7-Mavzu: mttda tarbiyalanuvchilarning maktabga tayyorlash o’quv jarayonini tashkil etish. Reja


-Mavzu:”Oila pedagogikasi” fani haqida tushuncha. Oilada bola tarbiyasining tarixiy qonuniyatlari asosida bu fanning vujudga kelishi


Download 87.63 Kb.
bet7/8
Sana25.10.2023
Hajmi87.63 Kb.
#1720521
1   2   3   4   5   6   7   8
Bog'liq
kerak bo\'lishi mumkun

13-Mavzu:”Oila pedagogikasi” fani haqida tushuncha. Oilada bola tarbiyasining tarixiy qonuniyatlari asosida bu fanning vujudga kelishi.
Reja:
1.Sharq mutafakkirlari merosida oila va oilaviy tarbiya masalasi
2. Oilada Komil inson tarbiyasi.
Sharq mutafakkirlarining ta’lim-tarbiya, oila va oilaviy
tarbiya haqidagi qarashlari islom mafkurasi va uning qobig‘
ida shakllangan. Sharq mutafakkirlari ijodida aks etgan
umuminsoniy g‘oyalar islomiy ma’naviyat bilan hamohangdir.
Sharq mutafakkirlarining ilmiy merosida oila va oilada
farzand tarbiyasi masalalariga katta e’tibor berganlar. Muhammad
ibn Muso al-Xorazmiy, Abu Nasr al-Forobiy, Abu
Rayhon Beruniy, Abu All Ibn Sino, Muhammad Koshg‘ariy, Yusuf Xos Hojib, Kaykovus, Alisher Navoiy, Xusayn Voiz
Koshifiy kabi mutafakkirlaming qator asarlarida bolalami
ma’naviy-axloqiy tarbiyalash masalalari o‘rtaga qo‘yilgan va
ulami hal etish yo‘llari ko'rsatib berilgan.
Oilada bola tarbiyasi masalasi Muhammad ibn Muso al-
Xorazmiy qarashlarida ham mavjuddir. Uning aytishicha,
«Ota-onalar ikki xil: tug‘ilish otasi va ta’lim berish otasi:
birinchisi jismoniy hayot sababli, ikkinchisi ruhiy hayot
sababli». Shunga ko'ra ulami uzviy birlikda olib qarash
tarbiya ishida muhim ahamiyatga molikdir. Uning quyidagi
so‘zlari anchayin ibratlidir: «Zamondan yaxshiroq ta’lim
beruvchi muallimni, insondan yaxshiroq ta’lim oladigan
o‘quvchini ko‘rmadim». Uning bu so‘zlaridan bir tomondan
ijtimoiy muhitni bola tarbiyasi uchun hal qiluvchi ta’sirini
anglasak, ikkinchi tomondan inson shaxsi ta’lim natijasida
kamolotga erishib borishi mumkinligini sezamiz.
Abu Rayxon Beruniy insonning axloqiy fazilatlarini,
umuman axloqiy tushunchalarini insonning tabiati bilan
bog‘laydi. Inson tabiati esa, awalo, oilada shakllanadi.
Shunga ko‘ra bola tarbiyasida ota-ona ta’siri va namunali
benihoya kattadir. Masalan, u ayollarga nasihat qilib, Abdulla
ibn Jafar tilidan shunday deb yozadi: «Rashkdan saqlangin.
U taloqning kalitidir. Eringga tez-tez tanbeh qilishni senga
taqiqlayman. Chunki tanbeh nafrat uyg‘otadi. 0 ‘zingni bezab
yurgin. Buning uchun yaxshi vosita surmadir. Yana xushbo‘y
atirlardan foydalangin. Ulaming ichida eng yaxshisi suvdir».
Uning bu fikrlari be vosita oilada farzand tarbiyasiga taalluqlidir.
Beruniy tan va ruh pokligi masalasini ham o‘rtaga
tashlaydi. Oilada tozalik, poklik va tartiblilik mavjud ekan, u
yerda ma’naviy poklik ham bo‘ladi. Bu fikmi-tanani toza tutish bilangina cheklab bo‘lmaydi, balki ko‘p harakat qilishga
chaqiradi. Bu harakat mehnat qilish demakdir. Uning
qalb va harakat haqidagi fikri insonning tani bilan ruhi
pokligini bir butunligi to‘g‘risidagi g‘oya bilan bog‘liqdir. Bu
narsa bola -tarbiyasi jismoniy sogiomlik bilan ma’naviyaxloqiy
boylik o‘rtasidagi o‘zaro muvofiqlik haqidagi bugungi
kun talabi bilan hamohangdir. Beruniy ota-onalarga qarata
bolaning mo'tadillikda saqlashni tavsiya etadi. Bunga asosan
bolani qattiq g‘azablanishdan, qo‘rqish va hafalikdan, uyqusizlikdan
saqlash orqali erishilishini aytib, ulami xohlagan va
foydali narsasini topib berishga, sevmagan narsasidan uzoqlashtirishga
harakat qilish kerakligini uqtiriladi. Ota-onaning
bolaga turli munosabati turlicha xulqlami keltirib chiqaradi.
Mutafakkir bola-xulq atvorining mo‘tadilligi natijasida tan
va ruh sog‘lomligi kelib chiqishini ham ilmiy asoslab beradi.
Beruniy bola taibiyasida irsiyat muhit va tarbiya ta’sirini
birdek muhim ekanligini ta’kidlab o‘tgan edi. Beruniy
axloqiy taibiyaga musulmon dini talablaridan kelib chiqqan
holda yondoshadi. Axloqiylik yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi
kurash natijasida namoyon boiadi va shakllanadi.
Uning bu fikri o‘z davri uchun yangi va ilmiy bashorat edi.
Oila va oilada bola tarbiyasi masalasi Abu Ali Ibn Sinoning
ilmiy merosida ham muhim o‘rin egallaydi. U o‘zining
qator asarlarida bolaning salomatligi, uning tarbiyasi haqida,
eng muhimi bola ruhiyatini o‘rganish borasida ko'plab
qimmatbaho fikrlami yozadi. Ulaming hammasi bir butun
bo'lib, muayyan pedagogik qarashlar tizimini tashkil etadi va
u ma’naviy-axloqiy barkamol insonni shakllantirish haqidagi
g'oyaga borib taqaladi. Ibn Sinoning «Tadbiri al-manozil»
nomli asarida katta bir bob oila va oilaviy tarbiya masalalariga
bag‘ishlangandir.
Axloq kishilaming xulq-atvor normalari va qoidalarini,
ularning o‘z-o‘ziga boshqa kishilarga, mehnatga, jamiyatga
munosabati kabi axloqiy tushunchalami o‘z ichiga oluvchi
ijtimoiy ongning shakllaridan biridir. Axloq tarixiy xususiyatga
ega, chunki u kishilik jamiyatida avlodlar tomonidan
to‘plangan axloq odiy tajribalar va munosabatlami aks
ettiradi. Axloq ilmiy yaxshilik bilan yomoniik o'rtasidagi
muammolar haqida bahs yuritib, insonlaming kamolotga
erishish yo‘lini yoritib boradi. Har bir inson bir olam
bo'lgani kabi uning axloq odobi ham juda murakkab olam
desak yanglishmaymiz. Chunki shaxsning ichki va tashqi
olamini o'rganish, bilish, tahlil qilish g£oyatda murakkab, bu
ruhiyat bilan bog'liq holatdir. Axloqli, odobli komil insonda
odamiylikning eng yaxshi xislatlari: mehr-muhabbat, rahmshavqat,
adolatu-diyonat, hayoyu-iffat, imon-e’tiqod kabilar
mujassam bo‘ladi, ayni paytda shu xislatlaming aksi-beburd,
axloqsiz kimsalar fe’lida ko‘rinadi. Har bir xalqning nufuzi va
obro‘-shuhrati kishilarning axloq-odobi, yaxshi xislat
fazilatlari bilan belgilanadi.
Qadimgi yunon faylasuflari Aflotun va Arastu bola
tarbiyasini jamiyat o‘z ixtiyoriga olishi, tarbiya jarayonidagi
barcha zarur ishlami davlat bajarishi lozim degan g‘oyani
ilgari surgan edilar. Ular o‘z fikrlarini farzand tarbiyasi
jamiyat ma’nfaatlari bilan bog'liq deb isbotlamoqchi bo‘lganlar.
Shunga ko‘ra bola tarbiyasi bilan asosan davlat shug'ullanishi kerak, degan g‘oya ilgari surilgan. Ammo,sharq mutafakkirlari bola tarbiyasi bilan asosan ota-ona shug‘ullanishi kerak, degan xulosaga kelganlar. Bu bilan ular oilaviy tarbiyaning roliga katta e’tibor berganlar.

Download 87.63 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling