Innovatsion loyiha


Iqtisodiy samaradorlik koeffitsienti (AccountingRateofReturn, ARR)


Download 289 Kb.
bet8/10
Sana27.12.2022
Hajmi289 Kb.
#1067647
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Bog'liq
Innovatsion loyihalar portfelini shakllantirish

Iqtisodiy samaradorlik koeffitsienti (AccountingRateofReturn, ARR) o'zini qoplash davrining teskarisi bo'lib, loyihadan o'rtacha yillik pul tushumlarining dastlabki investitsiyalar miqdoriga nisbati sifatida hisoblanadi.
ARR ni hisoblash formulasi quyidagicha:
(12)
Bu erda CF i - loyihani amalga oshirishdan olingan pul tushumlari (CashFlow, CF);
ICO - dastlabki investitsiyalar (Invest Capital, IC).
Investitsion samaradorlik koeffitsienti loyihaning xarajatlarini qoplash uchun zarur bo'lgan daromad (foyda) foizini ko'rsatadi.
Iqtisodiy samaradorlik koeffitsienti formulasi amalga oshirilayotgan loyihaning xususiyatiga qarab turlicha bo‘ladi.
Masalan, yangi mahsulotlar, ishlar, xizmatlar ishlab chiqarishni nazarda tutuvchi innovatsion loyihani baholashda formula quyidagi shaklni oladi:
(13)
Bu erda N - fizik ko'rinishdagi ishlab chiqarishning yillik hajmi;
CP1 va CP2 - taqqoslangan ikkita variant uchun yillik ishlab chiqarish hajmining qiymati;
IC1 va IC2 - taqqoslangan ikkita variant uchun kapital qo'yilmalar.
Loyihaning moliyaviy maqsadga muvofiqligi natijasi yakuniy to'plangan daromad (barcha bashorat qilingan sof pul oqimlari, ularning amortizatsiyasini hisobga olgan holda) bo'lib, u bir vaqtning o'zida bir nuqtaga kamayadi. Bunday kamaytirilgan daromad sof diskontlangan (kamaytirilgan) daromad (Net Present Value, NPV) deb ataladi va quyidagi formula bo'yicha hisoblanadi:
yoki (15)
Bu erda CFi - i (i-yilda) uchun kutilayotgan sof pul oqimi (kiruvchi va chiquvchi pul oqimi o'rtasidagi farq);
N - loyihani amalga oshirish muddati (hayot tsikli) (davrdagi yillar soni);
IC - loyihaga kiritilgan investitsiyalar miqdori.
NPV ko'rib chiqilayotgan loyihani qabul qilgan taqdirda korxona qiymatining (iqtisodiy salohiyatining) o'zgarishini bashoratli baholashni aks ettiradi.
NPV vaqtning turli nuqtalari bilan bog'liq natijalarning notekisligini hisobga olgan holda, ushbu loyihaga jami investitsiyalar bo'yicha jami pul tushumlarining oshib ketishini tavsiflaydi.
Loyiha ishtirokchisi nuqtai nazaridan loyiha samarali deb tan olinishi uchun loyihaning NPV ijobiy bo'lishi kerak.
Agar NPVni hisoblashda inflyatsiyani hisobga olish kerak bo'lsa, NPVni hisoblash quyidagi shaklni oladi:
(16)
Bu erda IC - loyihaga investitsiyalar miqdori;
CF i - kutilayotgan sof pul oqimi;
R - norma, chegirma stavkasi (stavka);
I inf - inflyatsiya darajasi
Agar investitsiyalar bir necha davrlarda amalga oshirilgan bo'lsa, NPVni hisoblash quyidagi shaklni oladi:
(17)
Bu erda CF i - 1-yildan n-yilgacha bo'lgan davr uchun kutilayotgan sof pul oqimi;
IC i - i-yilda loyihaga kiritilgan investitsiyalar miqdori;
R - norma, chegirma stavkasi (stavka);
I - investitsiya davri.
NPV bahosi asosida qaror qabul qilish 2-jadvalda keltirilgan.
Tab. 2 NPV baholash asosida qaror qabul qilish


Innovatsion loyihalarni baholashda loyihaning butun davri uchun daromadning past darajasini oldindan hisoblash muhimdir. Yuqorida aytib o'tilganidek, diskont stavkasi (RD) mutaxassislar tomonidan belgilanadi va uzoq muddatlarga qo'llanilishi mumkin emas, chunki u diskontlashni hisobga olmaydi va sub'ektiv xatolarga yo'l qo'yadi.
Kamaytirilgan chegirma stavkasi RD deb ataladi ichki daromad yoki to'lov darajasi (ichki daromad darajasi, IRR)- bu diskontlangan pul tushumlari (kirimlari) summasi diskontlangan investitsiyalar (chiqimlar) yig'indisiga teng bo'ladigan taqqoslash stavkasi.
IRR chegirma stavkasini ko'rsatadi, bunda loyihadan kiruvchi pul tushumlari va pul mablag'lari chiqimlari yig'indisi nolga teng bo'ladi.
Boshqacha qilib aytganda, NPV = (i) = 0 bo'lgan IRR = i
(18)
Bu erda r 1 - NPV 1 > 0 bo'lgan diskont stavkasi;
R 2 - NPV 2 bo'lgan diskont stavkasi< 0.
IRR ma'lum bir loyihaga investitsiya qilinishi mumkin bo'lgan maksimal ruxsat etilgan nisbiy xarajatlar darajasini (foiz stavkasi) ko'rsatadi. IRR ning RD dan oshib ketishi loyihani foydasiz qiladi.
IRR balli asosida qaror qabul qilish 3-jadvalda keltirilgan.
Tab. 3 IRR baholash asosida qaror qabul qilish

Ko'rib turganingizdek, innovatsion loyihani baholashda RD, WACC, IRR rentabellikning past bahosi bo'lishi mumkin.
Loyiha sarmoyadorlari uchun daromad olish asosiy maqsad bo‘lib, ular loyihaga kiritilgan sarmoyaning daromadliligini oldindan bilishdan manfaatdor. Investitsiyalar rentabelligi (rentabellik indeksi, PI) loyihaga kirish quyidagi formula bilan aniqlanadi:
(19)
Bu erda CFi - 1-yildan n-yilgacha bo'lgan davr uchun kutilayotgan sof pul oqimi;
IC - dastlabki investitsiyalar miqdori;
N - loyihani amalga oshirish muddati (davrdagi yillar soni);
R - norma, chegirma stavkasi (stavka);
I - investitsiya davri
Ko'p investitsiyalar bo'yicha investitsiyalar rentabelligini hisoblash quyidagi shaklni oladi:
(20)
PI balli asosida qaror qabul qilish 1.4-jadvalda keltirilgan.

Download 289 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling