1. Kirish. Ekologiyaning nazariy asoslari Tabiat va jamyat munosabatlari Kirish
Dunyo aholisining har 109 kishiga oshib borishi uchun ketgan vaqt (Manba: F.Ramadu, 1998)
Download 26.08 Kb.
|
1-Mavzu
- Bu sahifa navigatsiya:
- Tekshiruv savollari
Dunyo aholisining har 109 kishiga oshib borishi uchun ketgan vaqt (Manba: F.Ramadu, 1998)
Shuningdek, Ozon tuynugi, havo tarkibida SO miqdorining oshib borishi, yerda o’rtacha haroratning ortib borishi kabi hollarini ham umumbashariy ekologik muammolar guruhiga kiritish mumkin (3-rasm). Mintaqaviy ekologik muammolar ta’sir koMamiga ko’ra sayyoramizning alohida hududlari yoki davlatlariga xos bo’lgan muammolardir. Masalan, Markaziy Osiyodagi Orol muammosi, Afrikaning ba’zi hududlaridagi qurg’oqchilik va qahatchilik, G’arbiy Yevropa va Amerikadagi ba’zi kuchli industrlashgan hududlarga xos muammolar m intaqaviy ekologik muammolardir. Mahalliy ekologik muammolar ta’sir ko’lamiga ko’ra nisbatan kichikroq hududlarda namoyon bo’ladilar. Bular alohida torroq hududlarga, masalan, shahar, tuman yoki ayrim ishlab chiqarish mintaqasiga xos muammolardir. Ekologik muammolar xususida fikr yuritilganda shuni doimo yodda tutish zarurki, ularni guruhlarga ajratish bu juda shartli bo’lib, ular ma’lum sharoitlarda tezda bir guruhdan ikkinchisiga o’tishi mumkin, ya’ni aslini olganda, ekologik muammolaming katta-kichigi bo’lmaydi, ularning hammasini ham vaqtida oldi olinmasa tabiat va insonga tuzatib bo’lmas darajada zarar yetkazadi. Inson va jamiyatning tabiatga ta’sirining qisqacha tahlili shuni ko’rsatib turibdiki, tabiatni buzuvchi asosiy omil bu insonlaming o’z ehtiyojlarini qondirish jarayonida tabiatga noto’g’ri, nooqilona, uquvsizlarcha munosabatda bo’lishlari ekan. Tabiatga inson salbiy ta’sirining oldini olishning asosiy yo’li tabiat va jamiyat qonuniyatlarini to’g’ri tushunish va ulardan inson manfaatlari yo’lida oqilona foydalanishdir. Inson tabiatni maqsadga muvofiq ravishda o’zlashtirish bilan birga tabiat va jamiyat o’rtasidagi munosabatlarni ham eng maqbul darajada saqlab turishi muhim ahamiyat kasb etadi. Buning uchun esa insonda ma’lum ekologik bilimlar tizimi yetarlicha shakllangan bo’lishi zarur. Shuning uchun jamiyatning har bir kishisi u kimligi, qanday vazifani bajarishidan qat’i nazar ekologik bilim larga ega bo’lishi hozirgi davrning eng dolzarb masalalaridan biridir. Yuqoridagi fikrlami qisqacha quyidagicha izohlash mumkin: • insonlar o’zlarining turli ehtiyojlarini qondirish jarayonida tabiatga ta’sir o’tkazadilar; • insonning tabiatga ta’siri boshqa tirik mavjudotlamikidan farqli o’laroq uning ongi tufayli boshqariladi; • insonning tabiatga ongli ta’siri kuchayib borishi bilan tabiatda modda va energiya almashinuvining yangi, antropogen turi qaror topadi va u tabiatda kechadigan jarayonlarda sezilarli rol o’ynay boshlaydi • tabiatga inson ta’sirining kuchayishi va bu jarayonda tabiat va jamiyat qonuniyatlariga yetarli e’tibor bermaslik yoki ularning buzilishi oqibatida tabiat-jamiyat tizimida salbiy o’zgarishlar sodir boMadi. Bunday o’zgarishlar inson va jamiyatning hayotiy sharoitlarini og’irlashtiradi va turli ekologik muammolarni keltirib chiqaradi. • insoniyat taraqqiyotining hozirgi bosqichida atrof-muhit holatini borgan sari yomonlashib borayotganligi tabiat va jamiyat o’rtasidagi ziddiyatlarning kuchayib borayotganligi bilan izohlanadi; • tabiat va jamiyatdagi salbiy o’zgarishlarning oldini olish va bartaraf etish ko’p jihatdan har bir shaxs va jamiyat a’zolarining ekologik bilim darajasiga bog’liq. Shuning uchun ekologik ta’limni chuqurlashtirish hozirgi davrning eng dolzarb muammolaridan biridir. Tekshiruv savollari 1. Tabiat nima? 2. Tabiat-inson-jamiyat tizimidagi o’zaro bog’liqlikni tushuntiring? 3. Tabiatga antropogen ta’sirni qanday tushunasiz? 4. Antropogen modda almashinuvi qanday jarayon va uning tabiiy modda almashinuvidan farqi nimada? 5. Tabiiy muvozanat nima va uning qanday ekologik ahamiyati bor? 6. Nima uchun tabiatni muhofaza qilish zarur? 7. Yer sayyorasidagi hozirgi ekologik holatni izohlab bering? 8. Ekologik muammolar deganda qanday muammolarni tushunasiz? 9. Nima sababdan ekologik bilim zarur ekan? Download 26.08 Kb. Do'stlaringiz bilan baham: |
Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2025
ma'muriyatiga murojaat qiling
ma'muriyatiga murojaat qiling