Ma’ruza: Tub modulli yuqori darajali taqqoslamalar. Reja


Download 44.36 Kb.
Sana16.11.2023
Hajmi44.36 Kb.
#1781577
Bog'liq
Ma’ruza Tub modulli yuqori darajali taqqoslamalar. Reja


Ma’ruza: Tub modulli yuqori darajali taqqoslamalar.
Reja.

  1. n – darajali bir noma’lumli taqqoslama. Teng kuchli taqqoslamalar.

  2. Taqqoslamaning darajasini pasaytirish.

  3. Tub modulli yuqori darajali taqqoslamaning yechimi.

Ta’rif: ko’phad va m>1 bo’lib, koeffisiyent m ga qoldiqsiz bo’linmasa, u holda ushbu
(1)
taqqoslama n – darajali bir noma’lumli taqqoslama deyiladi.
(1) taqqoslamani to’g’ri somli taqqoslamaga aylantiruvchi sinf shu taqqoslamaning yechimi deyiladi.
Yechimlari to’plami ustma-ust tushgan taqqoslamalar odatda teng kuchli taqqoslamalar deyiladi.
Agar (1) taqqoslamaning ikkala qismiga ixtiyoriy ko’phad qo’shilsa, u holda hosil bo’lgan taqqoslama (1) taqqoslamaga teng kuchli taqqoslama bo’ladi. Agar (1) taqqoslamaning ikkala qismi m modul bulan o’zaro tub bo’lgan k songa ko’paytirilsa, u holda hosil bo’lgan taqqoslama (1) taqqoslamaga teng kuchli bo’ladi. Agar (1) taqqoslamaning ikkala qismi va moduli k natural songa ko’paytirilsa, u holda hosil bo’lgan taqqoslama berilgan taqqoslamaga teng kuchli bo’ladi.
Faraz qilaylik, bizga koeffisiyentlari butun sonlar halqasidan olingan bir noma’lumli n – darajali taqqoslama berilgan bo’lib, uning moduli tub sondan iborat bo’lsin, ya’ni

ptub son va koeffisiyent p ga qoldiqsiz bo’linmasin.
Avvalo barcha koeffisiyentlarni p modulga ko’ra absolyut qiymat bo’yicha eng kichik qoldiqlar bilan almashtirib olamiz. Masalan,

taqqoslamani
(2)
ko’rinishida yozish mumkin. bo’lganidan
(3)
taqqoslama doimo yagona yechimga ega bo’ladi. (3) taqqoslamani y ga nisbatan yechib, bu topilgan yichimni (2) taqqoslamaning har ikkala qismiga ko’paytirsak, bosh koeffisiyent 1 ga keladi.
1 – teorema. Darajasi n (n > p ) ga teng bo’lgan, p modulli taqqoslama darajasi p – 1 dan katta bo’lmagan taqqoslamaga teng kuchli bo’ladi.
Isboti: Qoldiqli bo’lish haqidagi teoremaga asosan, va lar uchun quyidagi tengliklarni yoza olamiz:
.
Biz bu yerda qoldiqni 0 dan p – 2 gacha olmasdan 1 dan p – 1 gacha oldik, chunki p – 1 modul bo’yicha chegirmalarning to’la sistemasi sifatida 0, 1, 2, …, p – 2 yoki 1, 2, 3, …, p – 1 sistemani olish mumkin. Bundan tashqari Ferma teoremasiga asosan,

taqqoslama o’rinli. Bu taqqoslamaning ikkala qismini ketma-ket

ga ko’paytiramiz. Unda quyidagi taqqoslamalar hosil bo’ladi:


……………………………..

Agar bu taqqoslamalarni hadlab ko’paytirsak va hosil bo’lgan taqqoslamaning ikkala qismini umumiy ko’paytuvchiga bo’lsak, u holda
(4)
taqqoslama hosil bo’ladi. va (2) taqqoslamaga asosan

ga ega bo’lamiz. Teorema isbotlandi.
2 – teorema. Tub modulli n – darajali taqqoslama yechimlari soni n tadan ortiq emas.
Isboti: Faraz qilaylik, (2) taqqoslama berilgan bo’lib, uning yechimi bo’lsin, ya’ni
(5)
taqqoslama o’rinli bo’lsin. U holda Bezu teoremasiga asosan

bo’ladi, bu yerda darajasi n – 1 dan katta bo’lmagan ko’phad, esa p ga qoldiqsiz bo’linadigan son. (5) ga asosan (2) taqqoslamani
(6)
ko’rinishida yoza olamiz. (2) va (6) dan taqqoslama hosil bo’ladi.
Agar taqqoslama biror kabi yechimga ega bo’lsa, x ning barcha butun qiymatlarida aynan bajariluvchi

taqqoslamaga ega bo’lamiz. Bu jarayonni davom ettirib, quyidagi ikkita tasdiqdan biri rostligiga ishonch hosil qilamiz:

  1. k qadamdan so’ng umuman yechimga ega bo’lmagan ( n – k)darajali

(7)
taqqoslamaga ega bo’lamiz.

  1. ko’rinishidagi birinchi darajali taqqoslamaga ega bo’lamiz.

1 – holda (2) taqqoslamani
(8)
ko’rinishga, 2 – holda esa
(9)
ko’rinishga keltiramiz. Teorema isbotlandi.
3 – teorema. Agar n – darajali tub modulli taqqoslamaning yechimlari soni n tadan ortiq bo’lsa, u holda uning barcha koeffisiyentlari p ga bo’linadi.
Isboti. Faraz qilaylik, lar (2) taqqoslamaning yechimi bo’lsin. ko’phadni
ko’rinishida yozish mumkin. Bu yerda taqqoslama yechimlari, b, ….., l, m lar ko’phad tengligi ta’rifiga asosan topiladi. bo’lsa, bo’ladi va m soni p ga bo’linadi, chunki p ga bo’linadi. bo’lsin, u holda ga ega bo’lamiz. Bundan va m/p bo’lgani uchun bo’ladi. Lekin l ga bo’linmasligidan l/p kelib chiqadi. Shunday davom ettirib, qiymat beramiz.

taqqoslamadan .
lar , b, ….., l, m sonlarning algebraic yig’indisi bo’lganligi uchun ular ham p ga bo’linadi. Teorema isbotlandi.
Eslatma. Murakkab modulli taqqoslama uchun 2 – teorema o’rinli bo’lmaydi.
Download 44.36 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling