I. uluslararasi


Download 3.66 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/46
Sana01.12.2017
Hajmi3.66 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   46

 

 

 

 

 

 

I. ULUSLARARASI 

TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTLERİ BİLGİ ŞÖLENİ 

“Türkiye - Kosova - Makedonya – Özbekistan” 

5 - 7 Kasım 2015 

Nevşehir 

 

 

BİLDİRİ METİNLERİ 

 

 



Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı 

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi 

 

 



www.nevsehir.edu.tr 

tdkb.nevsehir.edu.tr 

2000 Evler Mah. Zübeyde Hanım Cad. 50300 Nevşehir 

Tel: +90 (384) 228 10 00 & Bel-geç: +90 (384) 215 30 58 

 

 



 

 

 

 

 



Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Yayınları: 20 

 

 



Bu  kitabın  basım,  yayım  ve  satış  hakları  Nevşehir  Hacı  Bektaş  Veli  Üniversitesine  aittir.  Bütün 

Hakları  saklıdır.  Kitabın  tümü  ya  da  bir  bölümü/bölümleri  Nevşehir  Hacı  Bektaş  Veli 

Üniversitesinin  yazılı  izni  olmadan  elektronik,  optik,  mekanik  ya  da  diğer  yollarla  basılamaz, 

çoğaltılamaz ve dağıtılamaz. 

 

Copyright 2015 by Nevşehir Hacı Bektaş Veli University. All rights reserved. No part of this book 



may  be  printed,  reproduced  or  distributed  by  any  electronical,  optical,mechanical  or  order  means 

without the written permission of Nevşehir Hacı Bektaş Veli University 



 

Editör 

Prof. Dr. Filiz KILIÇ, Doç. Dr. Tuncay BÜLBÜL 

Arş. Gör. Murat GÜR 

 

Kapak Düzeni 

Taylan VIRACA 



 

Tasarım-Dizgi 

Arş. Gör. Murat GÜR 



 

ISBN: 978-605-4163-29-8 

I. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Başkentleri Bilgi Şöleni  

(Türkiye- Kosova-Makedonya-Özbekistan) Bildiri Metinleri 

 

1.Baskı 

Aralık, 2016 

 

Basımevi 

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Basımevi 

Nevşehir 



 

İletişim 

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi 

Prof. Dr. Filiz Kılıç Yerleşkesi 

2000 Evler Mah. Zübeyde Hanım Cad. 50300 / Nevşehir 

Tel: 0384 228 10 00 

http://tdkb.nevsehir.edu.tr 


Onur Kurulu 

Prof. Dr. Filiz KILIÇ (Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Rektörü) 

Prof. Dr. Derya ÖRS (Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı) 

Prof. Dr. Turan KARATAŞ (Atatürk Kültür Merkezi Başkanı) 

 

Düzenleme Kurulu 

Prof. Dr. Filiz KILIÇ 

Doç. Dr. Tuncay BÜLBÜL 

Doç. Dr. Mehmet ÇERİBAŞ 

Doç. Dr. Hüseyin GÖNEL 

Doç. Dr. Mehmet Ali YOLCU 

 

 

Bilim Kurulu 



 

Prof. Dr. Abdulhalik BAKIR 

Prof. Dr. Harun GÜNGÖR  

Prof. Dr. Numan Yusuf ARUĆ  

Prof. Dr. Abdülhamit TÜFEKÇİOĞLU 

Prof. Dr. Hasan KURT  

Prof. Dr. Nurgün OKTİK  

Prof. Dr. Adnan TEPECİK 

Prof. Dr. Hasan ONAT  

Prof. Dr. Orhan Kemal TAVUKÇU 

 

Prof. Dr. Ahmet ATAN 



Prof. Dr. Hayrünnisa ALAN  

Prof. Dr. Osman ERAVŞAR  

Prof. Dr. Ahmet TAŞĞIN 

Prof. Dr. İlhami DURMUŞ  

Prof. Dr. Özkul ÇOBANOĞLU  

Prof. Dr. Ahmet Turan YÜKSEL 

Prof. Dr. İlknur KOLAY  

Prof. Dr. Pakize AYTAÇ  

Prof. Dr. Alena ĆATOVİĆ 

Prof. Dr. İlyas GÖKHAN  

Prof. Dr. Refik TURAN  

Prof. Dr. Ali AKTAN 

Prof. Dr. İnci KUYULU ERSOY   Prof. Dr. Remzi DURAN  

Prof. Dr. Alimcan İNAYET  

Prof. Dr. İrfan MORİNA   

Prof. Dr. Remzi KILIÇ  

Prof. Dr. Ayşe YÜCEL ÇETİN  

Prof. Dr. İsmail BEKCİ  

Prof. Dr. Sabina BAKSİĆ  

Prof. Dr. Behija ZLATAR  

Prof. Dr. İsmet ÇETİN  

Prof. Dr. Saadeddin GÖMEÇ  

Prof. Dr. Bekir DENİZ  

Prof. Dr. Leyla KARAHAN  

Doç. Dr. Adem ÖGER  

Prof. Dr. Bozkurt ERSOY  

Prof. Dr. M. Dursun ERDEM  

Doç. Dr. Ali Osman KURT  

Prof. Dr. Ćazim HADŽİMEJLİĆ  

Prof. Dr. M. Öcal OĞUZ  

Doç. Dr. Ali YAMAN  

Prof. Dr. Çetin PEKACAR  

Prof. Dr. Mehmet AÇA  

Doç. Dr. Davut KILIÇ  

Prof. Dr. Demet ULUSOY BİNAN 

 

Prof. Dr. Metin EKİCİ  



Doç. Dr. Dilaram HAMRAYEVA 

 

Prof. Dr. Durmuş ARIK  



Prof. Dr. Mustafa ARSLAN  

Doç. Dr. Fatma Ahsen TURAN  

Prof. Dr. Erdoğan BOZ  

Prof. Dr. Mustafa DEMİR   

Doç. Dr. Hüseyin GÖNEL  

Prof. Dr. Eva CSAKI  

Prof. Dr. Mustafa Servet AKPOLAT 

 

Doç. Dr. Mehmet ÇERİBAŞ  



Prof. Dr. Eva Csato JOHANSON  

Prof. Dr. Naim KARİMOV  

Doç. Dr. Oktay YİVLİ  

Prof. Dr. Fehim NAMETAK  

Prof. Dr. Nebi ÖZDEMİR  

Doç. Dr. Sadettin BAŞTÜRK  

Prof. Dr. Filiz KILIÇ  

Prof. Dr. Nilgün ÇIBLAK COŞKUN 

  Doç. Dr. Tuncay BÜLBÜL  

Prof. Dr. Galip YÜKSEL  

Prof. Dr. Nimetullah HAFIZ  

 

 



 

Sekreterya  

Arş. Gör. Murat GÜR 

Uzm. Altan ERİK (AKMB) 

Arş. Gör. Serkan KÖSE 

Arş. Gör. Ahmet UĞUR 


 

 

İÇİNDEKİLER 

 

Prof. Dr. Abdulhalik BAKIR 

İPEK  YOLU  ŞEHİRLERİNİN  ORTAÇAĞDAKİ  ENDÜSTRİYEL  KAPASİTELERİ 

ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME (BUHÂR SEMERKANT ÖRNEĞİ) ............... 13 



 

Prof. Dr. Abdullah ŞENGÜL 

KİMLİK İNŞASINDA ŞEHİR KÜLTÜRÜ: ERZURUM ÖRNEĞİ ............................. 28 

 

Yrd. Doç. Dr. Ahmet ALTUNGÖK 

İLKÇAĞ  VE  ERKEN  ORTAÇAĞLARDA  TÜRK-İRAN  İLİŞKİLERİ  AÇISINDAN 

CEYHUN HAVZASI VE BU HAVZA ÜZERİNDEKİ ŞEHİRLERİN ÖNEMİ .......... 40 

 

Araş. Gör. Ahmet UĞUR 

PRİŞTİNELİ DİVAN ŞAİRLERİ VE MATRAKÇI NASÛH ....................................... 48 

 

Yrd. Doç. Dr. Ali APALI, Prof. Dr. İsmail BEKCİ 

ANKARA  VİLAYETİNİN  1331  VE  1332  (R)  YILLARINDA  YABANABAD 

(KIZILCAHAMAM)  VE  AVANOS  KAZALARININ  BELEDİYE  BÜTÇELERİNİN 

KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ ................................................................................... 58 

 

Yrd. Doç. Dr. Ali KORKMAZ 

BİR İLETİŞİM BİÇİMİ OLARAK ESER BIRAKMA: MAHPERİ HUNAD HATUN81 

 

Prof. Dr. Baltabayeva Alyona YULDAŞKIZI, 



Prof.Dr. Maldibek Akmaral JUMAGULKIZI 

ULU  İPEK  YOLU  VE  İLK  TÜRK  HALKLARINDA  KÜLTÜREL  GELİŞİM 

GELENEKLERІ ............................................................................................................. 89 


Prof. Dr. Davut KILIÇ 

EVLİYA ÇELEBİNİN KALEMİNDEN MAKEDONYA VE ÇEVRESİNDE DİNİ VE 

SOSYAL HAYAT .......................................................................................................... 99

 

 



Prof.Dr. Dilmurod KURANOV 

MA’NAVIYAT BESHIGI ANDIJONDA MADANIY HAYOT VA ADABIY MUHIT

 ...................................................................................................................................... 109

 

 



Yrd. Doç. Dr. Erkan HİRİK 

SEYAHATNÂME PENCERESİNDEN KOSOVA VE CİVARI ................................ 116 

 

Doç. Dr. Feyzan Göher VURAL, Doç. Dr. Timur VURAL 

ANADOLU’DA  MÜZİKLE  TEDAVİNİN  ÜÇ  ÖNEMLİ  MERKEZİ:  AMASYA 

EDİRNE VE KAYSERİ ............................................................................................... 139 

 

Prof. Dr. Filiz KILIÇ 

DEVLET  OTORİTESİNİN  KÜLTÜREL  GELİŞİME  ETKİSİ:  MUŞKARA’DAN 

NEVŞEHİR’E ............................................................................................................... 157 

 

Doç. Dr. Gülnoza JORAYEVA 

TAŞKENT MEDRESELERİ MANEVİYATIN BAKİ OCAKLARI .......................... 173 

 

Prof. Dr. İlyas GÖKHAN 

TİMURLULAR  DEVRİNDE  SEMERKANT  ŞEHRİNDE  TİCARİ  FAALİYETLERE 

GENEL BİR BAKIŞ ..................................................................................................... 179 

 

Araş. Gör. Kadri H. YILMAZ 

HİVE HANLIĞI ve ÖNEMLİ BİR TEMSİLCİSİ: ÂGEHΠMUHAMMED RIZA ..... 190 


Prof. Dr. Kazakbay YOLDAŞ 

USTRUŞAN’DA BİLİM VE KÜLTÜR ...................................................................... 199 

 

Doç. Dr. Lütfiyye ASGERZADE 

HÜSEYİN CAVİD`DE İSTANBUL: HAYATI, EDEBİ KİŞİLİĞİ VE YARATICILIĞI

 ..... 208

 

 



Doç. Madina ARIPOVA 

O‘ZBEK MILLIY ME‘MORCHILIK BEZAKLARINING KITOB GRAFIKASIDAGI 

KO‘RINISHLARI ......................................................................................................... 226 

 

Doç. Dr. Marufjon YULDASHEV, Araş. Gör. Zehra YULDASHEVA 

HOKAND: ÖZBEK EDEBİYATI VE MEDENİYETİNİN ALTIN BEŞİĞİ ............. 231 

 

Doç. Dr. Mehmet Ali YOLCU 

İBN BATTUTA SEYAHATNAMESİNE GÖRE ANADOLU ŞEHİRLERİ ............. 241 

 

Doç. Dr. Mehmet ÇERİBAŞ 

BABÜRNÂME’DE ÖZBEKİSTAN ŞEHİRLERİ ....................................................... 248 

 

Mehmet HAYIRLIOĞLU 

SELÇUKLU  BAŞKENTİ  KONYA’NIN  İLİM  VE  KÜLTÜR  BAŞKENTİ  OLMA 

SERÜVENİ ................................................................................................................... 263 

 

Öğr. Gör. Memduh YAĞMUR 

OSMANLIDA İLK SİNEMACILAR: MAKEDONYALI MANAKİ KARDEŞLER 275 

 

 


Uzman Mukaddes ARSLAN 

TÜRK  DÜNYASI  KÜLTÜR  BAŞKENTLERİ  AÇISINDAN  ANKARA  VE 

İSTANBUL’UN MANEVİ-İNANÇ ÖNDERLERİ (HACI BAYRAM-I VELİ VE AZİZ 

MAHMUD HÜDAİ HZ. ÖRNEĞİ) ............................................................................. 288 

 

Arş. Gör. Murat GÜR 

YAVUZ BÜLENT BAKİLER’DE KİMLİK VE MEKÂN: ÜSKÜP’TEN KOSOVA’YA

 .... 306

 

 



Yrd. Doç. Dr. Murat ORHUN 

KÜLTÜR ŞEHRİ ANDİCAN ...................................................................................... 313 

 

Doç. Dr. Naile SÜLEYMANOVA 

SEMERKAND`Lİ ALİMLERİN ESERLERİNİN BAKÜ YAZMA NÜSHALARI... 327 

 

Yrd. Doç. Dr. Nil Didem ŞİMŞEK 

YAHYA KEMAL VASITASIYLA ÜSKÜP’Ü ANLAMAK ...................................... 334 

 

Okt. Dr. Nursal KUMAŞ 

BİR  OSMANLI  KÜLTÜR  BAŞKENTİ  OLAN  BURSA’NIN  VİLÂYET 

SALNÂMELERİNE GÖRE DEMOGRAFİK YAPISI (1870-1907) .......................... 344 

 

Yrd. Doç. Dr. Osman AYDINLI 

ÖZBEKİSTAN 

COĞRAFYASININ 

ÖNEMLİ 

ŞEHRİ 


SEMERKANT’IN 

YÜKSELİŞİNDE  İKTİSADİ  FAKTÖRLERİN  ETKİSİ  VE  ŞEHRİN  İPEK  YOLU 

ÜZERİNDE ARZETTİĞİ ÖNEM ................................................................................ 378 

 

 



Araş. Gör. Şerife ÖRDEK 

KÜLTÜR  TARİHİMİZ  AÇISINDAN  KALKANDELEN  VE  KALKANDELEN 

DOĞUMLU DİVAN ŞAİRLERİ ................................................................................. 401 

 

Yrd. Doç. Dr. Tekin TUNCER, Yrd. Doç. Dr. Ömer KUL 

BİR OSMANLI ŞEHRİ KÖPRÜLÜ ............................................................................ 419 

 

Yrd. Doç. Dr. Tuğrul BALABAN 

STRABON’DAN SABUNCUOĞLU’NA AMASYA: KÜLTÜR MİMARLARI ...... 430 

 

Doç. Dr. Tuncay BÜLBÜL 

GERMİYANOĞULLARINDAN  OSMANLI  DEVLETİNE  ANADOLU  SAHASI 

TÜRK EDEBİYATINDA KÜTAHYA'NIN YERİ ...................................................... 441 

 

Prof. Dr. Tursunali KUZİYEV 

A  VIEW  ON  THE  HISTORY  OF  MINARETS  ON  THE  TERRITORY  OF 

UZBEKISTAN ............................................................................................................. 450

 

 



Yrd. Doç. Dr. Ünal ZAL 

SEMERKANT’TAN MEKTUP VAR!.. ...................................................................... 462 

 

Yrd. Doç. Dr. Veli Savaş YELOK 

“TOSHKENTNOMA”  VE  “PALATKADA  YOZİLGAN  DOSTON”  ADLI 

METİNLERDE TAŞKENT .......................................................................................... 479 

 

 



 

Yrd. Doç. Dr. Yasemin APALI 

OSMANLI’DA  MAHALLE  MEKTEPLERİNİN  DİNİ  YAŞANTI  ÜZERİNDEKİ 

ETKİLERİ .................................................................................................................... 495 

 

Yrd. Doç. Dr. Yunus KAPLAN 

PRİZRENLİ SA’YΠVE ŞİİRLERİ ............................................................................... 508 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

BİLDİRİ METİNLERİ 

 


 

 


 

13 


 

İPEK YOLU ŞEHİRLERİNİN ORTAÇAĞDAKİ ENDÜSTRİYEL 

KAPASİTELERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME (BUHÂR 

SEMERKANT ÖRNEĞİ) 

 

Prof. Dr. Abdulhalik BAKIR 

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi 

abdulhalik.bakir@bilecik.edu.tr 

 

ÖZET 

Tarihsel İpek Yolu şehirleri, Ortaçağ boyunca Maverâün-

nehir bölgesinin en işlek ticaret ve endüstri merkezleri haline gel-

mişlerdir. Bölgenin sulak ve dolayısıyla da verimli topraklara ve 

zengin  yer  altı  kaynaklarına  sahip  olması  hasebiyle  çeşitli  en-

düstri kollarına bolca ham madde teminini sağlıyordu. Bunun ya-

nında bölgenin ve burada kurulan Buhârâ ve Semerkant gibi ba-

yındır şehirlerin kuruluşlarından itibaren önemli ve güçlü devlet-

lere başkentlik yapmaları sonucunda çok gelişmiş endüstri mer-

kezleri haline gelmişlerdir. Anılan iki şehir hemen hemen bütün 

endüstri kollarında şöhret kazanmışlar ve üretmiş oldukları sanayi 

ürünlerini civar ve uzak bölgelere satmayı başarabilmişlerdir. İşte 

biz bu çalışmamızda anılan iki şehrin (Buhârâ ve Semerkant) Or-

taçağdaki üç endüstri kolunu (Tahta, kağıt, dokuma) kapsayan ka-

pasiteler üzerinde durmayı ve elde edilen bilgileri bir değerlen-

dirme süzgecinden geçirerek bir sonuca varmayı planlamaktayız. 

Çalışmanın muhtemel iç başlıklarını şöyle sıralayabiliriz: Giriş, 

Buhârâ ve Semerkant’ın tahta endüstrisi, Buhârâ ve Semerkant’ın 

kağıt endüstrisi, Buhârâ ve Semerkant’ın dokuma endüstrisi, de-

ğerlendirme, sonuç, kaynaklar. 



Anahtar  sözcükler:  Buhârâ,  Semerkant,  Ortaçağ,  İpek 

Yolu, madencilik, tekstil. 



AN EVALUATION ON INDUSTRIAL CAPACITIES OF SILK ROAD CITIES 

DURING THE MEDIEVAL AGE (CASE OF BOKHARA-SAMARKAND) 

ABSTRACT 

Historical Silk Road cities became the most practical and 

active trade and industry centers of Maveraünnehir region. Since 

the  region  had  watery  and  thereby  fertile  lands  and  rich  under-

ground resources it provided raw materials for various industrial 

branches.  Moreover  prosperous  cities  such  as  Bokhara  and  Sa-

markand became well-developed industry centers after they be-

came capitals of significant and powerful states. Those two cities 



 

14 


 

gained reputation in nearly all industry branches and they man-

aged to sell industrial products they had manufactured in even far 

regions.  In  this  study  we  intend  to  touch  on  three  industrial 

branches (wood, paper, weaving) of those cities during the medi-

eval  age.  We  can  list  the  probable  subheadings  of  the  study  as 

following:  Introduction, Wood Industry of Bokhara and Samar-

kand, Paper Industry of Bokhara and Samarkand, Weaving Indus-

try of Bokhara and Samarkand, Evaluation, Conclusion, Bibliog-

raphy.  


Key  Words:  Bokhara,  Samarkand,  Medieval  Age,  Silk 

Road, Mining, Textile. 



 

Giriş 

Ortaçağlarda Buhârâ ve Semerkant şehirlerin yer aldığı Maverâünnehir veya eski 

adıyla Soğdiyana, Ceyhun ve Seyhun nehirlerin arasındaki verimli toprakları kapsamak-

taydı. Ayrıca bu toprakları, Buhârâ ve Semerkant’ın da üzerlerinde bulunduğu Zerefşân 

(Soğd nehri) ve Kiş ve Nesef şehirlerinin arasında akan nehir sulamaktaydı. Maverâün-

nehir bölgesi, Ortaçağda dünyanın dört cennetinden biri kabul ediliyordu ve gelişiminin 

en zirvesine H. III. (M. IX. ) yüzyılın ikinci yarısında Sâmân oğulları döneminde ulaşmış 

oldu. Anılan yüzyılda ve onu takip eden dönemlerde, bölgenin önemli şehri Semerkant, 

başkent  sıfatını  sürdürürken, Buhârâ daha ziyade dinsel şehir özelliğine sahip  bulunu-

yordu. Ancak her iki şehir de Maverâünnehir bölgesinde eşit bir konum ve şöhrete sahip-

tiler

1



Burada bir nebze de olsa Buhârâ ve Semerkant’ın fiziki özellikleri genel özellik-

leri hakkında bilgi vermek gerekir. Ortaçağ İslam dünyasının ünlü coğrafyacısı el-Mak-

disî’nin Buhârâ veya diğer adıyla Nümückes ile ilgili sunmuş olduğu bilgilerden, buranın 

çok bayındır bir yerleşim merkezi olduğunu ve Nur, Hufre, el-Hadîd, el-Kuhendüz, Beni 

Sa’d, Benî Esed ve el-Medîne (şehir) adında yedi kapısının bulunduğunu öğrenmekteyiz. 

Ayrıca şehrin es-Sehle ve el-Câmi’ adında iki kapısı bulunan; içinde hazinelerin korun-

duğu bir kalesi vardı. el-Meydân (Meydan), İbrahim, Merkeşân, Külâbâz, Nevbehâr, Se-

merkant,  Fegâskûn,  er-Râmisehniyye,  Hadeşrûn,  Ğûşec  adında  on  yola  sahip  olan 

                                                 

* Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi 

1

  Bkz.  Guy  Le  Strange,  Büldânü’l-Hilâfeti’ş-Şarkıyye,  (Arp.  Trc.  Beşîr  Fransîs-Gorgis  Avvâd),  Beyrut, 



1985, s. 503-504. Buhârâ ve Semerkant’ın diğer yönleri ile ilgili bilgi için bkz.  

 

15 


 

Buhârâ’nın bir Cami mescidi, çok mamur ve canlı bir çarşısı ve gayet temiz ve zarif mes-

citleri, güzel hamamları, geniş caddeleri bulunmaktaydı. Ayrıca burada her yıl kurulan 

bir panayırdan da söz edilmektedir. Burada Ortaçağ boyunca Buhârâ’ya bağlı küçük yer-

leşim merkezlerini de şöyle sıralamak mümkündür: Zendene, Hucâdâ, Mağgân, Bikend, 

Efşene,  Emîzâ,  Lûşer,  Riyâmisen,  Berehşâ,  Zermîsen,  Vahsûn

2

.  Bu  durumuyla  da 



Buhârâ’nın Ortaçağlarda güzel ve bayındır bir şehir olduğu anlaşılmaktadır.  

Buhârâ’nın yaklaşık 150 m. doğusunda ter alan Semerkant’ın fizikî özelliklerine 

gelince, buranın etrafını çevreleyen derin bir hendeği ve oldukça yüksek bir kalesi vardı. 

Şehir kalesinin aşağı kısmında ve nehre yakın bir yerde bol miktarda bostanların ve ağaç-

ların bulunduğu varoşlar yer alıyordu. Hükümet konağı ile şehir hapishanesi ise kalenin 

içinde idi. Semerkant’ın Çin, Nevbehâr, Buhârâ ve Kiş adında dört ana kapısı ve Ğadâved, 

İsbesk, Sûhaşîn, Efşine, Kûhek, Versenîn, Rîvded ve Ferruhşîd denilen sekiz yolu bulu-

nuyordu. Şehirde bir cami mescidinin ve mamur çarşıların bulunduğunu coğrafyacıları-

mızdan öğreniyoruz

3

. Yakut’un ifadesiyle “Re’sü’t-Tâk” Tak başı olarak adlandırılan Se-



merkant’ın büyük çarşısının çok geniş ve mamur olduğu, dünyanın her köşesinden tüc-

carların buraya akın ettiği, dükkanlarının mallarla dolup taştığı, şehrin muhkem bir surla 

korunduğu anlaşılmaktadır

4

. Semerkant’ın güneyinde bir günlük mesafede Kûhek adında 



küçük  bir  dağdan  da  söz  edilmektedir.  Coğrafyacıların  bildirdiğine  göre  Semerkant’a 

bağlı  küçük  yerleşim  merkezlerini  de  şöyle  sıralamak  mümkündür:  Bencikes,  Rağser, 

Rîvded, Sencerfağan, es-Sevdâr, ed-Derğam, Ebğar, Bûzmâcez, Bârkes, Gûşfağan, Ber-

nemez, Yârkes

5



 



 

 

                                                 



2

  el-Makdisî,  Ahsenü’t-Tekâsî  fi  Ma’rifeti’l-Ekâlîm,  Kahire,  1991,  s.  281-282.  Ayrıca  bkz.  Ebu’l-Kâsım 

Ubeydullah  b.  Abdullah  İbn  Hurdazbih,  el-Mesâlik  ve’l-Memâlik,  Leiden,  1889,  s.  25.  en-Nerşehî  ise, 

Buhârâ’ya bağlı yerleşim merkezlerini şöyle sıralamaktadır: Nûr, Tavâyise (et-Tavâvîs), Kermîne, Eskü-

cekt, Şarğ, Zendene, Verdâne, Efşene, Berked, Râmiten, Verhaşe, Beykend, Fereb. Bkz. Ebu Bekr, Mu-

hammed b. Ca’fer en-Nerşehî, Târihu Buhârâ, (Frs. Trc. Emîn Abdulmecîd Bedevî- Nasrullah Mubeşşir 

et-Tırâzî), Kahire, (Trz.), s. 2738. Ayrıca bkz. Arminius Vambery, Târihu Buhâra münzü Akdemi’l-‘Usûr 

Hattâ’l-Asri’l-Hâzır, (Trc. Ahmed Mahmud es-Sâdâtî), Kahire, 1987, s. 25-27. 

3

 Aynı eser, s. 279. Ayrıca bkz. Guy Le Strange, s. 507-511. 



4

 Guy Le Strange, s. 507-508. 

5

 Aynı eser, s. 508-509. 



 

16 


 

I. Buhârâ ve Semerkant’ta Tahta Endüstrisi 

Buhârâ ve Semerkant, Ortaçağlarda imalat sanayide kullanılan ham maddeler ve 

endüstriyel kapasite bakımından Maverâünnehr bölgesinin en önemli ve zengin iki şehri 

olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu iki şehirde ilk göze çarpan endüstri kolunun tahta en-

düstrisi ve bu kola bağlı marangozluk sanatı olduğu görülür. Buda ister istemez bölgenin 

tarıma elverişli sulak topraklara ve her türlü ağacın yetiştiği ormanlara sahip olduğunu 

göstermektedir. Ortaçağ coğrafyacısı İbn Havkal’in Buhârâ hakkında vermiş olduğu bil-

gilerden, anılan şehrin sınırından Soğd vadisinin sağı ve solundaki Buttem sınırına kadar 

yeşilliği ve güzelliği hiç kesilmeyen bir yer olduğunu; burada sekiz günlük yol boyunca 

yeşilliklerin, bahçelerin, çayırların ve meydanların birbirine bitişik halde bulunduğunu 

öğrenmekteyiz. Aynı coğrafyacının ifadelerine göre, vadinin iki tarafında ağaçlar ve ekin-

ler nedeniyle oluşan yeşillik uzanıyordu. Kısaca burası ağaç yönünden memleketlerin en 

zengini, meyve yönünden de en bereketlisi olarak tanıtılmaktadır

6



Ahşap işçiliği Maverünnehr bölgesinde, eski dönemlerden beri büyük bir gelişme 

göstermiştir. Bölgenin en önemli şehri olan Buhârâ’da, özel olarak ahşap oymacılığı ile 

uğraşan  meslek  sahiplerinin  çalışmalarından  söz  edilmektedir.  Buhârâ  hükümdarı 

Mâh’ın, heykel  yapımı için nakkaşlar ve marangozlar istihdam ettiği bildirilmekle bir-

likte, anılan sanatkârların 50.000 dirhem gibi büyük fiyata satılabilen heykeller yaptıkları 

anlatılmaktadır. Marangozluk sanatının Buhârâ’da geliştiğini gösteren bir örnekte Emevî 

Emîri Kuteybe b. Müslim el-Bâhilî ile yapılan antlaşma gereğince, Araplarla birlikte otur-

mayı kabul etmeyen zengin Kuskusa ailesi mensuplarının, şehir dışında yaptırdığı 700 

köşkten oluşan yapıların kapılarıydı. Buhârâ ahşap oymacılığının şahane örneklerini oluş-

turan bu kapıların üzerinde çeşitli güzel motifler yer almaktaydı

7



Emevî kumandanı Kuteybe b. Müslim el-Bâhilî’nin Semerkant’ı ele geçirdikten 



sonra, şehir halkından toplattığı  tahtadan mamul  bütün  heykelleri bir araya toplayarak 

yaktığını ve hatta bunlardan arta kalan altın ve gümüş çivilerin miktarının 50.000 miskâl 

                                                 

6

 İbn Havkal, Ebu'l-Kâsım Muhammed el-Havkalî el-Bağdadî, Suretü'l-Arz, Leiden, 1967, s. 473-474. 



7

 Bkz. en-Nerşehî, Tarihu Buhârâ, s. 38, 74 (en-Nerşehî, Buhârâ Tarihi, (Çev. Mehmet Nurettin Koçak), 

Türk Dünyası Araştırmaları, Aralık 1998, S. 117, s. 25-26; Hasan Kurt, Orta Asya’nın İslamlaşma Süreci 

(Buhârâ Örneği), Ankara, 1998, s. 134-135). 


 

17 


 

olduğunu ise et-Taberî’den öğrenmekteyiz

8

. İslam fetihleri esnasında Buhârâ ve Semer-



kant’ta imal edilen tahtadan heykellerin fiyatlarına ve onların yapımında kullanılan altın 

ve çivilerin miktarına bakıldığında, buralarda marangozluk sanatının ne denli gelişmiş 

olduğunu  ve  bu  sanat  dalında  uğraşan  marangozların  da  ne  ölçüde  para  kazandıklarını 

görmek mümkündür. 

Semerkant şehrinde servi ağacından çok şahâne fil, deve, inek, ve onları kovala-

yan aslan ve kaplan gibi, yırtıcı hayvanların av sahnelerini gösteren tuhafiyelik eşyalar 

imal edilmekteydi

9

. Fergâna vilayetinin etrafındaki dağlarda güzel yaylalar vardı. Kızıl 



söğüt (tabulgu) ağacı yalnız bu dağlarda bulunurdu. Kızıl söğüt, kabuğu kırmızı bir ağaç 

olup asa, kamçı sapı ve kuşlara kafes yapmak için kullanılırdı. Aynı zamanda buradaki 

marangozlar onu yontup, ok yaparlardı. İyi bir ağaç olduğundan dolayı da bölge halkı 

tarafından hediye olarak uzak yerlere götürülürdü

10



 



Download 3.66 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   46




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling