Kurs loyixasi


Download 1.09 Mb.
Pdf ko'rish
Sana23.05.2020
Hajmi1.09 Mb.
#109412
Bog'liq
Ruslan Yuldashev-Omixta yem ishlab chiqarish texnologiyasi.ЮЮЮЮ
намоз, PQ-4699 28.04.2020, kurdloyiha 28mart, узбекча, 1653501850

 

 

  



 

 

 

Termiz davlat universiteti Kimyo va texnologiya 

fakulteti Oziq-ovqat texnologiyasi ta’lim yo`nalishi          

4-kurs 414-guruh talabasi Yuldashev Ruslanning 

,,Omixta yem ishlab chiqarish texnologiyasi” fanidan 

tayorlagan 

KURS LOYIXASI.

 

 

 



Bajardi:                                                             Yuldashev Ruslan. 

Qabul qildi:                                                      Raximov Murod. 



 

 

Mavzu:Quvvati 120 tonna/sutka  bo`lgan baliq uchun omixta 



yem ishlab chiqarish texnologiyasi. 

 

Kirish 

1 Rivojlanish tarixi 

1.1 Omixta yem ishlab chiqarishning hozirgi holati 

 

2 Texnologik sxemaning tavsifi 



2.1 Texnik xususiyatlari 

2.1.1 Ajratgichlar 

2.1.2 UZ-DKM magnit ustunlari va UZ-DMS magnit separatorlari 

 

3 Texnologik hisob-kitoblar 



3.1 Saqlash hajmini hisoblash 

3.2 Ishlab chiqarish liniyasi uchun uskunalarni hisoblash va tanlash 

3.3 tayyor mahsulotni saqlash omborlari hajmini hisoblash 

 

4.Ilovalar 



 

5.Xulosa 

 

6.Adabiyotlar ro`yxati. 



 

 


 

 

 



 

 

Kirish. 

O'zbekistonda  chorvachilik  azaldan  keng  rivoj  topgan.  Respublikaning 

tuproq  va  tabiiy-iqlim  sharoiti  —  unumdor  sug'oriladigan  yerlar,  bepoyon  qir-

adirlar,  dasht-cho'l  va  tog'  oldi  yaylovlari  bu  sohaning  rivoji  uchun  qulay. 

Sug'oriladigan  yer-larda,  asosan,  qoramolchilik,  cho'chqachilik,  parrandachilik, 

quyonchilik,  qir-adirlar,  dasht-cho'l  va  tog'  oldi  yaylovlarida  esa  qo'ychilik, 

echkichflik, yilqichilik, tuyachilik, suv havzalarida baliqchilik rivojlangan. 

 

Chorvachilikning  muhim  omili  —  mustahkam  omixta  yem  bazasi 



yaratilishidir. Respublikaning sug'oriladigan maydonlarida ko'k yem, pichan, yem, 

silos,  senaj  uchun  bir  yillik  va  ko'p  yillik  o'tlar,  xashaki  ildizmeva  (lavlagi), 

xashaki  poliz  (qovoq,  tarvuz),  donli  (suli,  arpa,  makkajo'xori)  ekinlari  ekiladi. 

Yem-xashak  ekinlari  maydoni  jami  qishloq  xo'jaligi  yerlarining  7,7  %  ni  tashkil 

etadi.  G'alla  maydonlarining  kengayishi  bilan  chorvachilik  uchun  somon 

tayyorlash hajmi keskin ko'paydi. 

Omixta  yem  qishloq  xo'jaligi  hayvonlari,  uy  parrandalari  va  baliqlarni 

boqish  maqsadida  ishlab  chiqariladi.  Uning  tarkibiga  uy  hayvonlari  uchun  zarur 

bo'lgan  miqdorda  ozuqa  moddalari  mavjud.  Ratsionga  omixta  yem  kiritilsa 

hayvonlar,  parrandalar  va  momiq  hayvonlarning  mahsuldorligi  sezilarli  darajada 

ortadi,  ular  yaxshi  o'sib,  rivojlanadi  va  hayot  faoliyati  ortadi.  Agar  hayvon  va 

parrandalarning

f

 kunlik ratsioni doimo bir xil bo'lsa, bunda ularning mahsuldorligi 



pasayadi,  yosh  hayvonlarning  o'sishi  hamda  rivojlanishi  orqada  qoladi,  hayot 

faoliyatining sekinlashuvi kuzatiladi va turli kasalliklarga uchrashi mumkin. 

Omixta yem ishlab chiqarishni ko'paytirib, qishloq xo'jaligi hayvonlarining 

mahsuldorligini oshirishga erishiladi. Ya'ni, bunda hayvonlar vazni ortadi, tovuqlar 

tuxum  qo'yishi  ko'payadi,  sigirlardan  olinadigan  sutning  miqdori  va  sifati  ijobiy 

o'zgaradi. 

Chorvachilikda  omixta  yemdan  oqilona  foydalanish  mahsulot  tannarxini 

kamayishiga olib keladi. 



 

 

 

Omixta yem fizik holati bo'yicha quyidagi turlarga ajraladi: sochiluvchan, 



briketlangan, donador va galet ko'rinishidagi yemlar. 

Sochiluvchan  omixta  yem  yetarlicha  bir  xil  maydalangan  mahsulotdir. 

Uni  ishlab  chiqarishda  ingrediyentlar  begona  aralashmalardan  tozalanib, 

qobiqsizlantiriladi  va  maydalanadi.  Tayyorlanadigan  ingrediyentlar  me'yorlagich 

va aralashtirgich-dan o'tkaziladi. 



Briketlangan omixta yem, odatda to'liq ratsionli holda ishlab chiqariladi. 

Briketlar sakkizburchak shaklga ega bo'lib, uzunligi 160—170 mm, kengligi 70—

80  mm,  qalinligi  30—60  mm.  Ularni  ishlab  chiqarish  uchun  maydalangan 

ingrediyentlar  va  pichan  aralashmasi  tayyorlanadi.  Olingan  oquvchan  massa 

maxsus aralashtirgichga tushadi va bir vaqtning o'zida undan me'yorlan-gan tarqoq 

melassa  ham  uzatiladi.  Maydalangan  ingrediyent,  pichan  va  melassa 

aralashmasidan tashkil topgan massa presslarga tushib, briketlanadi. 

Donador (granulali) omixta yem ma'lum diametr va baland-likdagi uncha 

katta bo'lmagan silindr shaklli granula deb ataluvchi oquvchan massani namoyon 

qiladi.  Ishlab  chiqarishda:  quruq  va  ho'l  usul  granulalar  qo'llaniladi.  Granulali 

omixta yem, odatda, parrandalar va hovuz baliqlarini boqish uchun ishlatiladi. 

Galetlar  teshikli  to'g'riburchak  shaklida  kulcha  ko'rinishda  bo'ladi.  Uni 

ishlab  chiqarish  uchun,  awal,  soluvchan  omixta  yem  olinadi,  so'ngra  undan 

achitqili xamir qorilib, galetlar pishiriladi va quritiladi. 

Omixta yem tarkibi va yem-xashaklik qiymati bo'yicha ikki asosiy guruhga 

bo'linadi: to'liq ratsionli va konsentratli. 

 

 



1 Rivojlanish tarixi 

1995-  yilning  boshida  O'zbekistondagi  xo'jaliklarda  5,5  mln  qoramol,  10 

mln. dan ziyod qo'y va echki, 350 ming cho'chqa, 144,8 ming ot, 84 ming quyon, 

11  mln  parranda  bor  edi.  Qoramolchilik  —  chorvachilikda  asosiy  tarmoq 

hisoblanadi  (yetishtirilgan  jami  go'shtning  74  %  ni,  sutning  99,9  %  ni  beradi). 

Iqlim  sharoitiga  qarab  sut,  sut-go'sht  va  go'sht  yo'nalishidagi  qoramol  zotlari 

boqiladi.  Go'sht  yo'nalishidagi  qoramolchilik  tog'  va  tog'  oldi  mintaqalarda 

rivojlangan. 



 

 

Qorako'l  teri,  go'sht-yog'  va  jun  uchun  boqiladigan  qo'ychilik  tarmoqlari 



rivojlangan.  Dumbali  hisori  qo'ylar,  asosan,  tog'  va  tog'  oldi  mintaqalarda 

(Surxondaryo,  Qashqadaryo  va  Jizzax  viloyatlarida)  boqiladi.  Echki  go'sht, 

serqaymoq va shifobaxsh sut, jun, teri hamda tivit uchun boqiladi. Echkilar baland 

tog' va tog' oldi mintaqalarida boqilib, Namangan, Surxondaryo, Qashqadaryo va 

Samarqand viloyatlarida, ayniqsa, rivojlangan. 

O'tgan  asrning  30-  yillariga  qadar  aholini  go'sht  bilan  mayda  va  tarqoq 

qassobxonalar hamda kushxonalar ta'minlab kelgan. Hozirgi kunda go'sht sanoati 

o'zining  mustaqil  va  yetarli  xomashyo  bazasiga  ega.  Keying!  10  yil  mobaynida 

go'sht sanoati chorva mollari bosh sonini saqlab qolish va ko'paytirishga erishilgan 

holda ta'minlanmoqda. Respublika sut sanoati korxonalarida sariyog', sut-qatiq, sut 

konservalar,  quraq  sut,  pishloq,  brinza,  qaymoq,  kazein  va  boshqa  mahsulotlar 

ishlab  chiqariladi.  Shuningdek,  yosh  bolalar  uchun  sut  mahsulotlari,  buzoqlarni 

boqish uchun sun'iy sut (ona suti o'rniga) ishlab chiqarish yo'lga qo'yilgan. 

Parrandachilik  sanoat  asosida  rivojlangan  bo'lib,  xo'jaliklarda  tovuq 

(tuxum,  go'sht  yo'nalishlari),  go'sht  uchun  kurka,  qisman  o'rdak,  g'oz,  parhez 

taomlari uchun bedana boqiladi. Respub-likaning daryo va ko'llarida 62 baliq turi 

yashaydi.  Chinozdagi  omixta  yem  ishlab  chiqarish  korxonasida  baliq  uni  ishlab 

chiqarish yo'lga qo'yilgan.  

Aholining oziq-ovqat mahsulotlariga, sanoatning esa xom-ashyoga bo'lgan 

talabi kundan-kunga ortib bormoqda. Buni to'liq qondirish uchun qishloq xo'jaligi 

ishlab  chiqarishni,  xususan,  uning  asosiy  sohasi  bo'lgan  chorvachilikni  uzluksiz 

rivojlantirib  borish  kerak.  Mamlakatimizda  omixta  yem  ishlab  chiqarish  yildan-

yilga  ortib  bormoqda.  Uning  assortimenti  kengayib,  biologik  samaradorligi 

ortayotir. Omixta yem sanoatining jadal rivojlanishi, serdaromad sohaga aylanishi 

omixta yemdan foydalanishning katta iqtisodiy ahamiyatga ega ekanligidan dalolat 

beradi. 


Hayvonlarning me'yoriy hayot kechirishi uchun barcha turdagi omixta yem 

moddalari  zarur.  Ularning  organizmida  50  ga  yaqin  kimyo-viy  element  topilgan 

bo'lib:  azot,  uglerod,  yod  kolalit,  kislorod,  kalsiy  va  boshqalar  shular  jumlasiga 

kiradi. Umumiy og'irligi bo'yicha 95 % uglerod, kislorod, vodorod va azotga to'g'ri 

keladi.  Xuddi  shunday  tarkib  o'simliklarda  ham  uchraydi.  Bu  elementlar  hayvon 

organizmida va o'simlikda turli nisbatlarda bo'lib, ko'pgina moddalarni hosil qiladi. 

Hayvon  organizmi  normal  o'sishi  va  rivojlanishi  uchun  tarkibida  kerakli 

miqdordagi  moddalarni  saqshneg  omixta  yem  yetkazib  berish  omixta  yem  ishlab 

chiqarish tarmog'ining asosiy vazifasidir. 


 

 

 



1.1 omixta yem ishlab chiqarishning hozirgi holati 

Zamonaviy xo‘jaliklararo omixta yem zavodi xomashyoni qabul qilish, saqlash 

va uni qa^ta ishlashga, omixta yem yoki ozuqa aralashmalarini ishlab chiqarishga, 

tayyor  mahsulotni  saqlashga  hamda  uni  uzatish  va  iste’molchilarga  yetkazishga 

mo‘ljallangan.  Zavod  o‘lchamlari  va  turini  tanlash  ko‘proq  mahalliy  sharoitlarga, 

xomashyo  bazasiga,  xo'jaliklarning  ixt  isoslash-  ganligiga,  ishlab  chiqarish 

vositalariga  va  boshqa  omillarga  bog‘liq.  Bugungi  kunda  mamlakatda  keng 

ko‘lamda  turli  quwatli  texnologik  sxefhali,  texnik  vositali  va  amaliy  yechimli 

zavod- laming rivojlangan sistemasi ishlab chiqilmoqda. s' 40-rism3^ omixta yem 

konsentratlarini ishlab chiqaruvchi korxonalairiimg sinflanishi keltirilgan bo‘lib, u 

quyidagi  belgilar  asosida  tuzilgan:  korxona  (zavodlar,  sexlar,  liniyalar) 

mexanizatsiya darajasi va uni tashkil qilish, texnologiya (to‘liq boNmagan sxema 

—  mahalliy  xomashyoni  olib  kelingan  qo‘shimchalar  bilan  aralashtirish,  toliq 

sxema  —  ishlab  chiqarishning  tugallangan  davri),  korxonaning  joylashuvi 

(chorvachilik majmui huzurida, alohida maydonda va boshq.). 

Xo‘jaliklararo  omixta  yem  zavodlari,  asosan,  jamoa  xo‘jaliklarining 

birlashmalari  hamda  yirik  chorvachilik  va  parrandachilik  xo‘jaliklari  qoshida 

tashkil qilinadi. Masalan, AQSHda yirik omixta yem zavodlari ko‘pincha qushlar 

uchun  to‘liq  ratsionli  mahsulot  ishlab  chiqaradi.  Hayvonlar  uchun  premikslar 

tayyorlanib,  ular  tuman  ahamiyatidagi  kichik  korxonalar  (25—30  t/sut)da 

qo‘shimcha  sifatida  mahalliy  xomashyo  (don,  dag‘al  yemlar  va  boshq.)  ga 

qo‘shiladi. 

 

Xo‘jaliklararo omixta yem ishlab chiqarishni tashkil qilishning umumiy masalalari 

 

Bugungi kunda qishloq xo‘jaligida vazifasiga qarab (omixta yem konsentratlari, 



toliq ratsionli omixta yem ishlab chiqaruvchi) hamda texnologiyasiga qarab (toliq 

sxema,  OVQ  bilan  aralashtirish  sxemali)  barcha  turdagi  korxonalar  faoliyat 

ko'rsatmoqda. 

 

Texnik  yechimlaming  turli-tumanligiga  qaramasdan  xo‘ja-  liklararo  va  jamoa 



xo‘jaligi  miqyosidagi  omixta  yem  zavodlari  sanoat  korxonalaridan  farqli  o‘laroq 

umumiy xususiyatlar bilan tavsiflanadi. Samaradorligi amalda bxi xususiyatlaming 

qay dara- jada o‘rganilganligi va korxonani tashkil qilishda hisobga olingan- ligiga 

bogliq  boMgan  ishlab  chiqarishga  qulay  keladi.  Awalo,  quyidagilar  ko‘zda 

tutilgan: 


 

 

— 



omixta  yem  ishlab  chiqarishning  xomashyo  manbai  va  iste’molchilarga 

yaqinlashuvi; 

— 

choryachilik fermalarida alohida qurilgan bino va inshootlardan foydalanish 



imkoniyati; 

— 

xizmat  qilish  maydoni  va  shunga  muvofiq  talab  qilinayotgan  retseptlar 



sonining qisqarishi hisobiga xomashyo va ombor xo'jaliklarini soddalashtirish; 

— 

xomashyo  va  tayyor  mahsulotni  tashish  va  bu  bilan  bog‘liq  xarajatlarni 



kamaytirish, keraksiz temiryo‘l tarmogi va maxsus qabul qilish, uzatish vositalarini 

qisqartirish, chunki tashish uchun asosan avtomobil transportidan foydalaniladi; 

 

  hayvonlar  ozuqa  ratsionining  boshqa  tarkibiy  komponent-  lari  hisobiga 



omixta yem retseptlari va nisbatan qattiq nazorat sharoitlari; 

 

  omixta  yem  ishlab  chiqarish  uchun  xo‘jaliklaming  xomashyo  bazasini 



rivojlantirishdagi manfaatdorlikning oshishi. 

 

Hisoblashlar  shuni  ko‘rsatadiki,  yuqorida  keltirilgan  omillar  ta’sirida  omixta 



yem tayyorlashdagi xarajatlarni 15—20 %ga kamaytirish mumkin. Biroq, qishloq 

xo‘jaligida omixta yemning foydasi to‘liq holda miqdoriy baholanmaydi. 

                                          

Omixta  yem  korxonalari  parametrlari  (texnologik  liniyalar  strukturasi, 

jihozlaming  tuzilishi,  ish  rejimi)  amalda  uning    joylashuviga  va  pudratchi-

xo‘jalikIar hamda mahalliy ishlab chiqarish korxonalari bilan afoqalariga bog‘liq, 

Fermalar  hudu-  dida  joylashgan  uning  yordamchi  binolari,  omborlaridan 

foydalaniladi. Korxonalar yem-xashak uchun mo‘ljallangan don zaxirasini saqlash 

(10—12 oy  hisobida)  muddatiga qarab hisoblanadi.  Omixta  yem  ishlab  chiqarish 

texnologik sxemasining ishlab chiqarish jarayoni, qoida bo‘yicha quyidagilami o‘z 

ichiga  oladi:  komponentlarni  qabul  qilish,  saqlash,  tayyorlash  va  aralashtirish, 

omixta  yemni  mikroelementlar  bilan  boyitisti,  granulalash,  saqlash  va  tayyor 

mahsulotni iste’molchilaiga uzatish. 

 

Mahalliy  xomashyodan  olingan  komponentlarni  tayyorlash  jarayoni  muhim 



o‘rin  egallaydi.  Sanoat  korxonalaridan  farqli  ravishda  xo‘jaliklararo  korxonalar 

asosiy  ishlab  chiqarish  liniya-  iaridan  tashqari  odatda  ehtiyojga  va  xomashyo 

imkoniyatlariga  qarab,  pichan  uni  va  uzum  mezgasi  unini  tayyorlash;  maydalan- 

gan  makkajo‘xori  so'talari,  suli  qobiqlari  hamda  boshqalardan  melassalangan 

yemlami  tayyorlash;  konsentratlar  va  boshqa  komponentlar  bilan  granulalangan, 

briketlangan dag‘al ozuqa aralashmalami tayyorlash liniyalarni o‘z ichiga oladi. 

 


 

 

Donli xomashyoni tayyorlash liniyasi birlamchi tozalash va quritish vositalari 



bilan  jihozlangan  bo'lishi  darkor  (masalan,  ZAV  vaKZS  tipli  agregatlari  bilan), 

chunki qoidabo'yichadon bevosita kombaynlardan qayta ishlashga keladi. Dastlab 

tozalan-  magan  donni  barabanli  quritgichlarda  quritish  va  quruq  ozuqa 

chiqindilarini  olish  mumkin.  Buning  uchun  pichan  tayyor-  tanmayotgan  davrda 

pichan  unini  ishlab  chiqarishga  mo'ljallangan  xuddi  shunday  AVM  yoki  SB 

quritgichlari  qo'Haniladi.  Omixta  yemni  granulalash  liniyasini  xo‘jalik 

qozonxonasidan bo‘shatish kerak. 

                                                

  

 

Korxona bir-biri bilan texnologik bog‘langan quyidagi asosiy binolardan 



iborat:  ishlab  chiqarish  koфusi,  xomashyo  va  tayyor  mahsulotlar  uchun 

omborlar. Xomashyo, yarim tayyor va tayyor mahsulotlar mexanik transportda 

tashiladi. Bundan tashqari, kompleksning bosh rejasida quyidagilaming bir yerga 

joylashtiri-  lishi  ko‘zda  tutilgan:  qabul  qilish  va  uzatish  qurilmalari,  tarozixona, 

qo^onxona, transformator podstansiyasi, ma’muriy bino, yong‘inni o‘chirish uchun 

suv sigMmlari, yoqilg'i omborlari, kirish yoMlari va boshqalar. 

 

Ma’lum  bir  sharoitlarda  bu  maydonda  vitaminlashtirilgan  pichan  uni, 



melassalangan  yem  ishlab  chiqaruvchi  sexlami  tegishli  omborlari  bilan  biiga 

joylashtirish  mumkin.  MaSalani  bunday  hal  qilish  omborxonalardan  foydalanish 

koeffitsiyentini oshirish- ga, ma’muriy-boshqaruv va ishlab chiqaruvchi personalni 

kamaytirishga imkon beradi. 

 

Xo‘jaliklararo omixta yem zavodlarini qurishda maydonni tanlash uchun (bosh 



rejalarni  ishlab  chiqishda  bajariladigan  umumiy  talablardan  tashqari)  quyidagi 

qo‘shimcha sharoitlami e’tiboiga olish lozim: 

 

— 

omixta  yem  ishlab  chiqarishni  maksimal  darajada  xomashyo  manbalariga 



(donni  yetishtiruvchi  xo‘jaliklar,  donni  qayta  ishlash,  go‘shtni  qayta  ishlash, 

yog^moy  ishlab  chiqaruvchi  punktlariga  va  qishloq  xo‘jaligi  hamda  sanoat 

miqyosidagi  boshqa  korxonalarga),  elektr  quwati  manbalariga  (davlat  va  qishloq 

elektrostansiyalari,  elektr  uzatish  liniyalari,  transformator  podstansiyalari  va 

boshqalar),  suv  va  bug‘  manbalariga  (daryo,  suv  havzalari,  qozonxorta)  ishchi 

kuchi va omixta yem iste’- mdlchilari (chorvachilik fermalari va komplekslari)ga 

yaqinlash- tirish; 

 

— 



xo‘ja!ik omborxonalari, yordamchi va maishiy binolardan foydalanish; 

 

— 



korxonalami shosse, suv va temiryo'llar yaqinidagi yerlarda joylashtirish. 

 

 

                                       



Ishlab chiqarish jarayonlariga qo`yladigan asosiy talablar 

 

Ishlab  chiqarilayotgan  omixta  yemning  sifati  nafaqat  kompo-  nentlaming 



xususiyatlariga, balki alohida texnologik liniyalar- ning ishlash samaradorligiga va 

ulami  tashkil  etuvchi  mexanizm-  larga  bog‘liq.  Tayyorlash  puxtaligi  va 

xomashyoni  aralashmalardan  tozalash,  maydalash  darajasi  va  qobiq  ajratishning 

toliqlik  darajasi,  dozalash  va  aralashtirish  aniqligi  omixta  yem  va  ozuqa 

aralashmalaming sifatiga katta ta’sir ko‘rsatadi. 

 

Liniyalar  ishining  yuqori  ko‘rsatkichlariga  sistematik  nazorat  sharoitlarida 



erishish  mumkin.  Ishlab  chiqarishning  barcha  jarayonlari  bosqichlar  bo‘yicha 

hamda  butunligicha  xomashyoni  qabul  qilishdan  tayyor  mahsulot  uzatishgacha 

texnologik  nazorat  qilinadi  (26-jadval).  Bunda  omixta  yem  sanoatida  texnologik 

jarayonni  tashkil  qilish  va  boshqarish  uchun  qabiil  qilingan  tartibla-  riga  amal 

qilinishi  darkor.  Laboratoriya  shtatiga  laborantlardan  tashqari  zootexnik,  albatta, 

kiritiladi. 



 

Yemga yaroqli don, oqsil-vitaminli qo‘shimchalar va sanoat korxonalarida 

ishlab chiqariladigan premikslar hamda mineral qo‘shimchalami xo‘jaliklararo 

qo‘Ilash bir qator masalalami yechishga imkon beradi: bir tomondan — yemga 

yaroqli donning hammasidan faqat tayyorlangan holda (to‘liq ratsionli omixta yem 

tarkibida) foydalanishga erishilsa, boshqa tomondan esa ozuqa ratsionining sifatini 

pasaytirmasdan ozuqa maqsadidagi don sarft- ni sistematik kamaytirishga 

erishiladi. Omixta yem ishlab chiqarishning oqsilli xomashyolariga bolgan talabini 

qondirish uchun ko

6

plab viloyatlarda ozuqa achitqilari, go‘sht-suyak, pichan un- 



lari, quruq yog‘siz!antirilgan sut va boshqa ozuqa qo‘shimcha- lami ishlab 

chiqaruvchi omixta yem zavodlari va sexlari quril- moqda. Bundan tashqari, 

xo‘jaliklararo korxonalarda meva va sabzavotlardan, lavlagi mezgalaridan, quruq 

lavlagi kunjarasi- dan un ishlab chiqarilib, keyinchalik ulardan yosh hayvonlar 

uchun omixta yem tayyorlashda komponent sifatida foydalaniladi. 

 

2 Texnologik sxemaning tavsifi 

 

Omixta yem fabrikasi uchun xom ashyo temir yo'l va avtomobil yo'li bilan 



ta'minlanadi. Don xom ashyosi, kepak va un unsizlanadi va siloslarda saqlanadi. 

 

 

Premikslar konteynerlarga kirib, qoziqlarda saqlanadi va zamin omborida 



qoziqlarda saqlanadi. Tuz, bo'r va fosfat tushirib yuborilib, omborxonada 

birgalikda saqlanadi. 

 

Omixta yem fabrikasidagi butun jarayon liniyalarga bo'lingan: 



 

1) Don xom ashyosini tayyorlash liniyasi. 

 

Silos tipidagi omborlardan olinadigan don xom ashyosi silos omixta yem 



tegirmonidan olinadi, 5-sinf DK-500N avtomatik tortish dastagida tortiladi va 

keyin tozalanadi va maydalanadi. Donni tozalash uchun A1-BIS-12 havo ekranini 

ajratuvchi va UZ-DKM magnitli ustun o'rnatilgan va A1-DM2R-110 markali bolg'a 

tegirmonida silliqlash uchun donni tozalashda asosiy e'tibor qo'pol axlat, qum va 

metallomagnit aralashmalarning ajratilishiga qaratiladi. Tozalangan va 

maydalangan don xom ashyolari STK-1M mikseriga beriladi 

 

2) Kukunli xom ashyoni kepek, ovqat tayyorlash uchun liniya: 

 

Oziq-ovqat xom ashyosi silos tipidagi omborlardan kelib chiqadi, BKMA magnit 



ustunidagi metallomagnit aralashmalardan tozalanadi va omixta yem zavodining 

silo korpusiga oziqlanadi, u erdan qo'shimcha idishlar bilan ta'minlanadi. 

 

3) Qadoqlangan xom ashyoni tayyorlash liniyasi: 

 

Priksiyalar paketdan chiqarilib, omixta yem fabrikasining silos korpusiga 



joylashtiriladi, u erdan ular vaqtinchalik kiritiladi. 

 

4) Minerallarni tayyorlash liniyasi (tuz, bo'r, fosfatlar): 



 

 

 



Mineral xom ashyo toshli konveyer tasmasi bilan C-218 maydalagichga, so'ngra 

qassobchaga etkaziladi, zarurat bo'lganda tuz yoki bo'r quritgichga yoki magnit 

orqali elektiruvchi mashinaga, so'ngra tarqatish basseyniga yuboriladi. 

 

5) Dozalash va aralashtirish liniyasi: 

 

Yuk tashish qutilaridan olinadigan go'shtli xom ashyolar 5DK-200 avtomatik 



tarozida tortish uchun boqiladi va STK-1M mikseriga yuboriladi. 

 

Aralashtirish jarayoni yakuniy hisoblanadi. Olingan ommaviy omixta yem liftga 



vida bilan beriladi, bu esa tayyor mahsulotning silosli tanasini tushiradi. 

 

Ishlab chiqarilgan omixta yem mahsulotlari ma'lum vaqt davomida omixta yem 



zavodida silosda yoki pollarni saqlash omborlaridagi konteynerlarda saqlanadi. 

Kombinatsiyalangan omixta yem qutilarga, avtoulovlarga va yuk mashinalariga 

tushiriladi. 

 

 



 

 

 

 

 

 

2.1 Texnik xususiyatlari 

 

 



 

 


 

 

Omixta yem ishlab chiqashaing tarkibiy sxemasi 



 

 

2.1.1 Ajratgichlar 

 

A1-BIS ajratgichlari elak-havo ajratgichlari deb tasniflanadi, ularning 



ekranlarida don kenglik va qalinlikda farq qiladigan aralashmalardan tozalanadi va 

pnevmatik ajratuvchi kanalda - harakat tezligiga ko'ra. 

 

Ajratuvchilarning ishlash printsipi quyidagicha: tortish kuchi bilan 



tozalangan don elak tanasiga kiradi, katta aralashmalar (saralash ekrani qoldirib, 

ajratgichdan shneg orqali chiqariladi va nozik aralashmalari bo'lgan don 

aralashmasi saralash ekrani orqali ajratish ekraniga yuboriladi) . Kichik nopokliklar 

(ekish ekranining o'tishi) patnisga kiradi va ajratgichdan chiqariladi. 

 

Uch elak ramkali ajratgichlarga o'rnatiladi: 



 

a) qabul qiluvchi ramkalarda - 200-sonli yumaloq teshiklari bo'lgan elflar yoki 18-

sonli tel-simlar

 

b) saralash doiralarida - 100-160 raqamli yumaloq teshiklari bo'lgan elaklar; 



 

v) ekin ekilmaydigan maydonlarda - 10-14 sonli yumaloq teshiklari bo'lgan elak 

choyshablari. 

 

Ombordan chiqadigan xom ashyolar havo ekrani ajratgichlaridagi organik va 



mineral aralashmalardan tozalanadi. Don xom ashyosini tozalashdan keyin olingan 

chiqindilar foydali donning 2% dan ko'prog'ini o'z ichiga olmaydi, hisobga olinadi 

va yemsiz chiqindilar sifatida yo'q qilinadi. 


 

 

 



2.1.2 UZ-DKM magnit ustunlari va magnit separatorlari 

 

UZ-VHI 



 

UZ-DKM kolonkalari va UZ-DMS ajratgichlari omixta yem ishlab chiqarishda xom 

ashyo va tayyor mahsulotlarni metallomagnit aralashmalardan tozalashga 

mo'ljallangan. Oziq-ovqatlarni tayyorlash liniyasida ular yuqori oqim bilan 

tavsiflanadigan donli (donli va dukkakli ekinlar) ham, mineral xom ashyo, baliq va 

go'sht-suyak taomlari, kepak, taom, pirojnoe va boshqalarda ishlatiladi, ularning 

aksariyati past suyuqlik bilan yopishqoq tuzilishga ega. Mahsulot kirish trubkasi 

orqali magnitlangan silindrsimon blokning tarqatish konusiga kiradi va uning 

atrofida oqadi va trubaning chiqish joyida to'planadi. Metallomagnit aralashmalar 

kuchli halqa magnitlari asosida yig'ilgan silindrli blokning ekranida kechiktiriladi. 

Qavsdagi magniy bloki ”mentli eshikka o'rnatiladi . Jihozni tozalash uchun 

qisqichlar qo'yiladi, eshik ochiladi va iflosliklar maxsus idishga tozalanadi. 

 

2.1.3 SGK-1M bitta valikli partiyali mikserlar 

 

Bir necha o'n yillar davomida ushbu turdagi mikser omixta yem tegirmonlariga 



etkazib berildi va o'zini ishonchli, sodda, sodda, tarkibiy aralashtirish 

operatsiyalari uchun juda qulay va juda samarali mashina sifatida tan oldi (Ushbu 

davriy ish printsipi asosida ishlaydigan mikserlar bo'lingan partiyalash 

operatsiyalaridan keyin ishlatiladi). Mikser quyidagicha ishlaydi. Og'irlik 

o'lchagichlar guruhidan omixta yem tarkibiy qismlari kirish joyidan miksergacha 

tortish kuchi bilan oziqlanadi. 

 

Pichoq milining tashqi spiral burilishlari tarkibiy qismlarni korpus bo'ylab bir 



yo'nalishda, ichki qism esa teskari yo'nalishda siljiydi, buning natijasida ular jadal 

va teng ravishda aralashadilar. Aralashmani tushirish uchun aylanadigan 

qopqoqning pnevmatik aktuatoridagi havo tarqatuvchini almashtirish to'g'risida 


 

 

buyruq chiqariladi. Pnevmatik silindrli piston yuqoriga qarab harakatlanadi va 



tutqich tizimi orqali tushirish lyukining qopqog'ini ochadi. Aralashmani tushirish 1 

minut davom etadi, shundan keyin qopqoq yana tushirish lyukini yopadi. 

Aylanadigan qopqoqning haddan tashqari pozitsiyalari (ochiq, yopiq) chegara 

tugmasi bilan boshqariladi. 

 

 

6DK-100-M aralash omixta yem komponentlari uchun avtomatik tortish 



moslamasi. U aralash yemlarni va ularning tarkibiy qismlarini 0,2-1,3 t /  

 

hajmli 



zichlikka ega bo'lgan holda tortish uchun mo'ljallangan va aralashtirish siklini 

boshqaradi. Og'irligi 10-100kg; Hosildorlik 0,12-1,2 t / soat; oziqlantiruvchilar soni 

6 taga teng. 

 

5DK-200-M aralash omixta yem komponentlari uchun avtomatik tortish 



moslamasi. Besleme tarkibiy qismlarini tortish va aralashtirish jarayonini 

boshqarish uchun mo'ljallangan. Og'irligi 10-200kg. Hosildorlik 0,12-1,2t / soat; 

oziqlantiruvchilar soni 9 ga teng. 

 

5DK-500M aralash omixta yem komponentlari uchun avtomatik tortish moslamasi 



birinchi ikkiga o'xshaydi. Og'irlikning chegarasi 50-500 kg, unumdorligi 0,6-6,0 t / 

soat, oziqlantiruvchilar soni 12 ta. 

 

 

DDM bolg'a maydalagich membranali va boshoqli don ekinlari, moy keklari, ovqat 



va boshqa aralash omixta yemlarni maydalash uchun mo'ljallangan. U omixta yem 

ishlab chiqarishda qo'llaniladi. 

 

Donni maydalash jarayoni quyidagicha. Vibratsiyali patnisdan maydalagichga 



tushgan maydalangan don. Balg'alar ta'siri ostida tushadi. Bu "yillar davomida" 

ta'sirida birinchi navbatda donni yo'q qiladi va uning zarralarini gofrirovka qilingan 



 

 

maydonchada tashlaydi, bu erda yana maydalangan materialning yo'q qilinishi 



sodir bo'ladi. Palatadan aks ettirilgan zarralar yana bolg'a ta'siriga tushadi. 

Bolg'alarni urib, zarralar gofrirovka qilingan kemaga uriladi va yana bolg'alar 

ta'siriga tushadi, bu esa ularni elak qobig'iga nisbatan aylanish harakatlarini 

beradi. Ezilgan materialni elak qobig'iga nisbatan harakatlantirayotganda, 

maydalangan zarralar intensiv ravishda abraziv qilinadi va qobiqning teshiklari 

orqali elakdan o'tkaziladi. 

 

 

3 Texnologik hisob-kitoblar 



 

3.1 Saqlash hajmini hisoblash 

 

Zavodda saqlanadigan xom ashyoning umumiy miqdori: 



 

 

 



         

   


 

 (1) 


 

bu erda o'simlikning Q-mahsuldorligi t / kun 

 

aralashmaning tarkibiy qismlarining a-ulushi 



 

z-doimiy saqlashning ruxsat etilgan davrlari, kunlar. 

 

1) Don xom ashyosi: a = 71%, z = 28 



 

 

 



         

   


=2385,6m

 

2) kepek: a = 8%, z = 5 



 

 

 



 

 

           



   

      


 

3) Ovqatlanish: a = 15%, z = 5 

 

 

 



 

            

   

      


4) Tuz: a = 1%, z = 28 

 

 



 

 

 



            

   


        

5) Fosfatlar: a = 1%, z = 28 

 

 

 



            

   


        

6) Bo'r: a = 2%, z = 28 

 

 

 



            

   


        

7) Premikslar: a = 2%, z = 28

                  

 

 



 

 

            



   

        


 

Berilgan xom ashyoni saqlash uchun zarur bo'lgan silos V (m 3 ): 

   

 

 



     

 

 (2) 



 

 

 

bu erda: j - yemning asosiy massasi, kg /  



 

 

  - siloslar quvvatidan foydalanish koeffitsienti, 0,80 ... 0,85 ga teng, 0,82 ga teng 



olingan 

 

1) Don xom ashyosi: j = 0,65 t /  



 

 

 



   

      


           

       


 

 

 



2) kepek: j = 0,5 t /  

 

 



   

  

          



      

 

 



 

 

3) ovqat: j = 0, 5 t /  



 

 

 



4) 

 

   



  

          

      

 

 



 

Yagona silos hajmi 

 

 

                



 (3) 

 

1) Don xom ashyosi: 



 

 

 



 

                         

 

 

Siloslar soni 



 

   


 

 

 



 

 

      



  

          

 

2) kepak: 



 

 

 



                        

 

Siloslar soni 



   

 

 



 

 

 



  

  

          



 

 

3) Omixta yem 



 

 

 



                        

Siloslar soni 

 

   


 

 

 



 

 

  



  

          

 


 

 

Tuz, bo'r, fosfatlar kabi tarkibiy qismlarni silosda saqlash mumkin emas. Ular 



pollarni saqlash omborlarida saqlanadi. 

 

Ommaviy materiallarni tashqi omborxonasining maydoni F,  



 

 quyidagi formula 

bo'yicha aniqlanadi: 

 

  



   

 

 



         

 

    



 

 

 xom ashyo soni, m 



 

h - mahsulot qatlamining balandligi, m qabul qilingan h-15m 

 

j- quyma zichlik, t /  



 

. Tuz, bo'r va fosfatlar uchun j- 1,1 t /  

 

 

 



 - maydonning foydalanish darajasi 0,65 ga teng 

 

1) Tuz: 



 

   


    

                

     

 

 



 

2) Bo'r: 

 


 

 

   



    

                

     

 

 



 

3) Fosfatlar: 

   

    


                

     


 

 

 



 

Xom ashyoni sumkada saqlash ombori maydoni: 

   

        


 

   


         

 

 



(5) 

 

bu erda f - bitta sumka egalshneg maydon, m 2 ; f = 0,25 m 2 



 

q-bitta sumkaning massasi, kg; q = 25 kg 

 

n - stakandagi sumkalar soni; n = 10-12 



 

 - omborda maydondan foydalanish koeffitsienti 0,45-0,60 

   

                  



              

      


 

 

 



 

3.2 Ishlab chiqarish liniyasi uchun uskunalarni hisoblash va tanlash 

 

 

 



Zavodning soatlik chiqishi: 

   


 

  

 



   

  

         



 

Kerakli jihozlar soni: 

 

- ajratuvchi A1-BIS-12, q m = 12t / soat 



   

 

 



 

 

 



  

    


 

 

Biz bitta ajratuvchi markani A1-BIS-12 qabul qilamiz. 



 

- A1-DM2R-110 bolg'a tegirmoni (bitta zaxira) 

 

   


 

 

 



 

 

 



    

 

 



Biz 2 ta maydalagichni qabul qilamiz A1-DM2R-110 (bitta zaxira). 

 

- magnit ustun U3-DKM, q m = 6t / soat 



 

   


 

 

 



 

 

 



    

 

 

 



U3-DKM ikkita magnit ustunini qabul qilamiz (bitta zaxira). 

 

- dispenserlar 



 

Barcha ingredientlarni tortish uchun bitta xizmat: 

 

          



       

      


 

Don xom ashyosini tortish uchun bir martalik tarozi: 

 

        


   

       


                

 

Biz 5DK-500 og'irlikdagi avtomatik dispenser markasini qabul qilamiz. 



 

Kepak va ovqatni tortish uchun bir martalik tarozi. 

 

              



   

       


                

 

6DK-200 og'irlikdagi avtomatik dispenser markasini qabul qilamiz. 



 

Mineraller va previksiyalarni tortish uchun bir martalik tarozi. 



 

 

                     



   

       


               

 

 

6DK-100 og'irlikdagi avtomatik dispenser markasini qabul qilamiz. 



 

- SGK-1M mikser, q m = 12t / soat 

 

   


 

 

 



 

 

  



    

 

SGK-1M bitta mikser markasini qabul qilamiz. 



 

3.3 tayyor mahsulotni saqlash omborlari hajmini hisoblash 

 

Zavodning sutkalik quvvati kuniga 120 tonna. Tayyor mahsulotning 10% uchun biz 



qadoqlash va idishlarda saqlashni, qolgan qismini esa silosda ta'minlaymiz. 

 

        



   

            

 

sumkali mahsulotlar 



 

Kuniga 108t mahsulotlar siloslarga yuboriladi. 

 


 

 

Tayyor mahsulotni 5 kun davomida saqlash uchun silos idishini kutamiz. 



108*5=540m/sutka 

 

Omixta yem ishlab chiqarish 



Yagona silos hajmi 

 

 



 

                        

 

Siloslar soni 



   

   


  

          

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


 

 

4.Ilovalar. 



 

 

 

Mahsulotning to‘qmoqti drobilkada harakatlanish sxemasi: 



 

1-silindrik g'alvirli qin; 2—to‘qmoqlar; 3— rotor; 4—qabul qilish 

qurilmasi; 5— ta’minlovchi valik; 6— maydalangan  mahsulot. 

 

 

 



  

 

 

 



 

 

 

 

Omixta yem ishlab chiqarish tegirmonining oqim sxemasi 

1-elak; 2-yuklash bo`yni; 3-mikser; 4-noriya; 5-magnit ustun; 6-shneg; 7-siklon; 8-

maydalagich shneg; 9-maydalash apparati; 10-qiya qo`yilgan sheng; 11-pastki 

bog`lovchi; 12-bug`lash moslamasi; 13 va 14-boshang`ich va oxirgi saqlash idishi; 

15-tozalangan don; 16-o`lchash moslamasi; 17-maydalagich. 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

Omixta yem tegirmoni tuzilma modeli 

 

1-xom ashyo uchun siloslar; 2texnologik modular; 3-omixta yem uchun tayyor 

maxsulot. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 

Mini tegirmon-omixra yem ishlab chiqarish uchun. 

 

 

 

 

 

 

 

 

Xulosa 

 

Texnik qayta jihozlash, omixta yem zavodlari va tsexlarni rekonstruktsiya qilish va 



yangilarini qurish loyihalari yangi texnologik sxemalar, zamonaviy texnologik 

usullar va samarali barqaror uskunalardan foydalangan holda talabga ega. 

Mahalliy va xorijiy ko'rgazmalar, stajirovkalar va seminarlarga tashrif buyurish 

orqali ishlab chiqarish xodimlarining ma'lumot darajasi kengaymoqda. 

 

O'quv va uslubiy adabiyotlarni, yangi me'yoriy hujjatlarni yangilash, chorva uchun 



omixta yem talablarini o'rganish - bularning barchasi ishlab chiqarishni 

barqarorlashtirish va chorva uchun omixta yem sifatini yaxshilashga yordam 

beradi. 

 

Zamonaviy sharoitda hayvonlar uchun omixta yem ishlab chiqarish muammosini 



hal qilishda ratsionning sifatini yaxshilash, to'liq omixta yem uchun retseptlar, 

oqsil-vitamin-mineral qo'shimchalar, turli maqsadlar uchun mo'ljallangan prikollar 

ishlab chiqish kerak. Ularni ishlab chiqarish texnologiyasini bilmagan holda, 

omixta yem ishlab chiqarish uchun qo'yilgan vazifalarni hal qilish mumkin 

bo'lmaydi. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


 

 

Adabiyotlar ro`yxati 

1. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan quramiz. O`zbekiston 

Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev. Toshkent ,,O`zbekiston’’ 2017-yil 

2. Erkin va farovon, demokrtik O`zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. 

O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev. Toshkent ,,O`zbekiston’’ 

2016-yil. 

4. Don va don mahsulotlarining sifatini baholash hamda nazorat qilish. R.X.Xaitov, 

R.I.Zuparov. Toshkent  ,,O`bekiston’’    2000-yil. 

5. Omixta yem ishlab chiqarish.  S.D. Bobyev, R.T Adizov. Toshkent  ,,Ilm-ziyo”  

2004-yil . 

6. Don va don maxsulotlari tovarshunosligi. R.T.Adizov,  H.B.Ergasheva, 

S.D.Boboyev.  Toshkent ,,Ilm-ziyo’’  2004-yil.  

7. Don omborlari va elevatorlari. R.T.Adizov, A.X.G`offorov. Toshkent ,,Yangi 

nashr’’  2007-yil. 

8. Oziq-ovqat texnologiyasi asoslari. M.G`.Vasiyev, Q.O.Dadaboyev, I.B.isaboyev, 

Z.Sh.Sapayev. Toshkeny ,,Voris-Nashryot’’ 2012-yil. 

9. R.X.Hamraqulov.Qishloq xo’jaligi hayvonlarini oziqlantirish.Toshkent 2000. 



 

Foydalanilgan internet saytlari: 

 

1. 



www.ziyonet.uz

 

2. 



www.google.co.uz

 

3. 



www.colos.uz

 

4. 



www.lex.uz

  

5. 



www.gov.uz

  

 



Download 1.09 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling