Gorizontal to’g’ri chiziq


-shakl Profil proyeksiyalovchi to’g’ri chiziq


Download 29.95 Kb.
bet3/10
Sana31.01.2024
Hajmi29.95 Kb.
#1819710
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Bog'liq
Gorizontal to’g’ri chiziq-fayllar.org

2.11-shakl
Profil proyeksiyalovchi to’g’ri chiziq. Profil proyeksiyalar tekisligiga perpendikulyar
to’g’ri chiziq profil proyeksiyalovchi to’g’ri chiziqlar deb ataladi (2.12-shakl). Bu to’g’ri
chiziq profil tekisligiga nuqta bo’lib proyeksiyalanadi. Uning gorizontal va frontal
proyeksiyalari Ox o’qiga parallel bo’ladi. Bu to’g’ri chiziq kesmasi H va V ga o’zining
o’lchami bo’yicha proyeksiyalanadi.
72
2.12-shakl

Ko’pyoqlik haqida tushuncha. Hamma tomonidan tekis ko’pburchaklar bilan
chegaralangan geometrik shakl - ko’pyoqlik deyiladi. Tekis ko’pburchaklarning o’zaro
kesishuvidan hosil bo’lgan kesmalar, ko’pyoqlikning-qirralari va qirralar orasidagi
ko’pburchaklarni uning yoqlari deb ataladi. Qirralarning o’zaro kesishuv nuqtalari
ko’pyoqlikning uchlari deb yuritiladi (2.18, 2.19-shakl).
Ko’pyoqlikning uchlari va qirralari uning aniqlovchilari xisoblanadi (2.18-shakl).
Ko’pyoqlikning bir yon yog’ida yotmagan ikki uchini birlashtiruvchi kesma uning diagonali
deb ataladi (2.19 shakl). Ko’pyoqlik aniqlovchilari uning istalgan yon yog’iga (tekislikka)
74
nisbatan bir tomonda joylashsa, uni qavariq ko’pyoqlik, aksincha qavariq bo’lmagan
ko’pyoqlik deb yuritiladi. Ko’pyoqliqlarining bir necha turlari mavjud bo’lib, ulardan
quyidagilarni ko’rib chiqamiz:
Yoqlaridan biri tekis ko’pburchak bo’lib, qolgan yoqlari esa umumiy uchga ega
bo’lgan uchburchaklardan tuzilgan ko’pyoqlik piramida deyiladi.
Ko’pburchak piramidaning asosi va uchburchaklar esa uning yon yoqlari deb ataladi.
Yon yoqlarining umumiy uchi piramidaning ham uchi hisoblanadi va u asos tekisligida
yotmaydi. Asosi muntazam ko’pburchakli piramida muntazam piramida deb ataladi. Piramida
balandligi asosining markazidan o’tib, unga perpendikulyar bo’lsa, uni to’g’ri piramida,
perpendikulyar bo’lmasa og’ma piramida deb yuritiladi (2.18-shakl).
Yon yoqlari to’rt burchaklardan va asosi ko’p burchakdan iborat bo’lgan ko’pyoqlik
prizma deyiladi.
Prizmani barcha qirralarini kesuvchi parallel tekisliklarda hosil bo’lgan
ko’pburchaklar–prizmaning asoslari deb ataladi. Yon qirralari asosiga nisbatan og’ma yoki
perpendikulyar bo’lsa, prizma ham mos ravishda og’ma yoki to’g’ri prizma deb atladi. Asosi
muntazam ko’pburchak bo’lgan prizma, muntazam prizma deb yuritiladi (2.19-shakl).
Asoslari o’zaro parallel tekisliklarda yotgan ikkita ko’pburchakdan va yon yoqlari esa
asos uchlaridan o’tuvchi uchburchaklar va trapetsiyalardan iborat bo’lgan ko’pyoqlik
prizmatoid deyiladi (2.20-shakl). Muntazam qabiq ko’pyoqliklar o’zaro teng bir xil
muntazam ko’pburchaklardan iborat yoqlarga, o’zaro teng ikki yoqli burchaklarga va o’zaro
teng qirralarga ega bo’ladi. Bu ko’pyoqliklar asosan besh xil bo’lib Platon jismlari deb
yuritiladi (1-jadval).

Download 29.95 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling