Danuta Wdowczyk Projekt okÏadki


Download 0.58 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/8
Sana20.01.2018
Hajmi0.58 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

 

Redakcja

Janusz KrzyĂowski



Korekta

Danuta Wdowczyk



Projekt okÏadki

Marek Jarosik



SkÏad komputerowy

Piotr Szurgott

Wydanie I, Warszawa 2011

KaĂda cz¸ä© tej ksi¦Ăki moĂe by© reprodukowana lub przenoszona w jakiejkolwiek

formie na wszelkie noäniki elektroniczne, mechaniczne lub inne stworzone teraz

lub w przyszÏoäci, wϦczaj¦c kserokopiowanie, nagrywanie i wszelkie inne systemy

magazynowania i odzyskiwania informacji, bez wczeäniejszej pisemnej zgody autora.

Wydawca

Subamarus 

ISBN 83Ǧ60440Ǧ12Ǧ3

5

 

n 2006, during Calicut International Poetry Festival in India,



a group of poets discussed the topic „Is poetry marginal?”,

where many came to a conclusion that poetry will continue to

exist unless words disappear… Now, I am calling those days to

mind and am thinking that poetry will never become marginal

in the time when humankind continues bearing poetry admirers

and translators like our friend from Poland, Janusz Krzyzowski.

To speak the truth, Janusz and I never met each other before,

thanks to the virtual world, we made friends through the

Internet. Together we have not done much yet: I only helped

him gather original versions of the ghazals by Alisher Navoi,

graciously translated by Mr. Krzyzowski into Polish. Hopefully,

we will be able to launch bigger literary projects in the future,

in order to bring the two nations closer to each other and to

foster mutual understanding.

XVth century great Uzbek poet and statesman Alisher Navoi

might truly be terra incognito for the greater part of the word.

However, he is always mentioned among Jalaliddin Rumi and

Hafiz, Omar Khayyam and Jami, the first two of whom are

enough popular and most readable throughout the world.

„When I read and translate Navoi, I feel I am in blooming

Shalimar gardens: similar trees, flowers and odors, but a different

color of beauty”, Janusz Krzyzowski said in his interview

we published in Diydor Aziz newspaper in Uzbekistan and

I


Alisher Navoiy G’azallar

6

 

Vatandosh

newspaper in New York. The role of literary

translators is becoming more and more important these days,

especially when readers of poetry collections are not too many,

meaning that translators should seek the ways to lay good

poetry and beauty into the hearts of both younger and older

generations.

We could include samples from Janusz’s translations of

Alisher Navoi in the recent international poetry collection

published in Tashkent, The Language of The Birds. And I am

very hopeful that the present collection will give a great opporǦ

tunity for Polish readers to familiarize themselves with works

by father of Uzbek Literature Alisher Navoi and let them feel

oriental beauty and taste the magic of words.

I am deeply grateful to Mr. Krzyzowski for making a friendly

cooperation with me, for his enthusiasm and for being a new

literary bridge between Uzbekistan and Poland.



Azam Abidov

Poet, translator

Tashkent, Uzbekistan

22

nd

November, 2011

7

 

006Ǧyili Hindistonning Kalikat shahrida bo’lib o’tgan xalqaro



she’riyat anjumanida bir guruh shoirlar „She’riyat o’ladimi?”

degan mavzuda qizg’in bahs yuritgan, o’shanda ko’pchilik

dunyoda so’z ne’mati bor ekan she’riyat albatta mavjud bo’ladi,

degan xulosaga kelgandi. U kunlarni yodga olar ekanman,

insoniyat polshalik do’stimiz Janush Krzizovskiy singari she’r

ishqibozlarini, she’rparast insonlaru qalb tarjimonlarini yaratishda

davom etarkan, she’riyat aslo sahnadan tushib qolmaydi, degan

xayolga boraman.

Ochig’ini aytganda, Janush bilan ilgari yuzmaǦyuz ko’rishgan

emasmiz, biz u bilan o’tgan yili Internet orqali tanishgandik.

Birgalikda qilgan ishlarimiz ham ko’p emas: hozircha u kishiga

o’zi samimiyat ila polyak tiliga tarjima qilgan Alisher Navoiy

g’azallarining asliyatdagi muqobilini topish va lotin yozuviga

o’girishda yordam berdim xolos. Polyak va o’zbek xalqlarini

ma’naviy jihatdan birǦbiriga yaqinlashtirish va o’zaro tushunishni

mustahkamlash maqsadida kelgusida birgalikda yirik adabiy

loyihalar ustida ishlaymiz, deb umid qilaman.

XVǦasrda yashab ijod etgan buyuk o’zbek shoiri va davlat

arbobi Alisher Navoiy haqida dunyodagi ko’pchilik aholi yaxshi

boxabar bo’lmasligi mumkin. Aslida Navoiy har doim butun

dunyoga mashhur va sevib o’qiladigan Rumiy va Hofiz, Umar

Xayyom va Jomiy qatorida tilga olinadi.

2


Alisher Navoiy G’azallar

8

 

„Navoiyni o’qir va tarjima qilar ekanman, o’zimni go’yo



Shalimar bog’larida sayr qilganday his qilaman: o’xshash

daraxtlar, gulu chamanlar va ajib iforlar, ammo go’zallikning

o’zgacha rangini kashf etaman”, degandi Janush Krzizovskiy

O’zbekistonda chop etiladigan „Diydor aziz” hamda NyuǦYorkda

chiqadigan „Vatandosh” gazetalariga bergan intervyusida. Bugungi

kunga kelib, adabiy tarjimonlarning roli tobora oshib bormoqda,

ayniqsa, she’r o’quvchisi kamayib borayotgan bir paytda ularga

ehtiyoj yanada ortmoqda. O’z navbatida tarjimonlar ham yoshu

keksalarning qalbiga ardoqli she’riyat va go’zallikni yuqtirish

yo’llarini izlab topishlari lozim.

Biz Janush Krzizovskiyning Aisher Navoiy ijodidan polyak

tiliga qilgan ayrim tarjimalarini yaqinda Toshkentda nashr

etilgan „Qush tili” xalqaro she’riyat antologiyasiga kiritdik. Siz

tanishayotgan ushbu to’plam esa polyak kitobxonlariga o’zbek

adabiyotining otasi bo’lmish Alisher Navoiy ijodi bilan tanishish,

shu tariqa sharq she’riyatidagi nafislik, so’z sehri va jilolaridan

bahramand bo’lish imkonini beradi, degan umiddaman.

Do’stimiz janob Krzizovskiyga biz bilan samimiy adabiy

aloqalarni yo’lga qo’yayotgani, tashabbuskorligi hamda O’zbekiston

va Polsha o’rtasida yangicha adabiy ko’prik vazifasini o’tayotgani

uchun chuqur minnatdorlik izhor etamiz.

Eng yaxshi tilaklar ila,



A’zam Obidov

shoir va tarjimon

Toshkent, O’zbekiston

22Ǧnoyabr 2011Ǧyil

9

 

en wspaniaÏy poeta i prozaik uzbecki — nazywany ojcem



nowoczesnego j¸zyka uzbeckiego — urodziÏ si¸ w 1441 roku

w Heracie w rodzinie arystokratycznej Giyasiddina Kichkine

i tam teĂ zmarÏ w 1501 roku. Po latach mÏody Aliszer dostaÏ

przydomek literacki, Navoi, co oznacza: dĀwi¸czny, melodyjny.

Miasto owo w pierwszej poÏowie XV wieku, pod panowaniem

Szahrucha Mirzy, najmÏodszego syna Timura byÏo kulturalnym

centrum Chorosanu (wg dzisiejszych map: cz¸ä© obecnego,

wschodniego Iranu, zachodniego i ärodkowego Afganistanu oraz

cz¸äci terytorium TadĂykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu).

Obecnie Herat jest jednym z waĂniejszych miast Afganistanu.

Nawoi pisaÏ swe utwory równieĂ w j¸zyku perskim (tadĂyckim).

MiaÏ szcz¸äcie urodzi© si¸ w rodzinie zamoĂnej i dlatego mógÏ

studiowa© pod okiem najlepszych nauczycieli w Heracie i MeszǦ

hedzie, ale mentorem, który wywarÏ zasadniczy wpÏyw na

mÏodego, Ă¦dnego wiedzy studenta, byÏ jeden z najwi¸kszych

w owym czasie twórców, poeta perski Nurrudin DĂami. Temu

wielkiemu i subtelnemu artyäcie, maj¦cemu istotny wpÏyw na

swego ucznia — przyjaciela, warto poäwieci© kilka zdaÑ.

Nurrdin Abdurrachman ibn Achmed, od miejsca urodzenia

(DĂam w Persji) nazywany DĂami, równieĂ pochodziÏ z arystoǦ

kratycznego rodu. Ojciec jego byÏ najwyĂszym s¸dzi¦ w Geracie.

Po pierwszych poetyckich sukcesach poeta opuäciÏ dwór szacha

Bajkary i stan¦Ï na czele sekty miejscowych derwiszów — sufich.

DĂami byÏ jednym z nielicznych wschodnich poetów, którego

T


Alisher Navoiy G’azallar

10

 

spotkaÏo rzadkie szcz¸äcie, Ăe juĂ za Ăycie uznany zostaÏ za wielǦ



kiego mistrza. Gdy w¸drowaÏ do Mekki, po drodze w Bagdadzie

i Damaszku, zwierzchnicy wszystkich prowincji witali go jak

szacha. Gdy umarÏ w wieku 78 lat, monarcha urz¦dziÏ mu wspaǦ

niaÏy pogrzeb. Trumn¸ nieäli królewicze, wnukowie Tamerlana.

W tym okresie literackim, w poezji perskiej, wielu twórców podejǦ

mowaÏo romantyczny temat tragicznej miÏoäci Lejli i MadĂnuna.

Swoj¦ wersj¸ zostawili równieĂ Nizami, DĂami i Aliszer Nawoi.

GÏówny bohater DĂamiego na jednak nieco odmienne rysy chaǦ

rakteru. Jest nie tylko tragicznym bohaterem czy naiwnym mÏoǦ

dzieÑcem, ale po raz pierwszy przedstawiono go jako tragicznego

uwodziciela — orientalnego Don Giovanniego, który po licznych

przelotnych miÏostkach po raz pierwszy doznaÏ uczucia gϸboǦ

kiego i trudnego. W licznych gazelach DĂamiego widoczne jest

teĂ niespeÏnione uczucie, którego by© moĂe doznaÏ sam autor?

Na twym progu ãeb kãadč i wyjč, zalany ãzami, 

wierny pies twój, o pičkna moja, pokorny Dİami. 



PrzekÏad Wiktor Woroszylski

Podobne porównania Nawoia do psa, do cierpi¦cego rozϦk¸

poety, spotykamy dalej w tej ksi¦Ăce:

Jak pies na krótkiej smyczy, razami smagany,  

idĈc po twej ulicy, przed twym oknem stajč. 

Nowoi czytaÏ i pilnie studiowaÏ równieĂ dzieÏa wielkich miǦ

styków muzuÏmaÑskich. ByÏ takĂe zainteresowany malarstwem

Aliszer Nawoi Gazele



11

 

miniaturowym, kaligrafi¦, muzyk¦ i architektur¦. Jako straĂnik



piecz¸ci, a póĀniej wezyr suÏtana Husajna Bajkary mógÏ by©

równieĂ hojnym mecenasem sztuk pi¸knych i rzemiosÏa artyǦ

stycznego. ByÏ teĂ czÏonkiem sufickiego zakonu derwiszów,

nakszbandijja. SuÏtan sam byÏ uznanym poet¦ i tym lepiej

rozumiaÏ twórczoä© Nawoia. A oto jeden gazeli Husajna BajkaÏy

w przekÏadzie BoĂeny KlogǦGogolewskiej, aby czytelnik sam

mógÏ wyrobi© sobie zdanie o poezji suÏtana.

 

Losie przedwieczny od niedorzecznych 



WaĤni i zdrady zechciej mnie zbawiþ! 

 

Moja rozkoszy, od mĈk najgorszych 



W sadach rozãĈki zechciej mnie zbawiþ! 

 

ģmierþ mi nie straszna, wysãuchaj losie, 



Pãonč na stosie — zechciej mnie zbawiþ! 

 

Moİe bym uciekã od İĈdzy, zdrady, 



Poszukaã rady — zechciej mnie zbawiþ! 

 

Choþby mój rywal na İycie dybaã —  



O tobie myĤlč — zechciej mnie zbawiþ! 

 

Chcč byþ cierpliwy, lecz wszystko na nic



Tylko ty jedna moİesz mnie zbawiþ! 

 

PychĈ nie grzeszy, wãadzĈ nie mami



Husajn cič bãaga — zechciej go zbawiþ! 

Alisher Navoiy G’azallar

12

 

Sufizm jest specyficznym sposobem myälenia i odczuwania



religijnego islamu. PowstaÏ prawdopodobnie jako reakcja na

wczeäniej rozwijaj¦cy si¸ w islamie formalizm i intelektualizm.

Z tego powodu byÏ juĂ od VIII wieku przeäladowany przez

ortodoksyjnych duchownych. ByÏ bowiem d¦Ăeniem czÏowieka

do bezpoäredniego zbliĂenia do Boga i gϸbokich przeĂy© reliǦ

gijnych. Pocz¦tkowo byÏ to ruch ascetycznoǦkontemplacyjny,

a dopiero w IX wieku zacz¦Ï przeksztaÏca© si¸ ascetyzm miǦ

styczny. Sufizm gÏosiÏ, Ăe prawdziwe poznanie osi¦ga si¸ przez

wewn¸trzne äwiatÏo duszy. Bóg jest odwiecznym Pi¸knem i DoǦ

brem, a jedynym celem czÏowieka jest zjednoczenie si¸ z Nim.

Drog¦ do zjednoczenia jest MiÏoä©. W ci¦gu XII w. zacz¸Ïy

powstawa© pierwsze bractwa sufickie, którymi kierowaÏ szejch.

Sufizm byÏ atrakcyjn¦ drog¦ dla ludzi sztuki, dla poetów.

Szczególnie ostre przeäladowania szyitów w IX–XI wieku doǦ

prowadziÏy do przyj¸cia przez nich zasady konspiracji. W póĀǦ

niejszych wiekach przeäladowania nieco zelĂaÏy.

Nawoi znaczn¦ cz¸ä© swego Ăycia poäwi¸ciÏ pisarstwu i praǦ

cy naukowej. InspirowaÏ wielu twórców, aby pisa© w j¸zykach

ojczystych. Nawoi pocz¦tkowo tworzyÏ poezje i pisma proz¦

w j¸zyku perskim — ówczesnej linqua franca Azji Centralnej.

PóĀniej pisaÏ w j¸zyku czatagajskim — starouzbeckim, w któǦ

rym pozostawiÏ cztery dywany liryczne i Chamz¸ (pi¸cioksi¦g).

Jego twórczoä© zawiera teĂ pi¸© poematów romansowoǦprzyǦ

godowych, m.in. Lejla i MadĂnunFerhad i SzirinIskendername



(Ksi¸ga o Aleksandrze)

. S¦ to utwory samodzielne, charakteryǦ

zuj¦ce si¸ doskonaÏoäci¦ formy i j¸zyka. NapisaÏ takĂe traktat

o prozodii Mizan ülǦAwzan (Miara wagi) oraz Muhakamat ülǦ



Lugatajn

(Spór dwóch j¸zyków)Jako naukowiec j¸zykoznawca

Aliszer Nawoi Gazele

13

 

stworzyÏ teĂ pierwszy sÏownik bibliograficzny w j¸zyku taǦ



dĂyckim.

W czasach gdy ĂyÏ Nawoi, j¸zykiem poezji byÏ perski. Nawoi

äwietnie wÏadaÏ tym j¸zykiem (tak jak i arabskim) i potrafiÏ pisa©

w nim równieĂ subtelne poezje. Jego wielkoä© jest jednak nieǦ

porównywalna z innymi ówczesnymi twórcami, gdyĂ wybraÏ

drog¸ trudniejsz¦, stawiaj¦c¦ go na piedestale najwyĂszych

twórców. WykazaÏ, Ăe j¸zyk czatagajski potrafi równieĂ wyraǦ

zi© najsubtelniejsze poruszenia ludzkiej duszy, nie gorzej niĂ

perski czy arabski. Swym pionierskim dziaÏaniem w krajach poǦ

sÏuguj¦cych si¸ j¸zykiem perskim jako literackim zachowaÏ si¸

podobnie jak mistrz Rej z NagÏowic, który powiedziaÏ: „A nieǦ

chaj narodowie wĂdy postronni znaj¦, iĂ Polacy nie g¸si

swój j¸zyk maj¦”.

Intensywny rozwój j¸zyka czatagajskiego rozpocz¦Ï si¸ w wieǦ

ku XV i trwaÏ do XIX. WywodziÏ si¸ on z j¸zyka Karawanów,

Ujgurów i Tukiu, i w czasach nowoĂytnych przeszedÏ we wspóÏǦ

czesny j¸zyk uzbecki. J¸zyk perski byÏ w owych czasach j¸zykiem

literatury rozwijaj¦cej si¸ wspaniale od IX wieku na dworach

wÏadców powstaÏych na terenie Persji dynastii, wäród których

byÏy teĂ dwory wÏadców pochodzenia tureckiego.

Wszystkie utwory poetyckie Aliszera Nawoia zostaÏy zebrane

w ogromnej ksi¸dze pt. Skarbnica myäli. Wszystkie zaä poematy

we wspomnianym pi¸cioksi¦gu. Pierwszy poemat z tego zbioru,

Zam¸t wäród sprawiedliwych,

to dwadzieäcia facecji kaĂda zakoÑǦ

czona moraÏem. Poemat Farad i Szirin przedstawia niezÏomǦ

nego rycerza, gotowego poäwi¸ci© Ăycie dla ukochanej. Bohater

przebija mieczem góry, które stoj¦ ma na przeszkodzie w dojäciu

do ukochanej. Sprowadza wod¸ na pustyni¸ i speÏnia jeszcze



Alisher Navoiy G’azallar

14

 

wiele czynów godnych herosa. Szirin — uosobienie kobiecego



pi¸kna i wiernoäci ani przez chwil¸ nie zapomina o swym wybraǦ

nym. Mimo, Ăe oboje gin¦ na koÑcu poematu, to dla potomǦ

nych pozostaj¦ wzorem zakochanej i dzielnej pary.

W poemacie Lejla i MadĂnun Nawoi ukazuje nieprzemijaj¦c¦

siϸ miÏoäci zwykÏych ludzi. Ta, raz twórcza, a raz niszczycielǦ

ska siÏa ludzkiego uczucia w wersji raczej niszczycielskiej jest

gÏównym motywem przewodnim jego wszystkich gazeli. Poeta

w swych metaforach i porównaniach tkwi gϸboko w sufickiej i

perskiej tradycji.

Czwarty poemat, nosz¦cy tytuÏ Siedem planet jest zbiorem

opowieäci i wierszy. Niew¦tpliwie waĂnym dzieÏem Nawoia jest

traktat J¸zyk ptaków, b¸d¦cy zbiorem pouczaj¦cych historii, nieǦ

w¦tpliwie wzorowanym na poemacie Attara Rozmowy ptaków.

W poemacie Mur Aleksandra Nawoi pisze o swojej utopii —

paÑstwie sprawiedliwym, rz¦dzonym przez äwiatÏego monarch¸.

Twórczoä© Nawoia wywarÏa wielki wpÏyw na poet¸ osmaÑǦ

skiego Ahmeda Pasz¸ i poet¸ azerbejdĂaÑskiego Fuzulego. Ten

zaä poeta stworzyÏ trzy dywany w j¸zykach perskim, arabskim

i azerskim, jak równieĂ wiele poematów. Jednym z najsÏynniejǦ

szych jego poematów jest Beng ü Bâde (Haszysz i Wino). Równie

znany jest poemat DâstânǦÇ Leylî vü Mecnûn (Lajla i MadĂnun),

którego tematem jest klasyczna bliskowschodnia historia miÏosna.

Aliszer Nawoi byÏ równieĂ mecenasem Behzada z Heratu —

miniaturzysty perskiego uwaĂanego za jednego z najwybitniejǦ

szych artystów äwiata islamu. Bahzad urodziÏ si¸ mi¸dzy 1450

a 1460 rokiem, zmarÏ ok. 1536–1537 roku. Jako sierot¸ przygarn¦Ï

go i wychowaÏ wybitny malarz i miniaturzysta artysta Mirak

Nakkasz, który przekazaÏ Behzadowi tajniki warsztatu miniatuǦ

Aliszer Nawoi Gazele

15

 

rzysty. W latach 1470Ǧ1506 kierowaÏ on nadworn¦ kitabǦchane



(pracowni¦ kaligraficzn¦) Husajna Bajkary w Heracie.

Nawoi byÏ teĂ dla Babura, zaÏoĂyciela dynastii MogoÏów w InǦ

diach, przykÏadem poety uĂywaj¦cego pi¸knego j¸zyka. Babur,

teĂ pisz¦cy gazele, w peÏni rozumiaÏ kunszt Nawoia. A oto jeden

z utworów ksi¸cia w przekÏadzie Eleonory Karpuk:

 

SzczčĤliwy, kto od lubej, kraju sič oddali. 



I ceniĈc wolnoĤþ idzie w Ĥwiat bez İalu. 

 

Niech to osiĈgnie, İe mu bčdzie jedno, 



Czy dadzĈ paãac, czy teİ chatkč biednĈ. 

 

Kto z ludĮmi wiĈİe los swój, temu biada



Wičc niechaj nigdy w ludzki los nie wpada. 

 

Bo ciİba ludzka serca zew zagãuszy. 



To wróg. Podepce nawet prezent z duszy. 

 

Babur, wszak kraj i luba ból zadali. 



SzczčĤliwy, kto sič od nich ma oddaliþ… 

 

Ten dzielny Timuryda, wojownik i subtelny poeta, który muǦ



siaÏ porzuci© rodzinna dolin¸ Farghany (w Uzbekistanie) byÏ

równieĂ autorem pierwszej w islamie rzetelnej autobiografii.

NazwaÏ j¦ BaburǦname. OpisywaÏ w niej swoje pochodzenie

i bogactwo kultury rodzimego królestwa. PisaÏ: „Czy kiedykolǦ

wiek i gdziekolwiek spotka© byÏo moĂna tak wspaniaÏego proǦ

motora ojczystej kultury, czÏowieka nauki i sztuki, jak Aliszera



Alisher Navoiy G’azallar

16

 

Bega (Nawoia). To ofiarna pomoc i opieka Bega wspieraÏy



Ustada Kul Muhammeda, szejków Nayyi i Husseina Udi —

muzyków odnosz¦cych wielkie sukcesy. Ustad Bekhzad i Szajk

Muzaffar teĂ cieszyli si¸ sÏaw¦ dzi¸ki niemu. Tylko niewielu

ludzi przyczyniÏo si¸ w tak znacznym stopniu jak on do podǦ

trzymywania tradycji i budowy nowych miejsc kultu i sztuki”.

Cho© Nawoia uznajemy jako ojca poezji uzbeckiej, to nie

tworzyÏ on w obszarze pustki literackiej czy kulturowej swego

narodu. Jej pocz¦tki si¸gaj¦ daleko w przeszÏoä© — do ĀródeÏ

ustnej poetyckiej twórczoäci ludowej. Epicki dastan AÏpamysz

porównywany jest do Iliady czy Mahabharaty. Pierwsze älady

poezji zapisanej odnajdujemy w zabytkach starotureckiego piǦ

ämiennictwa z VII wieku naszej ery i dalej w XI wieku w DywaǦ



nie j¸zyka tureckiego

Mahmuda z Kaszgaru czy Wiedzy uszcz¸Ǧ



äliwiaj¦cej

Jusufa Has HadĂiba. Nawoi w pi¸ciu poematach

w formie masnawi, licz¦cych Ï¦cznie ponad dziesi¸© tysi¸cy werǦ

sów zaprezentowaÏ maestri¸ stylu i gϸboki humanizm. Nawoi

przejawia wielk¦ miÏoä© i szacunek do tradycji, jak i do zwykÏeǦ

go czÏowieka. MiÏosn¦ liryk¸ autora, najlepiej wyraĂon¦ w jego

gazelach, charakteryzuje wysoki poziom artystyczny i idealna

forma. Wielkie nami¸tnoäci, gϸboka m¦droä© i wiara, znajduj¦

odbicie w pi¸knej poezji, najwyĂszych lotów. Nie na próĂno

nazwano jego zbiór gazeli Skarbnic¦ m¦droäci. UwaĂa si¸ Nawoia

za jednego z najäwietniejszych poetów wschodniego Renesansu.

Narrator w jego poezji, którym jest sam autor, swoim bezgraǦ

nicznym umiÏowaniem i wiar¦ w czÏowieka, zmysÏow¦, lecz

najcz¸äciej niespeÏnion¦ miÏoäci¦ do wybranej kobiety d¦Ăy do

pokazania najsubtelniejszych granic ludzkich uczu© i stawia ow¦

wybrank¸ w rz¸dzie istot anielskich — peri.

Aliszer Nawoi Gazele

17

 

Najstarszy zachowany manuskrypt Nawoia, to dywan Navadir



an nikhoja

i pochodzi z lat 1475–1480. Zawiera 204 pi¸knie ilumiǦ

nowane strony. Znajduje si¸ w Instytucie Beruniego w TaszkenǦ

cie. Jest podpisany: „Wykonano przez niewolnika — SuÏtana

Alego Meszhedi, na zlecenie SuÏtana Hosseina”.

Inne znacz¦ce dzieÏo Nawoia zachowane w caÏoäci znajduje si¸

w Leningradzkiej Bibliotece im. SoÏtykowaǦSzczedrina pochodzi

z lat 1465–1466. ByÏo przepi¸knie kopiowane i ozdabiane przez

miniaturzyst¸ SuÏtana Alego Meszhedi i przez niego podpisane.

Ten 143Ǧstronicowy manuskrypt zaczyna si¸ od gazela zamieszǦ

czonego równieĂ w tej ksi¦Ăce, którego pierwsze sÏowa tak brzmi¦:

 

O, Panie nasz, Stwórco, Szachu Niebiaęski, ty wiesz  



wszystko. O naszych tajemnicach teİ dobrze wiesz. 

 

Ta krótka wzmianka o dwóch najstarszych zachowanych zbioǦ



rach twórczoäci Nawoia ma podkreäli© w jak znacznym stopniu

kunszt kaligrafów wzbogacaÏ pi¸kno poezji i czyniÏ te ksi¸gi

unikatami, o których marzyÏa kaĂda wielka biblioteka äwiata.

Jeszcze za Ăycia Nawoia jego pi¸knie ilustrowane miniaturami

ksi¦Ăki traktowane byÏy jak najcenniejsze klejnoty. Tak jest i do

dziä. Zaäwiadczy© moĂe o tym ceniony i poszukiwany album

z miniaturami z dzieÏ Nawoia wydany w 1982 roku w Taszkencie

przez oficyn¸ Fan. W wielu prywatnych zbiorach, a w tym i wäród

ksi¦Ăek pisz¦cego te sÏowa, jest to jeden z najÏadniejszych i najǦ

cenniejszych egzemplarzy biblioteki.

Kilka gazeli Nawoia publikowanych byÏo w Polsce w antologii

Poezja uzbecka

(1989).


18

 

awoi, mimo arystokratycznego pochodzenia i subtelnej



wraĂliwoäci, adresuje swe liryki do przeci¸tnego, w miar¸

wyksztaÏconego czytelnika; pisz¦c w j¸zyku ludu, czyni sw¦

poezj¸ przyst¸pn¦ dla licznych rzesz sÏuchaczy i czytelników.

NaleĂy pami¸ta©, Ăe ówczesna poezja i jej wszelkie nowoäci rozǦ

przestrzeniaÏa si¸ szybko przez publiczne recytacje, konkursy

poetyckie, wieczory literackie. Nawet obecnie spotkania takie,

w Indiach czy Pakistanie nazywane „muhszajra”, potrafi¦ zgroǦ

madzi© po kilkaset osób, a jeszcze kilkadziesi¦t lat temu po

kilka tysi¸cy osób. Liczni skrybowie przepisywali nowinki liteǦ

rackie, a te rozchodziÏy si¸ jak dzisiejsza prasa periodyczna

i trafiaÏy na dwory królów, arystokracji, czy bogatego mieszǦ

czaÑstwa. Poeci podróĂowali od jednego sponsora do drugiego.

Dawali popisy swego kunsztu i krasomówstwa.

Zazwyczaj twórcy poezji, a szczególnie gazeli, starali si¸, aby

przekaz ich byÏ stosunkowo prosty, mimo kultywowania wszelǦ

kich prawideÏ tego fachu. Tu naleĂy opisa© zasady, jakim poǦ

winna odpowiada© kaĂdy ówczesny gazel.

W krajach islamu i Indiach uwaĂa si¸, Ăe gazel (ghazal) to

liryczna (lub mistyczna) rozmowa z ukochanym czy UkochaǦ

nym (Bogiem). Gazele musz¦ mie© okreälon¦ struktur¸ poǦ

etyck¦, która wywodzi si¸ z wielowiekowej tradycji. Wedle tej

tradycji gazel skÏada si¸ ze zbioru kilku lub kilkunastu dwuǦ

wierszy (szer), które podporz¦dkowane s¦ reguÏom: beher,

matla, maqta, kaafijaa i radif. Szer (bajt, dystych), to krótka

N

Aliszer Nawoi Gazele




Download 0.58 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling