O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi sog‘liqni saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti


Download 3.02 Mb.

bet1/35
Sana03.10.2017
Hajmi3.02 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI 

 

SOG‘LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI 

 

TOSHKENT FARMATSEVTIKA INSTITUTI 

 

 

 

FARMAKOLOGIYA VA KLINIK FARMATSIYA KAFEDRASI 

 

 

 

FARMAKOTERAPIYA 

 

FANI BO‘YICHA TALABALARI UCHUN 

 

O‘QUV-USLUBIY MAJMUA 

 

 

 

 

 

Toshkent – 2016 

 

 

Tuzuvchilar: 

 

 

Qosimov A.SH. 



Farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi dotsenti, t.f.n. 

 

Xolmurotov M.K. 

 

Farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi assistenti 



 

 

 

 

 

 

 

 

Taqrizchilar: 

 

 

Fayzieva Z.T.  

ToshFarI Ilmiy tadqiqot va ilmiy pedagogic kadrlarni 

tayeorlash sektori mudiri, t.f.d, dosent 



Daminova L.T. 

TDSI 2-sonli terapevtik yo‘nalishlar kafedrasi professori, t.f.d. 



 

 

 

O‘quv-uslubiy majmua Toshkent farmatsevtika instituti soha uslubiy 

kengashining 2016 yil  «__» ___________ «__»  sonli qarori bilan nashrga tavsiya 

qilindi 


 

Soha uslubiy kengash raisi:      ______________      S.A.Saidov.  

 

O‘quv-uslubiy majmua  MUKda ko‘rib chiqildi va tasdiqlandi. 



 «__» ________ 2016 yil dagi  «__»  sonli bayonnomasi.  

 

MUNDARIJA 



 



ISHCHI DASTUR ........................................................................... 



II 

SILLABUS ......................................................................................  21 

III 

FANNI O‘QITISHDA FOYDALANILADIGAN INTERFAOL TA’LIM 

METODLARI ................................................................. 

 

28 

IV 

NAZARIY MASHG‘ULOT MATERIALLARI........................... 

34 



AMALIY MASHG‘ULOT MATERIALLARI............................. 

172 

VI 

KEYSLAR BANKI........................................................................... 

287 

VII  MUSTAQIL TA’LIM MAVZULARI............................................ 

290 

VIII  TESTLAR..........................................................................................  292 

IX 

GLOSSARIY.....................................................................................  304 



ADABIYOTLAR RO‘YXATI......................................................... 

311 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I. ISHCHI DASTUR 



 

KIRISH 

Farmakoterapiya  muayyan  patologik  jarayonda  eng  samarali va  havfsiz  dori 

vositalarini  klinik  farmakologik  xususiyatini  e’tiborga  olgan  holda  to‘g‘ri  tanlash, 

hamda  o‘tkazilayotgan  davolashni  uning  samaradorligini  baholovchi  mezonlar 

bilan ta’minlashga qaratilgan. 

Asosiy  kasallik  yoki  kechayotgan  patologik  jarayon  xususiyatlari  va  ba’zi  ichki  va  tashqi  omillarning 

(bemor  yoshi,  jigar  va  buyrak  funksional  xolatlari,  yondosh  kasalliklar  borligi  va  boshqalar)  ta’sirini 

e’tiborga olgan holda engxavfsiz va samarali dori vositani to‘g‘ri tanlash va davolash uchun qo‘llash, har 

bir muayyan holatda optimal dozalash tartibini aniqlash (bir marotaba, sutkalik, kurs uchun dozalar va 

dori  vositasini  organizmga  yuborish  yo‘llari);  o‘tkazilayotgan  davolash  jarayoni  samaradorligi  va 

havfsizligini baholovchi nazorat usullarini tanlash va qo‘llash; nojo‘ya ta’sirlarni kelib chiqishini oldindan 

ko‘ra  bilish,  oldini  olish  va  ro‘y  berganda  bartaraf  etish;  homiladorlik  va  emizikli  davrlarda,  keksa 

yoshdagi  bemorlarlar  va  bolalarga  havfsiz  bo‘lgan  dori  vositani  tanlash  va  ularning  samaradoligini 

nazorat qilishni o‘z ichiga oladi 



 

 

Fanning maqsad va vazifalari 

Fanni  o‘qitishdan  maqsad  -  muayyan  patologik  jarayonda  eng  samarali  va 

havfsiz  dori  vositalarini  klinik  farmakologik  xususiyatini  e’tiborga  olgan  holda 

to‘g‘ri  tanlash,  hamda  o‘tkazilayotgan  davolashni  uning  samaradorligini 

baholovchi mezonlar bilan ta’minlashga qaratilgan. 

Faninng vazifalari: 

- eng keng tarqalgan kasallik va sindromlarda optimal davolashni o‘tkazish maqsadida zarur bo‘lgan dori 

vositani ularning klinik-farmakologik xususiyatlari, patologik jarayon kechuvini o‘ziga xos tomonlarini va 

ba’zi ichki va tashqi omillar ta’sirini e’tiborga olgan xolda tanlash; 

-  keng  tarqalgan  kasallik,  patologik  sindrom  va  shoshilinch  xolatlarda  barcha  omillarni  e’tiborga  olgan 

xolda dori vositalarini individual dozalash rejasini tanlash; 

- dori vositalariningfarmakodinamik samarasini baxolash uchun kerakli tekshirish usullarini tanlash va xar 

bir  muayyan  xolatda  farmakoterapiya  samaradorligi  va  xavfsizligini  oshirish  maqsadida  olingan 

natijalarni taxlil qilish; 

-  qo‘llanilayotgan  dori  vositalarining  nojo‘ya  ta’sirlari  xamda  patologik  jarayon  kechuvi  xususiyatlarini 

e’tiborga olib dori vositalari nojo‘ya ta’sirlari kelib chiqishini oldindan ko‘ra bilish, oldini olish, ular kelib 

chiqqanda o‘z vaqtida bartaraf qilish;  

- dori vositalarini tanlash, xamda muayyan klinik xolatlarda dori vositaning o‘zaro ta’sirlarini xisobga olib 

eng xavfsiz va samarali dori vosita kombinatsiyasini to‘g‘ri tanlab davolash. 

 

Fan bo„yicha talabalarning bilim, ko„nikma va malakalariga 

qo„yiladigan talablar 

 “Farmakoterapiya” o‘quv fanini o‘zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan 

masalalar doirasida bakalavr: 

- eng keng tarqalgan kasallik va sindromlarda optimal davolashni o‘tkazish maqsadida zarur bo‘lgan dori 

vositani ularning klinik-farmakologik xususiyatlari, patologik jarayon kechuvini o‘ziga xos tomonlarini va 

ba’zi ichki va tashqi omillar ta’sirini e’tiborga olgan xolda tanlash; 

-  keng  tarqalgan  kasallik,  patologik  sindrom  va  shoshilinch  xolatlarda  barcha  omillarni  e’tiborga  olgan 

xolda dori vositalarini individual dozalash rejasini tanlash; 

- dori vositalariningfarmakodinamik samarasini baxolash uchun kerakli tekshirish usullarini tanlash va xar 

bir  muayyan  xolatda  farmakoterapiya  samaradorligi  va  xavfsizligini  oshirish  maqsadida  olingan 

natijalarni taxlil qilish; 

-  qo‘llanilayotgan  dori  vositalarining  nojo‘ya  ta’sirlari  xamda  patologik  jarayon  kechuvi  xususiyatlarini 

e’tiborga olib dori vositalari nojo‘ya ta’sirlari kelib chiqishini oldindan ko‘ra bilish, oldini olish, ular kelib 

chiqqanda o‘z vaqtida bartaraf qilish;  



 

- dori vositalarini tanlash, xamda muayyan klinik xolatlarda dori vositaning o‘zaro ta’sirlarini xisobga olib 



eng xavfsiz va samarali dori vosita kombinatsiyasini to‘g‘ri tanlab davolash; 

- xomiladorlik va emizikli davrlvrda dori vositalari bilan ratsional davolash bilimlarini xisobga olib xar bir 

muayyan xolat uchun dori bilan davolash kompleksini tanlash; 

-keksa  va  bolalik  yoshidagi  bemorlarga  xavfsiz  va  samarali  dori  vositani  tanlash,  individual  dozalash 

rejasini aniklash, xamda zarur bo‘lgan nazorat usullarini qo‘llashni bilishi kerak. 

 

Fanning o‘quv rejadagi boshqa fanlar bilan o‘zaro bog‘liqligi va uslubiy 

jihatdan uzviyligi 

Dasturni  amalga  oshirish  o‘quv  rejasida  rejalashtirilgan  ichki  kasalliklar 

propedevtikasi,  ichki  kasalliklar  asosi,  normal  fiziologiya,  mikrobiologiya, 

patanatomiya, patofiziologiya, farmakologiya, klinik farmakologiya fanlardan etarli 

bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishlik talab etiladi. 

 

Fanni ishlab chiqarishdagi o‘rni 

Farmakoterapiya  fani  boshqa  klinik  fanlar  qatori,  klinik  farmatsevt  bilishi 

zarur  bo‘lgan  tibbiy  bilimlar  asosini  tashkil  etadi.  U  sog‘liqni  saqlash  amaliyotida 

umumiy  amaliyot  shifokorlarida  dori  vositalarini  ratsional  va  havfsiz  qo‘llash 

konsepsiyasini  shakllantirish  bilan  birga,  talabada  klinik  fikr  yuritishning 

rivojlanishini ta’minlaydi. 



 

 

Fanni o‘qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar 

Talabalarning farmakoterapiya fanini o‘zlashtirishlari uchun o‘qitishning ilg‘or 

va 

zamonaviy 



usullaridan 

foydalanish, 

yangi 

informatsion-pedagogik 



texnologiyalarni tatbiq qilish muhim axamiyatga egadir. Fanni o‘zlashtirishda  

- Murakkab klinik vaziyat masalalari to‘plami 

- Murakkab bo‘lgan o‘rgatuvchi va nazorat qiluvchi test savollari to‘plami (kompyuterda ishlanadi) 

- «Mavzuli» kasallik tarixi va tavsiya varaqalari to‘plami 



 

-  Ko‘p  uchradigan  patologik  sindromlarni  davolashda  qo‘llanadigan  dori  vositani  tanlash  algoritmlari 



sxemalari 

-Ekstremal  xolatlarda  shoshilinch  tibbiy  yordam  ko‘rsatish  uchun  qo‘llanadigan  dori  vositani  tanlash 

algoritmlari sxemalari 

- «Rolli» o‘yinlar 

- Tavsiya varaqasini ekspert baxolashni o‘tkazish sxemasi 

- Jadvallar, slaydlar 

-O‘quv videofilmlaridan foydalanish 

-  Kafedradagi  «Axborot  va  maslaxat  markazida”  tashkil  etilgan  va  O‘zbekiston  Respublikasida 

qo‘llanayotgan yangi dori vosita bilan tanishtirish. 

Shulardan  kelib  chiqqan  holda  “Farmakoterapiya”  fanining  ta’lim 

texnologiyalarini  loyihalashtirishda  quyidagi  asosiy  konseptual  yondashuvlarga 

e’tibor berish kerak.  

1.

 

Muammoli  yondashuv.  Ta’lim  jarayonini  muammoli  holatlar  orqali 



namoyish  qilish  o‘quvchi  bilan  birgalikdagi  hamkorlikni  faollashtirish  usullaridan 

biridir.  Bu  jarayonda  ilmiy  bilishning  ob’ektiv  ziddiyatlarini  aniqlash  va  ularni  hal 

qilishning  dialektik  tafakkurni  rivojlantirish  va  ularni  amaliy  faoliyatda  ijodiy 

ravishda qo‘llash ta’minlanadi.  

2.

 

Axborot  berishning  eng  yangi  vosita  va  usullaridan  foydalanish, 



ya’ni o‘quv jarayoniga kompyuter va axborot texnologiyalarini jalb qilish. 

3.

 



Yuqoridagi  konseptual  yondashuv  va  “Farmakoterapiya”  fanining 

tarkibi,  mazmuni,  o‘quv  axborot  hajmidan  kelib  chiqqan  holda  o‘qitishning 

quyidagi usul va vositalari tanlab olindi. 

4.

 



O‘qitish  usullari  va  texnikasi:  muloqot,  muammoli  usul,  “aqliy 

hujum”, insert, ma’ruza (kirish ma’ruzasi, vizual ma’ruza, tematik, aniq holatlarni 

echish, avvaldan rejalashtirilgan xatoli, sharhlovchi, yakuniy). 

5.

 



O‘qitishni tashkil qilish shakllari:  kollektiv, guruhiy.  

6.

 



O‘qitish vositalari: odatdagi o‘qitish vositalari (darslik, ma’ruza matni, 

tayanch konspekti, kodoskop) dan kompyuter va axborot texnologiyalari. 

7.

 

Boshqarishning  usuli  va  vositalari.  O‘quv  mashg‘ulotini  texnologik 



karta  ko‘rinishida  rejalashtirish  o‘quv  mashg‘ulotining  bosqichlarini  belgilab, 

qo‘yilgan  maqsadga  erishishda  o‘quvchi  va  o‘qituvchining  hamkorlikdagi 

faoliyatini talaballarning auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarini aniqlab beradi. 


 

8.



 

Monitoring va baholash. O‘quv mashg‘uloti va butun kurs davomida 

o‘qitish  natijalarini  kuzatib  borish,  o‘quvchi  faoliyatini  har  bir  mashg‘ulot  va  yil 

davomida reyting asosida baholash. 

 

“Farmakoterapiya” fanidan mashg‘ulotlarning mavzular va soatlar bo‘yicha 



taqsimlanishi: 

 

№ 

Amaliy mashg‘ulotlarning nomi 

Jami 

soat 

Ma’ruz



Amaliy 

mashg‘ul 

ot 

Musta

qil 

ta’lim 

Personal  (P)  preparat.  Ular  kombinatsiyasi, 



dozalash tartibini tanlash, nojo‘ya ta’sirlar oldini 

olish  va  ularni  bartaraf  etish;  o‘tkazilayotgan 

davolash  samarodorligini  baxolay  olish  bilimi, 

maxorati va ko‘nikmalari. 





Qon  aylanishi  etishmovchiligida  (o‘tkir  va 



surunkali)  dori  vositani  tanlash  va  qo‘llashga 

klinik-farmakologik yondoshish. 





Turli  etiologiyali  shish  sindromida  qo‘llanadigan 



diuretik dori vositani tanlash va qo‘llashga klinik-

farmakologik yondoshish. 





Arterial gipertoniyalarda dori vositani tanlash va 



qo‘llashga klinik-farmakologik yondoshish.  





Tomir  tonusini  oshiruvchi  preparatlarni  tanlash 

va qo‘llashga klinik-farmakologik yondoshish. 





Antianginal  dori  vositani  tanlash  va  qo‘llashga 



klinik-farmakologik yondoshish. 





YUrak  ritmi  buzilishlarida  qo‘llanadigan  dori 

vositani 

tanlash 

va 


qo‘llashga 

klinik-


farmakologik yondoshish. 





 



Gemostaz 

buzilishlarini 

korreksiyalashda 

qo‘llanadigan dori vositani tanlash va qo‘llashga 

yondoshish.  





Bronxoobstruktiv  sindromni  davolashda  dori 

vosita tanlash algoritmi. 





10  YUqumli  kasalliklarni  davolashda  qo‘llanadigan 

mikrobga 

qarshi 


preparatlarni 

tanlash 


algoritmlari. 



11  Me’da-ichak  yo‘li  kasalliklari,  ichak  dispepsiyasi 



sindromini 

davolashda 

qo‘llanadigan 

dori 


vositani 

tanlash 


va 

qo‘llashga 

klinik-

farmakologik yondoshish.  





12  Jigar  va  o‘t  pufagi  kasalliklarida  qo‘llaniladigan 

dori  vositalarini  tanlash  va  qo‘llashga  klinik 

farmakologik yondoshish. 





13  Revmatik 

va 

autoimmun 



kasalliklarni 

davolashda 

qo‘llaniladigan 

preparatlarni 

tanlashga klinik farmakologik yondoshish. 



14  Metabolizmni  yaxshilovchi  dori  vositalarni 



tanlash  va  qo‘llashga  klinik  farmakologik 

yondoshish. 





 

 

Ja’mi 



94 

28 

28 

38 

 

Fanning uslubiy jixatdan uzviy ketma-ketligi 

Asosiy qismda (ma’ruza) fanni mavzulari  mantiqiy ketma ketlikda keltiriladi. 

Xar  bir  mavzuning  moxiyati  asosiy  tushunchalar  va  tezislar  orqali  ochib  beriladi. 

Bunda  mavzu  bo‘yicha  talabalarga  DTS  asosida  etkazilishi  zarur  bo‘lgan  bilim  va 

ko‘nikmalar  to‘la qamrab olinishi kerak.  

Asosiy  qism  sifatiga  qo‘yiladigan  talab  mavzularning  dolzarbligi,ularning  ish 

beruvchilar  talablari  va  ishlab  chiqarish  ehtiyojlariga  mosligi,  mamlakatimizda 

bo‘layotgan 

ijtimoiy 

siyosiy 


va 

demokratik 

o‘zgarishlar, 

iqtisodiyotni 



10 

 

erkinlashtirish,  iqtisodiy  xuquqiy  va  boshqa  soxalardagi  isloxatlarning  ustivor 



masalalarini  qamrab  olishi  xamda  fan  va  texnologiyalarning  so‘ngi  yutuqlari 

e’tiborga olinishi tavsiya etiladi.  



 

NAZARIY MASHG‘ULOTLAR MAZMUNI 

 

1 -Mavzu: Personal (P) preparat. Ular kombinatsiyasi, dozalash tartibini 

tanlash, nojo‘ya ta’sirlar oldini olish va ularni bartaraf etish; o‘tkazilayotgan 

davolash samarodorligini baxolay olish bilimi, maxorati va ko‘nikmalari. 

Muayyan  bir  bemorni  davolash  uchun  farmakoterapiyaning  ma’lum 

standartlarini xisobga olgan xolda DV tanlash. DV nojo‘ya ta’sirlarini oldini olish va 

ularni  bartaraf  etish.  O‘tkazilayotgan  farmakoterapiya  samaradorligini  oshirish 

uchun  preparatlarning  ratsional  kombinatsiyasini  tanlash.  O‘tkazilayotgan 

davorlash samaradorligini baxolash. 



 

2-Mavzu: Qon aylanishi etishmovchiligida (o‘tkir va surunkali) dori vositani 

tanlash va qo‘llashga klinik-farmakologik yondoshish. 

Qon aylanish etishmovchiligini kechuvi, etiologik omillar, yondosh kasalliklar, 

kuzatilayotgan  patologik  jarayonning  o‘ziga  xosligini  va  tanlanayotgan 

preparatning  klinik  farmakologik  xususiyatlarini  e’tiborga  olgan  holda  yurak 

glikozidlari,  angiotenzin-hosil  qiluvchi  ferment  ingibitorlari  va  ijobiy  inotrop 

ta’sirga  ega  bo‘lgan  boshqa  dori  vositani  tanlash.  YUqorida  ko‘rsatilgan  omillar, 

hamda  bemorlar  yoshini  e’tiborga  olgan  holda  dozalash  rejimini  aniqlash.  «P-

preparatni»  uning  havfsizligi,  samardorligi,  qulayligi  va  narxini  e’tiborga  olgan 

holda tanlash. 

Tanlangan preparatlarni samarasi va havfsizligini nazorat qilish. Dori vositani 

o‘zaro  ta’sirlarini  e’tiborga  olgan  holda  ratsional  kombinatsiyalash.  Dori  vositani 

nojo‘ya ta’sirlarini aniqlash, oldini olish va bartaraf qilish. 

 

3-Mavzu: Turli etiologiyali shish sindromida qo‘llanadigan diuretik dori 

vositani tanlash va qo‘llashga klinik-farmakologik yondoshish. 


11 

 

Klinik  xolat  xususiyati  (qon  aylanish  etishmovchiligi,  arterial  gipertoniya, 



nefrotik  sindrom,  jigar  sirrozli  bemorlardagi  shish,  endokrin  patologiya  va 

boshqalar),  og‘irligi,  shish  sindromining  keksinligiga  bog‘liq  xolda  diuretik  dori 

vositani tanlash. Ba’zi ichki va tashqi omillar ta’sirini e’tiborga olib, ularni yuborish 

yo‘llari, dozalash rejimini tanlash. 

Axborotli va  o‘tkazilishi  mumkin  bo‘lgan  nazorat  usullari  yordamida  diuretik 

davo  xavfsizligini  ta’minlash.  Diuretiklarni  o‘zaro  va  boshqa  dori  vosita  bilan 

ratsional kombinatsiyasi. 

Diuretik preparatlarning nojo‘ya ta’sirlarini patologik jarayon xususiyati, ular 

farmakodinamikasi va  farmakokinetikasi  xaqidagi  ma’lumotlar, eliminatsiyalovchi 

organlar  xolati,  bemor  yoshi,  xomiladorlik  va  emizikli  davrlarni  e’tiborga  olgan 

xolda aniqlash va oldini olish. «P-preparat» tanlash. 

 

4-Mavzu: Arterial gipertoniyalarda dori vositani tanlash va qo‘llashga 



klinik-farmakologik yondoshish. 

Kasallik  nazolik  turi,  miokard  asosiy  funksiyasining  holatlari  va  yondosh 

kasalliklarni, hamda gipotenziv preparatlarning klinik-farmakologik xususiyatlarini 

inobatga olgan holda eng samarali va xavfsiz dori vositani tanlash. Klinik xolat va 

yuqorida  ko‘rsatilgan  omillarni  e’tiborga  olib  dori  vositani  yuborish  yo‘llari  va 

dozalash  rejimini  aniqlash.  O‘tkazilayotgan  farmakoterapiyaning  nazorat  qilish 

usullarini  aniqlash.  Nojo‘ya  ta’sirlar  salmog‘i  va  namoyon  bo‘lish  darajasi.  Tomir 

tonusini  pasaytiruvchi  dori  vositani  o‘zaro  va  boshqa  dori  vosita  bilan  ratsional 

kombinatsiyasi. Uzoq muddatli gipotenziv davo uchun mo‘ljallangan «P-preparat» 

yoki  uning  kombinatsiyasini  tanlash.  Gipertonik  krizlarda  shoshilinch  yordam 

ko‘rsatish uchun qo‘llanadigan dori vosita tanlash algoritmlari. 

 

5-Mavzu: Tomir tonusini oshiruvchi preparatlarni tanlash va qo‘llashga 

klinik-farmakologik yondoshish. 

Keskin gipotoniya, kollaps va shok xolatlarida kasallikni nozalogik turi va dori 

vositaning  klinik  farmakologik  xususiyatlarini  e’tiborga  olib  shoshilinch  yordam 

ko‘rsatish uchun samarali va xavfsiz dori vositani tanlash. 



12 

 

Reanimatsiya 



bo‘limlari 

va 


kasalxonagacha 

bo‘lgan 


bosqichlarda 

preparatlarni  yuborish  yo‘li  va  tezligini,  kerakli  dozalarini  va  optimal  davolashni 

ta’minlash uchun nazorat usullarini belgilash. 

Nojo‘ya  ta’sirlarsalmog‘i  va  namoyon  bo‘lish  darajasi,  xamda  ularni  oldini 

olish. Dori vositani ratsional kombinatsiyalash. 



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling