Спорт машғулотининг назарий асослари


МАШҒУЛОТ ЖАРАЁНИНИНГ ЦИКЛЛИГИ


Download 1.76 Mb.
bet35/89
Sana21.04.2023
Hajmi1.76 Mb.
#1370386
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   89
Bog'liq
спорт маш наз ва мет. САЛОМОВ Р 2005

МАШҒУЛОТ ЖАРАЁНИНИНГ ЦИКЛЛИГИ

Цикллилик, яъни маълум машғулотларнинг, босқичларнинг, нисбатан тўла такрорланиб туриши машғулот жараёнининг бутун структураси учун характерлидир. Машғулотнинг катта (жумла-дан, йиллик ва ярим йиллик) ҳамда кичик (микроцикл) цикллари бўлади.


Микроцикллар бир неча кун, кўпинча бир ҳафта давом этади. Уларнинг структурасига таъсир этадиган жуда кўп шарт-шароитлардан энг муҳимларини кўрсатиб ўтамиз. Булардан биринчиси юкламалар динамикасининг кичик «тўлқин» ларини. ҳосил қиладиган омилларнинг ўзидир.
Иккинчидан, ўзаро оптимал алоқада бўлган турли йўна-лишдаги машқларни такрор тадбиқ этиш заруриятидир. Машғу-лотда нимагадир ортиқроқ қаратилган турли машқлар бир қанча машқлардан фойдаланилади, бунда уларнинг машғулотларда қандай тўплангани ва бир-бири билан қандай тартибда алмаши­ниб туришига ҳам асло бефарқ қараб бўлмайди. Масалан, тезкорлик машқларини кўп ҳолларда чидамлилик машқлари билан бир машғулотда бажариш тўғри бўлмайди. Улар турли машғулотларда тўпланган бўлса, тезкорликни ривожлантиришга мўлжалланган машқлар бажариладиган машғулотлар асосан чидамлиликка аҳамият бериладиган машғулотлардан олдин бўлса, энг яхши самара беради. Бошқа машғулотларга нисбатан ҳам шу каби маълум навбат тартиби сақланиши керак. Булар бари мик­ро-цикллар структурасида ўз ифодасини топади.
Учинчидан, меҳнат ва ўқув фаолиятининг умумий режими ғоят муҳим таъсир кўрсатади. Шунинг учун машғулот микро-циклларининг кўпинча бир ҳафталик бўлиши ҳам тасодифий эмас. Бу машғулот жараёнини оптимал ташкил этиш талабларига ҳамиша ҳам жавоб бермасада, меҳнат ва ўқув ҳафтасининг ритмига осонроқ мос тушади.
Ниҳоят, машғулотнинг структура ва мазмуни умуман мунтазам суратда ўзгариб тургани учун, микроцикллар машғулот жараёнининг босқич ва даврлари хусусиятларига қараб қайта тузилиб туради. Микроцикллар, аслини олганда, машғулот струк-турасининг энг вариатив элементидир. Мураббий билан спортчи микроциклларнинг мазмуни ва структурасига зарур ўзгаришлар киритиш билан (яъни машқлар комплексини, машғулотларни ҳамда дам олиш кунлари миқдорини, уларни алмаштириб туриш тартибини, юкламалар катталигини, улар ҳажми ҳамда интен-сивлигининг динамикасини ва хоказоларни ўзгартириш билан) машқ кўрганликни тараққий эттиришга ҳалақит бериши мумкин бўлган хилма-хил ташқи таъсирларга барҳам беради ва шу йўл билан машғулот жараёнининг умумий тенденциясини таъмин этади.
Спорт машғулотининг катта цикллари мазкур бобнинг ке-йинги бўлимида қараб чиқилади. Бу ерда эса, фақат уларнинг спорт формасини ривожлантиришнинг цикллари билан боғлиқ эканли-гини ҳамда мазкур жараённинг турли босқичларида спорт формаси тараққиётини бошқариш хусусиятларини ифода этувчи даврлар-дан ташкил топишини айтиб ўтамиз. Навбатдаги ҳар бир цикл ўзидан олдингисини шунчаки такрорлаб қолмай, балки янги асосга, шу жумладан, машғулот восита ва методларини қисман янгилаш асосига қўрилади ҳамда одатда машғулот юклама-ларининг юксакроқ даражасида ўтади (юкламани кўпайтириш ёш хусусиятига қараб машғулотлар юкламасининг умумий ҳажми стабиллашиб, кейинчалик эса пасая бориши ҳолларига тааллуқли эмас.
Цикллилик спорт машғулотининг асосий қонуниятларидан бири сифатида тизимлилик ва илгарилаб бориш тамойиларидан фойдаланишга бевосита алоқадордир. Бу қонуният машғулот-ларнинг кетма-кетлигини белгилашда ҳам, юклама ва дам олиш тизимини тузишда ҳам ва машғулот жараёнлари тузилишига алоқадор бошқа барча муаммоларни ҳал этишда ҳам мунтазам равишда ҳисобга олиб борилиши керак.
Шундай қилиб, спорт машғулоти мураббий ва спортчи фаолиятининг натижалари белгилайдиган ўзига хос специфик қонуниятларга эга экан. Фақат ана шу қонуниятларни билиб олгандагина ҳамда улардан таълим ва тарбиянинг умумий тамойиллари билан биргаликда маҳорат билан фойдаланилган-дагина спорт тараққиётининг чўққилари сари ишонч билан бориш мумкин.



Download 1.76 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   89




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling