Maydanakda olingan kuzatuv malumotlari asosida Gravitatsion linzalar bankini yaratish O’z. Res. Fa ai


Download 445 b.
Sana20.09.2017
Hajmi445 b.


Maydanakda olingan kuzatuv malumotlari asosida Gravitatsion linzalar bankini yaratish

  • O’z.Res.FA AI

  • Sh. E. Holikov


Gravitatsion Linzalar xaqida qisqacha malumot

  • Birorta ob’ektdan kelayotgan yorug’lik, yetarlicha katta massaga ega bo’lgan jism yonidan yoki atrofidan o’tayotgan vaqtda o’z xarakat yo’nalishini malum darajada o’zgartiradi, bunga sabab u jismning gravitatsion tasiridir.yani jismning gravitatsion maydoni tasirida yorug’lik o’z yo’nalishini o’zgartiradi, va bunday jismlar Gravitatsion linzalar deyiladi.



Gravitatsion Linza

  • Gravitatsion linza tasirida yorug’lik nurini og’ishi:



Gravitatsion Linza



Gravitasion Linzalar kuzatuvi

  • Tabiy teleskoplar xisoblanmush gravitatsion linzalarni kuzatish yildan - yilga oshib bormoqda.Sababi bu linzalar g’ayritabiylikka egaligi va ajoyib xususiyatlarga boyligidir. Gravitatsion maydon ta’sirida yorug’likni sinishi natijasida, uzodagi manbadan kelayotgan yurug’likni bizga yaqin masofalarda nomoyon bo’ladi.



Gravitasion Linzalar kuzatuvi

  • Gravitatsion linzali sistemalarni o’rganish,koinotni o’zlashtirishda yangi imkoniyatlarni ochdi.Biz uchun aniqlashni deyarli imkoni bo’lmagan ko’rinmas materiya xususiyatlarini,kavazarlar tabiatini,yashirin materiya va yosh gallaktikalar tabiatini o’rganishda qo’l keldi.Ushbu sistemalar galaktikadan tashqari astronomiyani tatqid etishda,kosmik masofalardagi ob’ektlarni bevosita kuzatish imkonini beradi.



O’zbekistonda Gravitasion linzalar kuzatuvi

  • Gravitatsion linzalar kuzatuvi xozirda Respublikamizning Qashqadaryo viloyatiga qarashli Maydanak balandtog’ tizmalarida joylashgan xalqaro Maydanak observatoriyasida olib borilmoqda. Maydanak observatoriyasi dunyodagi 5 ta observatoriyalaridan biri xisoblanadi.Bu yerdagi asosiy kuzatuv “quroli” AZT-22 teleskopidir.





AZT-22 Teleskopi

  • AZT-22 teleskopi O’rta Osiyodagi eng yirik teleskop xisoblanadi.Bu teleskopda xozirda katta masshtabdagi kuzatuvlar olib borilmoqda.Shu bilan birga bu teleskop zamonaviy yurug’lik qabul qilivchi CCD qurilmasi bilan xam jixozlangan.Unga SNUCam 4000 x 4000 rusumdagi CCD kamerasi o’rnatilgan.

  • Teleskop diametri-1.5 мetr.

  • Fokus masofasi-1/8

  • Ko’rish maydoni -17’x17’

  • Ajrata olish burchagi- 0,26’’ / pix



AZT-22 Teleskopi



AZT-22 Teleskopida kuzatiladigan ob’ektlar

  • Tarqoq yulduz to’dalari;

  • Sharsimon yulduz to’dalari;

  • Gallaktikalar;

  • Kvazarlar;

  • Blazarlar;

  • Gravitatsion linzalar;

  • Astroidlar;

  • Va boshqa osmon jismlari.



Gravitatsion linzalar katalogi:

  • Xozirgi kunga kelib dunyoni turli xududlarida joylashagan xalqaro observatoriyalarida GL lar kuzatuvi olib borilmoqda va bu kuzatuv malumotlarini doimiy ravishda xalqaro CASTLES nomlanmush katalogga kiritilib boriladi.GL lar muamolari bilan shug’illanuvchilar bu katalogdan foydalanib ilmiy ishlar olib borishadi.



Каталог CASTLES Интернет адрес: http://cfa-www.harvard.edu/castles/



GLS bankini yaratish asoslari

  • Gravitatsion linzalarni kuzatuvi xx-asr 4-choragidan boshlangan bo’lishiga qaramasdan Respublikamizda 2000-yildan buyon Maydanak observatoriyasida uzluksiz ravishda olib borilmoqda.Bu kuzatuvlarni AI xamda O’zMU Fizika fakulteti Astronomiya kafedrasi xodimlari xamkorligida olib borilib kelinmoqda.



GLS bankini yaratish asoslari

  • Xozirgi kunga kelib GL larni bir qancha kuzatuv malumotlari yig’ilib qoldi va bu malumotlarni taxlilini o’tkazishda bir qator muamolar kelib chiqmoqda,yuzaga kelgan muamolarni xal etish uchun bu malumotlar bankini yaratishga extiyoj tug’ildi va bu vazifa zimmmizga yuklatildi,tuzilgan bank quydagi qo’yilgan talablar asosida tuzildi.



GL banki dasturiy tamonoti

  • GL bankini yaratish uchun biz Delphi dasturlash tilidan foydalandik va bu dasturiy tamonotni ishlab chiqdik.



GL banki dasturiy tamoniti



GL banki dasturiy taminoti



GLS bankini qisqacha ko’rinishi



GL bankiga qo’yilgan talablar

  • Ob’ektni nomi bo’yicha topish;

  • Disk (tipi ko’rsarilgan holda, yani CD yoki DVD) nomeri mavjudligi;

  • Xar bir tasvirga induvidual nomer beriganligi;

  • Filtr rangini bo’yicha tabaqalanganligi;

  • Ekspozitsiya, xar bir tasvirni rangli filtr asosidagi kuzatuvi davomiyligi bo’yicha;

  • Maydon kengligi ko’satilganligi;

  • Imkoniyat darajasida xar bir tasvirni sifati aniqlanganligi;

  • Qo’shimcha parametrlar uchun CASTLES katalogiga ssilka berish;

  • Va boshqa foydali ma’lumotlar mavjudligi.



Olingan natijalar

  • Biz yakuniy natija xisobida 22968 ta tasvir CD disklarda va 2339 ta tasvir DVD disklarda umumiy xisobda 25307 ta arxivlangan tasvirlar olindi.



Etiboringiz uchun raxmat




Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling