3 bo‘lim bo‘yicha topshiriqlar 1-topshiriq. Jadvalni to‘ldiring


Download 26.55 Kb.
Sana11.12.2020
Hajmi26.55 Kb.
#164828
Bog'liq
Falsafadan 3 - topshiriq
2 5199717764813555460, 2 5233366548655113839, 2 5233366548655113839, zhahon tsivilizatsiyalari tarixi, zhahon tsivilizatsiyalari tarixi, Mustaqil ish betlik, Murodjon, 3-laboratoriya ishi (1), 13. Sheraliyev Akmaljon patalogiya 13- mavzu 1, Biologiya 104 variant 2020 yil 19 may, 12. Sheraliyev Akmaljon 12- mavzu, 3-Topshiriq, 3-Topshiriq, 2-Mavzu, 1182371

3 - bo‘lim bo‘yicha topshiriqlar

1-topshiriq. Jadvalni to‘ldiring.

Tafakkur qonunlari va ularning izohini

Tafakkur qonunlarining formulalarini keltiring

Ayniyat qonuni-biror buyum yoki hodisa haqida fikr yuritilganda, ularga xos bo`lgan barcha muhim belgilar qamrab olinadi. Predmet haqidagi fikr necha marta va qanday holatda takrorlanishiga qaramasdan doimiy,o`zgarmas va qat`iy mazmunga ega bo`ladi.

A-A


Nozidlik qonuni deb – bir vaqtning o`zida bir predmetga ikki zid xususiyatning taaluqli bo`lmasligiga aytiladi. Bu qonun fikrlash jarayonida ziddiyatga yo`l qo`ymaslikni talab qiladi va tafakkurning ziddiyatsiz hamda izchil bo`lishini ta`minlaydi. Ushbu qonun ayni bir predmet yoki hodisa haqida aytilgan ikki o`zaro bir-birini istisno qiluvchi (qarama-qarshi yoki zid) fikr bir vaqtda va bir xil nisbatda birdaniga chin bo`lishi mumkin emasligi, hech bo`lmaganda ulardan biri albatta yolg`on bo`lishini ifodalaydi.

A ham B ham emas

Uchinchisi istisno qonuni- nozidlik qonunining mantiqiy davomi bo`lib, fikrning to1liq mazmunini qamrab olib, bayon qilingan ikki zid fikrdan biri chin, boshqasi yolg`on, uchinchisiga o`rin yo`q ekanligini ifodalaydi.

A yoki V yoki V emas



Yetarli asos qonuni – fikrlash jarayonida buyum va hodisalar haqida muhokamaning chinligiga hech qanday shubha bo`lmasligi uchun uni asoslash Isbotlashga harakat qilishni ifodalaydi.

Formulaga ega emas



2-topshiriq. Topshiriqni sxema shaklida misollar keltirilgan holda bajaring

Tushunchalar ustida mantiqiy amallar.

  1. Tushunchalarni chegaralash


Tirik mavjudot

Tirik





Hayvon



Baliq



Sazan




  1. Tushunchalarni umumlashtirish


Sazan



Baliq



Hayvon



Tirik

mavjudot



3-topshiriq. Sxemani to`ldiring

Xulosa turlari.




Asoslar soniga ko`ra

Asoslar soniga ko`ra



Bevosita

Bavosita



Chinlik darajasiga ko`ra

Asoslar soniga ko`ra



Zaruriy

Ehtimoliy



Fikrning harakat yo`nalishiga ko`ra

Asoslar soniga ko`ra





Deduktiv



Induktiv

Analogiya


4-topshiriq. Jadvalni to`ldiring

Hukm va uning turlariga izoh bering, simvollarini keltiring

Oddiy hukmlar va ularning turlari

Murakkab hukmlar va ularning turlari

Sifat jihatidan:

a) tasdiq hukmlar deb buyumga xos bo`lgan biror belgi va munosabatni qayd etuvchi hukmlarga aytiladi;

b) inkor hukmlar deb tasdiq etilgan hukm belgilarini rad etadigan hukmlarga aytiladi.


Birlashtiruvchi (kon`yuktiv) hukmlar deb ikki yoki undan ortiq sodda hukmlarning «va» bog`lovchisi yordamida qo`shiluvidan tashkil topgan hukmlarga aytiladi.

Ushbu hukmlar quyidagi simvol bilan ifodalanadi: ˄




Son jihatidan:

a) yakka hukm bir predmetga xos va xos bo`lmagan belgi va munosabatni ifodalaydi;

b) juz`iy hukmlar predmetlar sinfining ma`lum qismiga xos va xos bo`lmagan belgi va munosabatni ifodalaydi;

v) umumiy hukmlar predmetlar sinfining butun qismiga xos va xos bo`lmagan belgi va munosabatni ifodalaydi



Ayiruvchi (diz`yunktiv) hukmlar deb «yo», «yoki», «yohud» mantiqiy bog`lamalar vositasida oddiy hukmlardan tashkil topgan mulohazaga aytiladi.

Ushbu hukmlar quyidagi simvol bilan ifodalanadi: ˅




Son va sifat jihatidan birlashgan klassifikatsiyasi bo`yicha:

  1. umumiy tasdiq hukmlar soniga ko`ra umumiy va sifatiga ko`ra tasdiq hisoblanadi;

  2. umumiy inkor hukmlar soniga ko`ra umumiy va sifatiga ko`ra inkor hisoblanadi;

v) juz`iy tasdiq hukmlar deb sub`yekti har doim to`liqsiz, predikati esa to`liq yoki to`liqsiz hukamlarga aytiladi.

Shartli (implikativ) hukmlar asos va natija bog`lanishini shartli ravishda ifodalaydi. Bunday hukmlar o`z tarkibida bir necha sub`ekt va predikatga ega bo`lib, ma`lum bir buyumni tasdiq yoki inkor etadi.

Ushbu hukmlar quyidagi simvol bilan ifodalanadi: →



Predikati mazmuniga ko`ra:

  1. atributiv (xususiyat) hukmlar buyumlarning o`z belgilari bilan bo`lgan bog`lanishlarini ifodalaydi;

  2. mavjudlik hukmi ob`yektiv borliqdagi buyumning bor yoki yo`qligi haqida ma`lumot, bilim beradi;

v) munosabat hukmlari ikki yoki undan ko`p buyumlarning fazoga, vaqtga, jinsga, ketma-ketlikka va tenglikka nisbatan bo`lgan munosabatlarini aks ettiradi.

Ekvivalentlik hukmlar «agar va faqat agar… unda» mantiqiy bog`lovchisi yordamida ikki oddiy hukmlarnnig o`zaro bog`lanishidan hosil bo`ladi.Tabiiy tilda ekvivalentlik hukmi shartli hukm ko`rinishida ifodalanadi. Agar shartli hukmning asosi natijasida qayd etilgan fikr uchun zaruriy va yetarli shart hisoblansa, unda bu hukm ekvivalent hukm bo`ladi.

Ushbu hukmlar quyidagi simvol bilan ifodalanadi: ↔




Ob`yektiv modalligiga qarab:

  1. ehtimoliy hukmlar narsalar, xodisalar va ukarning belgilari o`rtasidagi bog`lanishning tasdiq yoki inkor shakli ehtimoliy bo`lishini yoki bo`lmasligini ko`rsatadi.

  2. voqeiy hukmlar predmet bilan belgilar orasidagi bog`lanish aniq ekanligi, ya`ni hukm fakt va bo`lgan voqeaning haqiqat ekani yoki emasligi haqida xabar beradi.

  3. zaruriy – apodiktik hukmlar turli sharoitlarda ham buyumlar, ham ularning belgilari o`rtasidagi bog`lanishlarning zaruri bor yoki yo`qligini aks ettiradigan hukmlardir.




Fikrning isbotlanuvchanlik darajasiga qarab:

  1. problematik hukm ob`yektiv voqelikni aks ettiradi. Mantiqiy modallikdagi problematik hukmning xulosasi hali tajribada tekshirilmagan bo`ladi. Shuning uchun ham narsa, xodisa va ular belgisi orasidagi bog`lanish tasdiq yoki inkor problematik shaklda ifodalanadi.

  2. ishonchli hukmlar tafakkur predmetlari uchun ma`lum xususiyatni – belgining xos yoki xos emasligini aniqlaydi.




Download 26.55 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling