunda chiqindi gaz tarkibidagi uglevodorod tarkibli gazlar (bug‘lar) 

yoqilg'i  gaz  alangasida  to ‘liq  yonib  ketadi  va  atmosferaga  chiqarib 

yuboriladi.  Y ongan  gazlar  issiqligidan  ham   kerakli  m aqsadda 

foydalanish  mumkin.  Buning  uchun  b a’zan  pech  ichiga  issiqlik 

almashtirgichi ham  o ‘rnatiladi.

Termik neytralizatorlaming konstruksiyasi shunday tuzilgan bo‘lishi 

lozimki,  bunda  chiqindi  gaz  tarkibidagi  yonuvchan  oiganik  modda 

bug‘i  pech  ichida  yonib  ketishga  ulgurishi  lozim.  Bu  esa  organik 

moddaning  o‘z- o ‘zidan alanga olish haroratini apparat ichida vujudga 

keltirishga bog‘liq. Odatda bu vaqt 0,1-0,5 sekundni (ba’zan  1 sekundni) 

tashkil  etadi.  Shuning  uchun  bunday  apparatlam i  ishlatishda

Chiqindi  gaz

JZ

E-



14.1-rasm.  Sanoat chiqindi  gazlarini  termik zararsizlantirish  (termik neytralizator)

sxemasi:


a)  issiqlik almashtirgichsiz;  b)  issiqlik almashtirgichli.

144

www.ziyouz.com kutubxonasi



zararsizlantiriladigan moddaning  o ‘z- o‘zidan alanga olish haroratini 

bilgan holda shu haroratni apparat ichida vujudga keltirishga harakat 

qilish lozim. Bu esa chiqindi tashlamalaming zararsizlantirish darajasini 

(to‘liq  yonib  ketishi)  oshirishga  olib  keladi.  Apparat  ishlashining 

samaradorligini oshirish uchun apparat ichida harorat moddalarning 

o‘z-o‘zidan alanga olish haroratiga qaraganda 100-150°C ga ko'paytiriladi. 

Quyidagi  jadvalda  sanoatda  ko'plab  hosil  b o ‘lib  tashianadigan 

tashlamalaming  o ‘z -o ‘zidan alanga olish haroratlari keltirilgan.



Sanoatda keng  tarqalgan  erituvchi  bug‘larining 

o ‘z -o ‘zidan  alanga olish haroratlari  (ta)

M o d d a

t  

°c

•a i  '



M o d d a

t „  "C


M o d d a

t»."C


Am m iak

649


M etan

537


Ftal  angidrid

584


Atseton

538


M etil  spirti

470


Furfiirol

393


Benzol

579


M etil  eflr

350


F urfunl  spirti

490


Butadien

449


M etiletilketon

516


X Iorbenzol

674


Butil  spirti

367


Nitrobenzol

496


Siklogeksan

268


V inilatsetat

426


O lein  kislota

363


Siklogeksanon

495


Vodorodsian

538


Propan

468


E pixlorgidrin

410


G litserin

393


Propilen

504


Etan

510


Dibutilftalat

404


Serovodorod

260


E tilatsetat

486


Dixlorm etan

640


Skipidar

253


Etilbenzol

466


D ixloretilen

413


Stirol

491


Etilenoksid

430


Kerosin

254


Toluol

552


Etilenglikol

413


Krezol

559


U glerod oksidi

652


Etil  spirti

426


Ksilol

496


Fenol

715


Etil  efiri

186


Ja’zan chiqindi tashlam alari tarki ?ida organik erituvchi bug‘l:

ko'plab  uchrasa,  ular  yoqilg'i  sifatida  ham   ishlatilishi  mumkin. 

Chiqindi tashlam alar tarkibidagi  yonuvchan  m oddalarning issiqlik 

chiqarish qobiliyati 3,3 5 -3 ,7 7   M D j/m 3  ga teng boMganda va yuqori 

harorat beiganda mustaqil yoqilg'i sifatida  qo'llanilishi mumkin.  Lekin 

ko‘p hollarda chiqindi tashlamalarda yonuvchan aralashm alarning 

miqdori  yetarli  bo'lm agani  uchun  qo'shim cha  yoqilg‘i  gazning 

ishlatilishini  taqozo  etadi.  Odatda  1000  m 3  gaz  uchun  2 0 -3 0   kg 

shartli yoqllg‘ining ishlatilishi aniqlangan.

Nazorat uchun  savollar:

145

www.ziyouz.com kutubxonasi



1.  Toksik,  yom on  hidli  oson  oksidlanuvchi  gazlar  qanday 

zararsizlantiriladi?

2.  Termik  zararsizlashtirish  jarayonida  hosil  bo'lgan  issiqlikdan 

qanday  foydalanish  mumkin?

3. Termik zararsizlashtirish jarayonida qo'llaniladigan apparatlami 

ishlatishda qaysi haroratni apparat ichida vujudga keltirishga harakat 

qilish  lozim?

4. Termik neytralizatorlarning konstruktsiyasi qanday tuzilgan?



146

www.ziyouz.com kutubxonasi



15-BO B.  GAZLARNI  SIM O B   B U G ‘LARIDAN  TOZALASH

A tm osfera  havosini  sim ob  b u g 'lari  bilan   ifloslanishi  rangli 

m etallurgiya,  issiqlik  energetika,  kim yoviy  va  boshqa  sanoat 

tarm o q larin in g   tashlam alari  hisobiga  so d ir  b o 'la d i.  C hiqindi 

tashlamalarda simob va uning birikmalari bug' va aerozol ko'rinishida, 

hamda chang zarralariga ilashgan holda bo'lishi mumkin.  Simobning 

konsentratsiyasi keng doirada  o'zgaradi.

Simob va uning birikmalari miqdori, konsentratsiyasiga qarab, uni 

ushlab qolish usullari fizik va kimyoviy usullaiga bo'linadi. Fizik usullaiga 

kondensatsiyalash,  absorbsiyalash,  adsorbsiyalash  va  aerozollami 

filtrlarda ushlab qolish usullari kiradi.  Kimyoviy usullaiga xemosorbsiya 

va gaz fazasida ushlab qolish usuli kiradi.

Simob  m oddalari  bilan  konsentrlangan  tashlam alarni  dastlabki 

tozalash  uchun  odatda  fizik  usuliar,  keyin  esa  ularni  chuqurroq 

tozalash  uchun  kimyoviy  usul  qo'llaniladi.  X em osorbsion  usul 

tashlam a  tarkibida  simobdan  tashqari  boshqa  kom ponentlar  ham  

uchraganda  ishlatiladi.  Katta  miqdordagi  gaz tashlam alarini  simob 

birikm alaridan  tozalash  (dem erkurizatsiyalash)  u c h u n   asosan 

a b s o r b s io n   u s u l  q o 'l l a n i l a d i .  B u n in g   u c h u n   k o 'p m c h a  

dem erkurizatsiyalash  uchun  aktivlangan  k o 'm ir  ishlatiladi.  Gaz 

tarkibida  oltingugurt  angidridini  uchrashi  aktivlangan  ko'm irni 

deaktivlanishiga  olib  keladi,  lekin  gazda  kislorod  va  suv  bug'lari 

bo'lganda  adsorbentda  yutilgan  oltingugurtning  oksidlanishi  sodir 

bo'lib, sulfat kislota hosil bo'lishiga olib keladi:



S 0 2+ H 20 + 0 , 5 0 2-* H 2S 0 4 

Hosil bo'lgan sulfat kislota simob bug'lari bilan  o'zaro ta ’sirlashib, 

HgS04 ni hosil qiladi. Bu esa gaz tashlamasini to'liq demerkurizatsiyalashga 

olib keladi. Shuning uchun simob bug'lariga nisbatan ikki-uch baravar 

oltingugurt  angidridi  ko'p  bo'lgan  nam  (nisbiy  namligi  40—100% 

bo'lgan)  gazlarni  tozalash  maqsadga  muvofiqdir.  Bunday  sharoitda 

tozalangan gazda simob bug'larining qoldiq konsentratsiyasi  «0,0075 

m g/m3 ni tashkil etadi. To'yingan adsorbent — aktivlangan ko'miming 

desorbsiyasi  46,6  kPa  (350  mm.sim.ustuni)  vakuum  ostida  bir  soat 

vaqt davomida 97% regeneratsiyasini amalga oshirish va uni qayta ishlatish 

mumkin.  Regeneratsiyani  100%  quritilgan  oltingugurt  angidridi  bilan 

ishlov berish orqali ham amalga oshirish  mumkin.



147

www.ziyouz.com kutubxonasi



Demerkurizatsiyalash  uchun  qo‘llaniladigan  aktivlangan  ko‘m ir 

dastlab  ishlatishdan  oldin  sulfat  kislota,  tem ir  va  simob  xlorid, 

metall sulfidlari bilan modifikatsiyalanadi.

Shu prinsi pdaB 2 vitamini ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘lgan 

ventilatsion tashlamalar  o ‘z tarkibidagi simob bug‘laridan tozalanadi. 

Ushbu qurilmaning sxemasi  15.1-rasmda keltirilgan.

15.1-rasm.  Ventilatsion tashlamalarni  demerkurizatsiyalash absorbsion  qurilmasining

sxemasi:


1-aralashtirgich;  2-kaIorifer, 3-rcaktor; 4,5-ventilator.

Adsorbent  reaktorda  AP  markali  aktivlangan  ko‘mirni  natriy 

xloridning  suvli  eritmasi  bilan  ishlov  berish  va  keyin  issiq  havo 

yordamida quritish orqali tayyorlanadi. Shu tarzda modifikatsiyalangan 

adsorbent adsorberning yuqori qismidan lyuk orqali silindrik adsorberga 

yuklanadi.  Bunda  perforatsiyalangan  halqasimon  devorlar  orqali 

tozalashga yuborilgan gaz  o ‘tganda, uning tarkibidagi simob bug'lari 

aktivlangan  ko‘mirga  yutilib  qoladi.  Adsorbent  to ‘yingandan  so‘ng 

adsorberdan bo‘shatilib olinadi va uning tarkibiga yutilib qolgan simob 

pirom etallurgik  usul  yordam ida  rekuperatsiya  qilinadi.  Sim ob 

konsentratsiyasi 0,13 m g/m 3 li  4 0 m in g m 3/soat  hajmdagi ventilatsion 

ta sh la m a la rn i  5,5  t  m o d ifik atsiy alan g an   k o ‘m ir  y u k lan g an  

adsorberdan  (qatlam   qalinligi  0,2  m,  filtratsiya  yuzasi  40  m 2) 

o'tkazilganda tozalash  darajasi  99,0%  ni  tashkil etadi.

Aktivlangan ko‘mir qatori xemosoibent sifatida boshqa adsorbentlar 

ham   ishlatilishi  mumkin.  Ularga  silikagel,  seolit,  glinozem,  pemza, 

magniy oksid,  kremnezem  kabi  moddalar kiradi.

148

www.ziyouz.com kutubxonasi



Katta  miqdordagi  simob  tarkibli  tashlam alarni  tozalash  uchun 

q a to r  ko rx o n alard a  m aydalangan  m arganes  rudasi  (piroluzit) 

ishlatiladi.  Bunda  tozalash  jarayoni  donalar  yuzasida  boradigan 

quyidagi reaksiyaga asoslangan bo‘ladi:



2  H g + M n 0 2->H g2M n 0 2

Tozalanadigan gazda oltingugurt angidridi va kislorod uchraganda 

bir vaqtda marganes va simobning sulfatlari ham hosil bo'ladi. Ko‘pchilik 

ishlab chiqarishning chiqindi gazlarida simobga qaraganda oltingugurt 

angidridining  miqdori  ko'proq  b o ‘ladi.  Shuning  uchun  gazlami 

simobdan  tozalashdan  oldin  ular  tarkibidagi  oltingugurt  angidridi 

ohakli suv yordamida ushlab qolinadi, keyin esa piroluzit bilan kontakt 

qilinadi.  Shundan  keyin  demerkurizatsiyalangan  gazlar atmosferaga 

chiqarib yuboriladi. Simob bilan to'yingan adsorbent  maxsus rotatsion 

groxotlarda maydalanadi  va uning yuzasidagi  simob yutilgan  qatlam 

ajratib  olinadi.  Saralangan  1-2%   simob  tarkibli  adsorbentni  simob 

rudasi bilan biigalikda kuydirilib, uning tarkibidan simob ajratib olinadi 

va  uni  o'zi  qayta  gaz  tozalashda  qo'llaniladi.  Yuqorida  keltirilgan 

texnologiya asosida 1 1 shartli ushlab qolingan simob uchun 2 0 1 piroluzit 

sarf bo'ladi.  Bunda demerkurizatsiya darajasi 90—96%  ni tashkil etadi.

Chiqindi tashlamalarni simob bug'laridan tozalashni sanab  o'tilgan 

qattiq  usullaridan  tashqari  ba’zi  donador va tolasimon  materiallarni 

ishlatgan holda ion almashish usullarini  ham qo'llash mumkin.  Bunda 

ion almashish smolalarida kationitlar  Hg+2 formasida,  anionitlar esa 

adsorbsiyalangan yod yoki yod birikmalari  formasida bo'ladi.



Nazorat uchun  savollar:

1. A trof-m uhitni simob bug'lari bilan ifloslanishi qaysi  korxonalar 

ta ’sirida ro'y beradi?

2.  Simob bug'larining atrof-m uhitga va  mson organizmiga ta ’siri 

qanday?

3.  Simob  moddalari  bilan  konsentrlangan  tashlam alar  qanday 



zararsizlantiriladi?

4.  Demerkurizatsiyalash uchun qo'llaniladigan aktivlangan ko'm ir 

qanday modifikatsiyalanadi?

5.  Simob  bug'larini  ushlab  qolish  uchun  aktivlangan  ko'm irdan 

tashqari  yana qanday adsorbentlar qo'llaniladi?

149

www.ziyouz.com kutubxonasi



16-BOB.  C H IQ IN D I  OQOVA  SUVLARNI  TOZALASH, 

SUVLARNING XOSSALARI VA ULARNING  SIN F LA N ISH I

Suv  haqida.  Suv  tabiatdagi  eng  oddiy  m oddalardan  bin,  lekin 

yerda hayot davom etishi  uchun uning xizmati beqiyosdir.  Suv  juda 

ko‘p  tabiiy jarayonlarni  borishida  asosiy  rolni  o'ynaydi.  Yeming 

asosiy qismi suvdan iboratdir. Yerdagi mavjud barcha moddalaming 

tarkibida suv uchraydi.  Insonlar tanasining  65%i suvdan iboratdir, 

uning miyasini 85%ini suv tashkil etadi.  Birorta tirik oiganizmlaming, 

o ‘simliklarning  hayotini  suvsiz  tasaw ur  etib  bo'lmaydi.  Shuning 

uchun  suv  resurslarini  asrab-avaylash,  uni  ifloslamaslik,  samarali 

ishlatish  asosiy  vazifalardan  biridir.  Hozirgi  kunda  yerda  suvning 

umumiy  miqdori  1386  m ln.km 3 tashkil  qiladi,  shundan  97,5  %i 

sho‘r suv, qolgani chuchuk suvlami tashkil etadi.  C huchuk suvnmg 

umumiy miqdori —  35 mln.km3  ga te n g .  Dunyo bo'yicha chuchuk 

suvning  ishlatilishi  yiliga  3900  mlrd  m 3/yil  ni  tashkil  qiladi.  Shu 

m iqdom ing yarmisi  butunlay  ishlatiladi,  ya’ni butunlay yo‘qoladi, 

qolgan yarmi esa oqova suv ko‘rinishida qaytib keladi.

Tabiiy suvlar  o'zida erigan tuzlarning miqdori, ya’ni mineralligi 

bo'yicha quyidagi sinflarga bo'linadi:  (g/1 da)

1)  chuchuk  suvlar  (<1  g/1  dan  past);

2)  sal  tuzli  (1-10);

3)  sho‘r  (10-50);

4)  namakob  (>50  g/1  dan  yuqori).

Suvda erigan anionlarning borligiga qarab  suvlar gidrokarbonatli, 

sulfatli  va xloridli  suvlarga bo ‘linadi.  Suvlarning qattiqligi —  suvda 

erigan Ca+2 va Mg+2  ionlarining konsentratsiyasiga qarab belgilanadi 

(mmolChekv/1). Qattiqlikni  o‘zi  karbonatli va nokarbonatli xillariga 

boMinadi.  Suvning  umumiy  qattiqligi  2  xil  qattiqlikning  yig‘indisi 

orqali baholanadi. Bunda karbonatli suvlar suvda erigan kalsiy, magniy 

bikarbonat  tuzlarining miqdori bilan, nokarbonatli suvlarda esa kalsiy, 

magniy  xloridli,  sulfatli,  nitratli  tuzlarni  erigan  m iqdori  bilan 

baholanadi.

Sanoatda suv xomashyo,  energiya manbayi, sovituvchi, erituvchi, 

ekstragent,  uzatuvchi  va  boshqa  ko‘p  m aqsadlarda  ju d a  keng 

qo'llaniladi.

150

www.ziyouz.com kutubxonasi



Suvning xususiyatlari. Toza suvning zichligi  +15 °C da, atmosfera 

bosimida  999  kg/m 3  ga  teng.  Suvdagi  aralashm alam ing  miqdorini 

oshishi bilan uning zichligi ham oshib boradi. Dengiz suvining erigan 

tuzlari  konsentratsiyasi  35m g/m 3  ga teng b o ‘lganda,  uning zichligi 

1028  kg /m 3  atrofida  bo ‘ladi.  Suvda  tuz  m iqdorini  1  kg/  m 3  ga 

o ‘zgarishi, uning zichligini 0,8 kg/m 3  ga  o ‘zgartiradi.

H aroratni  —  t  ko‘tarilib borishi bilan  suvning qovushqoqligi  — 

p — quyidagi tartibda kamayib boradi:

t,0 C  


10 



15 

20 


25 

30 


35

p

 

,мП а.с  1,797  1,523  1,301  1,138  1,007  0,895  0,800  0,723



Tuz miqdorining oshib borishi suv qovushqoqligini ko'paytiradi. 

Suvning sirt tarangligi   18°C  da 73,  100°C  da esa 52,5 m H /m  ni 

tashkil  etadi.  Suvning  issiqlik  sig'imi  0°C  da 4180  D j/kg  °C  ga  , 

35°C  da esa minimumga teng bo'ladi.  Suvning muz holatidan suyuq 

holatiga  o'tish issiqligi  330 kDj/kg ni, bug'  holatiga  o'tish issiqligi 

esa  atmosfera bosimi va  100°C  da  2250 kD j/kg rri tashkil etadi.

Suv  elektr  tokini  kuchsiz  o ‘tkazuvchi.  Suvda  tuz  miqdorining 

oshishi unda elektr tokining o'tkazilishini ham  oshiradi.

Suvning  tiniqligi  va  loyqaligi  undagi  mexanik  aralashmalaming 

miqdoriga qarab baholanadi. Aralashma qancha ko‘p b o ‘lsa, suvning 

tiniqligi shuncha kam, loyqaligi shuncha ko‘p bo'ladi. Uniqlik yorug'lik 

nurini  suv  ichiga  kirib  borish  uzunligi  bilan  aniqlanadi  va  numing 

to'lqin  uzunligiga  bog'liq bo'ladi.  Bunda ultrabinafsha  nurlar oson, 

infraqizil nurlar esa suvdan qiyinchilik bilan  o'tadi. Ushbu ko'rsatkich 

suvning sifatini va undagi  aralashmalar miqdorini aniqlashda ishlatiladi.

Suvlarning  ishlatilishiga  qarab  sinflanishi.  Suvlar  sanoatda 

ishlatilishiga qarab sovituvchi, texnologik  va eneigetik suvlaiga bo'linadi. 

Issiqlik almashtiigichlar (теплообменник)с1а  sovitishga ishlatiladigan 

suvlar  m oddalar  bilan  kontakt  qilmaydi  (aralashmaydi),  shuning 

uchun  ular  ifloslanmaydi,  faqat  sal  qiziydi.

Sanoatda  ishlatiladigan  suvlarning  65—80  %i  sovituvchi  agent 

(vosita)  sifatida  ishlatiladi.  Katta  kimyoviy  korxonalarda  sovitish 

maqsadida yiliga 440  m ln.m 3  suv sarf qilinadi.



Texnologik suvlar yuvuvchi,  reaksiyaga va muhitga xizmat qiluvchi 

turlariga bo'linadi.  Muhitga xizmat qiluvchi suvlar qattiq moddalami



151

www.ziyouz.com kutubxonasi



eritishda,  pulpalar  hosil  qilishda,  rudalarni  qayta  ishlash  va 

boyitishda,  m ahsulotlarni  gidrotransportida  ishlatiladi.Yuvuvchi 

suvlar gazlarni tozalashda (absorbsiya), suyuq (ekstraksiya) va qattiq 

moddalarini  yuvishda  ishlatiladi.  Reaksion  suvlar  reagentlar bilan 

birgalikda  o'tkaziladigan  reaksiyalarda,  suyuq  aralashm alarni 

haydashda va shu kabi boshqa jarayonlarda ishlatiladi.

Texnologik  suvlar turli  moddalar bilan bevosita  kontakt  qiladi.

Energetik suvlar bug'  ishlab chiqarishga, apparatlami va xonalam i 

isitishga xizmat qiladi.

16.1-rasm .  S uvlam ing  ishlatilishi  bo'yicha  sinflanishi.



Nazorat  uchun  savollar:

1. Yerda suvning miqdori va uning  ahamiyati qanday?

2.  Tabiiy suvlar qanday sinflanadi?

3.  Suvning xususiyatlari qanday?

4.  Suv  ishlatilishiga qarab qanday sinflanadi?




Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   46


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling