Bo’linish alomatlari


Sonlarning umumiy bo’linuvchisi( karralisi)


Download 295 Kb.
bet4/9
Sana31.10.2023
Hajmi295 Kb.
#1735663
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Bog'liq
Bo’linish alomatlari. Evklid va Eratosfen hayoti va ijodi

Sonlarning umumiy bo’linuvchisi( karralisi)

Ikki natural son m va n ni olamiz. m va n ga bo’linadigan istalgan son, ya’ni m va n ga karrali bo’lgan son shu sonlarning umumiy bo’linuvchisi deb ataladi.


Ta’rif: ikki sonning eng kichik umumiy bo’linuvchisi deb, berilgan sonlarning har biriga bo’linadigan eng kichik songa aytiladi. m va n sonlarning eng kichik umumiy bo’linuvchisi [m,n] simvol bilan belgilanadi.
Misol: [6,4]=12
Teorema. Ikki sonning umumiy bo’linuvchisi shu sonlarning eng kichik umumiy bo’linuvchisiga bo’linadi.


Eng kichik umumiy bo’linuvchini topish

1-teorema, a va b sonlarning har qanday umumiy bo’linuvchilari ga bo’linadi.
Natija. a va b sonlarning eng kichik umumiy bo’linuvchisi ga eng.
Demak,
Natija. Ikkita o’zaro tub sonlarning eng kichik umumiy bo’linuvchisi bu sonlarning ko’paytmasiga teng.
Haqiqatdan , (a, b) = 1 bo’lganda bo’ladi. Shuni isbotlash talab etilgan edi.
2- teorema. Agar berilgan sonlarni qandaydir songa bo’lsak, u holda ularning eng kichik umumiy karralisi o’sha songa bo’linadi.
3- teorema. Agar berilgan sonlarni qandaydir uchinchi songa ko’paytirsak, bu holda bu sonlarning eng kichik umu-miy bo’linuvchisi ham shu songa ko’paytiriladi.
Ikki yoki bir necha sonlarning eng katta umumiy bo’luvchisi va eng kichik umumiy karralisini tub ko’paytuvchilarga ajratib, topish mumkin. Buning uchun har bir son tub ko’paytuvchilar ko’paytmasi shaklida tasvirlanadi, eng katta umumiy bo’luvchini topish uchun har bir songa ishtirok etuvchi umumiy bo’lgan tub ko’paytuvchilar olinib, ularning ko’paytmasi topiladi. Bu sonlarning eng kichik umumiy karralisini topish uchun shu sonlarning kamida birortasidagi ko’paytuvchi tub sonlarning eng yuqori darajalari ishtirok etgan barcha ko’paytuvchilar ko’paytirilib aniqlanadi.
Misol, 260;120;360 sonlarning EKUB va EKUKi topilsin:



260

2

130

2

65

5

13

13

1












120

2

60

2

30

2

15

3

5

5

1






360

2

180

2

90

2

45

3

15

3

5

5

1



260=22∙5∙13
120=23∙3∙5
360=23∙32∙5

EKUB(260;120;360)=22∙5=20


EKUK(260;120;360)=23∙32∙5∙13=4680



Download 295 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling