Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы
Download 3.13 Mb. Pdf ko'rish
|
6F7NebSD4SKKLbJCFJVp2dDjB3o5ENWmElYBpo5i
- Bu sahifa navigatsiya:
- Erkin so’rovlar.
- Hisobotlar generatoridan foydalanib yaratiladigan ixtiyoriy shakldagi hujjatlar.
- 4.5. Ma’lumotlarni himoya qilish
Kartalar va chizmalar. Ularni yaratish va chiqarib olish uchun YTLATda
sturlitli kartografik belgilarning mavjud kutubxonasini kengaytirish va yangisini yaratish; silliq egrilar qurish; grafikaviy tasvirlarni rasmiylashtirish (shtrixlash, bo‟yash, sturlitli belgilarni, turli xil yo‟nalishdagi va shakldagi yozuvlarni, turli xil turdagi va rangdagi chiziqlarni va sh.o‟. joylashtirish); koordinatalar to‟rini va ramkalarini qurish; ramkadan tashqari rasmiylashtirishni bajarish (tepa yozuvi, legenda, shtamp va sh.o‟.); chizmani plotterga chiqarish uchun qatlam elementla- rini ustivorliklari bo‟yicha tartibga solish imkonini beradigan mexanizm yaratish kerak. Erkin so’rovlar. Xar qanday ma‟lumotlar bazasida standart so‟rovlardan bitta yoki bir necha ko‟rsatkichlar bo‟yicha tizimdan talab etilayotgan ma‟lumot- larni tanlash va ularni oldindan belgilangan shaklda ko‟rsatish uchun foydalani- ladi. Biroq ko‟pchilik vaziyatlarda bu yetarlik bo‟lmaydi va foydalanuvchi tomonidan belgilangan sturlitlarga mos tarzda semantika ma‟lumotlari bazasidan ma‟lumotlarni tanlash hamda mos grafikaviy obyektlarni izlash va ekranga chiqarish zarurati tug‟iladi. Hisobotlar generatoridan foydalanib yaratiladigan ixtiyoriy shakldagi hujjatlar. Ularni ishlash zarurati, ananaviy hisobotlar shakllari zamonaviy talablarga javob bermay qolgan hollarda, tug‟iladi. Shu maqsadda YTLAT modullari tarkibiga hisobotlar generatori kiritiladi va u foydalanuvchiga chiquvchi hujjatlar jadvallarini shaklan o‟zgartirish yoki mustaqil ishlash imkonini beradi. 66 4.5. Ma’lumotlarni himoya qilish Barcha avtomatlashgan tizimlar singari YTLATdan foydalanishda ham ma‟lumotlarni himoya qilish katta ahamiyatga ega. Tizim birinchi navbatda ruxsatsiz kirishdan, tasodifiy ahamiyatli ma‟lumotlarni o‟chirish va tahrirlashdan, elektr energiyasi va dasturiy ta‟minotdagi uzilishlardan himoyalangan bo‟lishi zarur. Dasturlar to‟plamlaridan foydalanishda mualliflash va autentifikatsiya tamoyillari, intellektual mulk huquqi saqlanishi muxim ahamiyatga ega. Bunda mualliflash tamoyili deganda foydalanuvchilar uchun ruxsat etiladigan turli xarakatlarni belgilash tushiniladi. Autentifikatsiya esa – foydalanuvchi, (ular guruhi va kompyuterlar) ismlarining to‟g‟riligini tekshiruvidir (asosan parol himoyasi yordamida). Qonun huquq egasining ruxsatisiz dasturiy ta‟minotdan foydalanishni, nusxa ko‟chirishni va tarqatishni taqiqlaydi. YTLATni ishlashda loyihalashning qabul qilingan ko‟rsatkichlarini (aniq- lik, o‟lcham birliklari, turli xil koordinata tizimlariga o‟tish o‟lchamlari, senzura va sh.o‟.) aniq belgilaydigan ko‟rsatmalar ishlanishi kerak. Foydalanuvchilarni ro‟y- xatga olish, parollar, kirish darajalarini cheklash, vakolatlar belgilash va sh.o‟. tartibini ham o‟ylash kerak ( 16-rasm). 16-rasm. Elektron xaritalarni himoya qilish |
Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling
ma'muriyatiga murojaat qiling