O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent farmatsevtika instituti


Download 4.6 Mb.

bet1/56
Sana08.07.2018
Hajmi4.6 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   56

O„ZBEKISTON RESPUBLIKASI  

OLIY VA O„RTA MAXSUS TA`LIM  VAZIRLIGI 

 

TOSHKENT FARMATSEVTIKA INSTITUTI 

 

 

 

FARMAKOLOGIYA VA KLINIK FARMATSIYA KAFEDRASI 

 

 

 

 

 

 

Shiltsova N.V., Yusupova D.A., Sultanova R.X 

 

 

 

“FARMAKOLOGIYA” 

 

FANIDAN O‟QUV – USLUBIY MAJMUA 

 

 

 

 

 

 

 

TOSHKENT – 2016 

 

 



 

Tuzuvchilar: 

Farmakologiya  va klinik  farmatsiya  kafedrasi, dotsent Shilsova 

N.V. 


 

Farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi katta o„qituvchisi 

Yusupova D.A. 

 

Farmakologiya  va  klinik  farmatsiya  kafedrasi  assistenti  R.X. 

Sultanova 

 

 

 



 

 

 

 



Taqrizchi: Fayzieva Z.T.-Ilmiy bo‟lim  

                   Mirtursunova S.Z.- Farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi, 

dotsenti 



 

 

 

 

 

O„quv-uslubiy  majmua  farmatsevtika  instituti  talabalari  uchun  tasdiqlangan 

namunaviy dastu ra sosida tuzilgan. 

 

 



 

 

Toshkent farmatsevtika instituti Markaziy uslubiy kengashi tomonidan muxokama 



qilindi. 

 

 

2016 yil __________dagi _____ -sonli bayonnoma 

 

 



 

 

 

Toshkent farmatsevtika instituti Ilmiy kengashining 

_____-sonli bayoni asosida tasdiqlangan. 

 

 



 

 

 

 

 

 



 

MUNDARIJA

 

 



ISHCHI DASTUR 



II 



SILLABUS 

39 


III 

FANNI  O„QITISHDA  FOYDALANILADIGAN  INTERFAOL 

TA‟LIM METODLARI 

46 


IV 

NAZARIY MASHG„ULOT MATERIALLARI 

52 




Farmakologiya  fanining  boshqa  fanlar  bilan  bog„liqligi.  Dori  

vositalari  xaqida  tushuncha.  Dorilarning  boshqa  omillar  bilan 

uzaro munosabati. Dorilarni dozalash. 

52 


1.1 

Farmakologiya fanining boshqa fanlar bilan bog„liqligi.



 

52 


1.2. 

Dori  vositalari xaqida tushuncha. Dorilarning boshqa omillar bilan 

uzaro munosabati.

 

52 


1.3. 

Dorilarni dozalash.



 

53 


2. 

Dorilarni 

birga  qo„llashda  kuzatiladigan  o„zgarishlar. 

Dorilarni  metabolizmi,  surilishi  va  organizmdan  chikarilishi. 

Dorilarning ta‟sir turlari 

55 


2.1. 

Dorilarni birga qo„llashda kuzatiladigan o„zgarishlar  

55 

2.2. 


Dorilarni metabolizmi, surilishi va organizmdan chiqarilishi. 

56 


2.3 

Dorilarning ta‟sir turlari 

58 



Dorilarni  qo„shib va takror  qo„llashda kuzatiladigan 



o„zgarishlar va ularning amaliy  axamiyati.Dorilarni salbiy 

ta`sirlari. Xronofarmakologiya.Dorilar sifatining pharmacology 

nazorati. Dori vositalarining tasnifi. 

60 


3.1 

Dorilarni  qo„shib va takror  qo„llashda kuzatiladigan o„zgarishlar 

va ularning amaliy axamiyati. 

60 


3.2 

Dorilarni salbiy ta`sirlari. Xronofarmakologiya. 

61 

3.3 


Dorilar sifatining farmakoiogik nazorati. Dori vositalarining tasnifi. 

62 




MNS  tizimiga  ta‟sir  etuvchi  dori  vositalar  farmakologiyasi. 

Narkoz dori vositalari. Etil spirti 

63 


4.1 

MNS tizimiga ta‟sir etuvchi dori vositalar farmakologiyasi  

63 

4.2 


Narkoz dori vositalari. 

63 


4.3 

Etil spirti 

65 



Uxlatuvchi dori vositalar.Talvasa va parkinsonizmga qarshi 



dori vositalar farmakologiyasi 

67 


5.1 

Uxlatuvchi dori vositalar farmakologiyasi  

67 

5.2 


Talvasaga qarshi dori vositalar farmakologiyasi 

68 


5.3 

Parkinsonizmga qarshi dori vositalar farmakologiyasi 

69 



Narkotik va nonarkotik analgetiklar 

71 


6.1 

Analgetiklar  haqida tushuncha  

71 

6.2 

Narkotik analgetiklar 

73 

6.3 

Nonarkotik analgetiklar 

74 



Neyroleptiklar, trankvilizatorlar, sedativ vositalar. 

77 


7.1 

Neyroleptik dori vositalar farmakologiyasi  

77 

7.2 

Trankvilizator dori vositalari. 

78 


 

7.3 

Sedativ vositalar 

79 




Antidepressantlar  va  nootrop  va  serebroprotektor  dori 

vositalari 

82 


8.1 

Antidepressant dori vositalar farmakologiyasi  

82 

8.2 


Nootrop(serebroprotektor) dori vositalari 

83 




Psixostimulyator  dori  vositalar.  Analeptiklar  va  umumiy 

tonusni oshiruvchi dori vositalar farmakologiyasi. 

85 


9.1 

Psixostimulyator dori vositalar farmakologiyasi  

85 

9.2 


Analeptik dori vositalari 

86 


9.3 

Umumiy tonusni oshiruvchi dori vositalar farmakologiyasi. 

87 

10. 

Periferik nerv tizimiga ta‟sir etuvchi dori vositalar. M-

xolinergik va antixolinesteraz dori vositalar farmakologiyasi 

89 


10.1 

Periferik nerv tizimiga ta‟sir etuvchi dori vositalar 

89 

10.2 

M-xolinergikdori vositalar 

90 

10.3 

Antixolinesteraz dori vositalar farmakologiyasi 

92 

11 


N-xolinergik  dori vositalar. Ganglioblokatorlar va 

miorelaksantlar 

95 


11.1 

N-xolinergik  dori vositalar 

95 

11.2  Ganglioblokatorlar 



96 

11.3  Miorelaksantlar farmakologiyasi 

97 

12 

Adrenomimetiklar, adreno- va simpatolitiklar. 

100 


12.1  Adrenoretseptorlar to‟grisida tushuncha 

100 


12.2  Adrenomimetiklar 

101 


12.3 

Adrenolitiklar 

103 

12.4.  Simpatolitiklar 



104 

13. 

Mahalliy anestetiklar. Balg„am ko„chiruvchi dori vositalar 

105 


13.1 

Mahalliy anestetiklar 

106 

13.2 


Burishtiruvchi va o`rab oluvchi moddalar 

107 


13.3 

Nafas a'zolariga ta'sir ko`rsatadigan vositalar 

108 

14 

Allergiyaga 

qarshi. 

Immunodepressantlar 

va 

immunomodulyatorlar. Vitaminlar.  

111 


14.1 

Allergiyaga qarshidori vositalar 

111 

14.2  Immunodepressantlar 



113 

14.3  Immunomodulyatorlar farmakologiyasi 

113 

14.4  Vitaminlar 



114 

15 

Kardiotonik 

dori 

vositalar 

farmakologiyasi. 

Yurak 

glikozidlarining  Pharmacokinetiksi.  Gipoxolesteramin  dori 

vositalar. Antioksidantlar farmakologik ta`siri 

116 


15.1  Kardiotonik dori vositalar farmakologiyasi 

116 


15.2  Yurak glikozidlarining farmakokinetikasi 

118 


15.3 

Gipoxolesteramin dori vositalar 

119 

15.4 


Antioksidantlar farmakologik ta`siri 

120 


16 

Antianginal dori vositalar farmakologiyasi. 

122 


 

16.1  Nitratlar 



122 

16.2  Stenokardiya 

124 

16.3  Miokard infarkti 



124 

17 

Markaziy  va  periferik  tizimiga  ta‟sir  etuvchi  antigipertenziv 

dori  vositalar  farmakologiyasi.  Miotrop  gipotenziv  dori 

vositalri.APF ingibitorlari. 

126 


17.1  Markaziy  va  periferik  tizimiga  ta‟sir  etuvchi  antigipertenziv  dori 

vositalar farmakologiyasi 

126 

17.2  Miotrop gipotenziv dori vositalri. 



127 

17.3 


APF ingibitorlari. 

129 


18 

Antiaritmik  dori  vositalari.  Diuretiklar.  Siydik  kislotasini 

chiqarishiga ta‟sir etuvchi dori vositalar farmakologiyasi. 

130 


18.1 

Antiaritmik dori vositalari. 

130 

18.2  Diuretiklar. 



132 

18.3 


Siydik kislotasini chiqarishiga ta‟sir etuvchi dori vositalar 

farmakologiyasi. 

134 

19 

Qon tizimiga ta‟sir etuvchi dorilar farmakologiyasi 

135 


19.1  Eritropoezga ta'sir etuvchi vositalar 

135 


19.2  Eritropoezni susaytiradigan vositalar 

137 


19.3  Leykopoezga ta'sir etadigan vositalar 

137 


20 

Qon ivishiga ta`sir etuvchi dorilar farmakologiyasi 

138 


20.1 

Qon ivishi 

138 

20.2  Antikoagulyantlar 



139 

20.3.  Antiagregantlar 

140 

21 

Oshqozon ichak sekretsiyasi faoliyatiga ta‟sir etuvchi dori 

vositalar farmakologiyasi 

143 


21. 1 

Ishtahani yaxshilovchi dorilar 

143 

21.2 



Anoreksigen moddalar 

144 


21.3 

 Me'da sekretsiyasiga ta'sir etuvchi vositalar va ularning o`rindosh 

preparatlari 

144 


22 

Me‟da  ichak  faoliyatini  qisqarishiga  ta‟sir  ejtuvchi  dori 

vositalari.  Gepatoprotektorlar,  Qusish  va  qusishga  qarshi  dori 

vositalari. Bachadon faoliyatiga ta‟sir etuvchi dori vositalari. 

147 


22.1 

Me‟da ichak faoliyatini qisqarishiga ta‟sir ejtuvchi dori vositalari. 

147 

22.2  Gepatoprotektorlar 



148 

22.3.  Qusish va qusishga qarshi dori vositalari 

149 

22.4.  Bachadon faoliyatiga ta‟sir etuvchi dori vositalari. 



150 

23 

Antiseptik va dezinfeksiyalovchi dori vositalar. Sulfanilamidlar, 

nitrofuran, 8 oksixonolinlar, ftorxinolonlar. 

152 


23.1 

Antiseptik va dezinfeksiyalovchi dori vositalar. 

153 

23.2  Sulfanilamidlar 



154 

23.3.  Nitrofuran, 8 oksixonolinlar, ftorxinolonlar 

155 

24 

Antibiotiklar 

157 


 

24.1  Antibiotiklarning umumiy ta'sir mexanizmi va tasnifi 



157 

24.2 


Penitsillin, sefalosporin va makrolidlar guruhi 

158 


24.3 

Streptomitsin, Tetratsiklin guruhi, Levomitsetin guruhi va 

zamburug`larga qarshi moddalar. 

161 


25 

Sil, zahm va zamburug„larga qarshi dori vositalar 

farmakologiyasi. 

163 


25.1 

Silga qarshi dori vositalar 

164 

25.2  Zahm qarshi dori vositalar 



165 

25.3.  Zamburug„larga qarshi dori vositalar farmakologiyasi 

166 

26 

Virusga  qarshi,  gijja  va  moxovga  qarshi  dori  voitalar 

farmakologiyasi. 

168 


26.1 

Virusga qarshidori vositalar 

168 

26.2  Gijja qarshi dori voitalar farmakologiyasi 



169 

26.3.  Moxovga qarshi dori voitalar farmakologiyasi 

171 

27 

O„smaga qarshi dori vositalar.  

172 


27.1  O„smaga qarshi dori vositalar. 

172 


27.2  O„smaga qarshi dori vositalar tasnifi 

173 


27.3.  O„smaga qarshi dori vositalari  ishlatilishi 

174 


28 

Dori vositalar bilan zaharlanish. Zaharlanishda dori vositalar 

bilan yordam berish. 

177 


28.1 

Dori vositalar bilan zaharlanish 

179 

28.2 



Zaharlanishda dori vositalar bilan yordam berish 

181 




AMALIY MASHG„ULOT MATERIALLARI

 

181 


 

Farmakologiya  fanining  boshqa  fanlar  bilan  bog„liqligi.  Dori  



vositalari xaqida tushuncha. Dorilarning boshqa omillar bilan uzaro 

munosabati. Dorilarni dozalash. 

185 



Dorilarni  birga  qo„llashda  kuzatiladigan  o„zgarishlar.  Dorilarni 



metabolizmi,  surilishi  va  organizmdan  chiqarilishi.  Dorilarning 

ta‟sir turlari. 

192 



 



Dorilarni   qo„shib  va  takror    qo„llashda  kuzatiladigan  o„zgarishlar 

va  ularning  amaliy    axamiyati.  Dorilarni  salbiy  ta`sirlari. 

Xronofarmakologiya. Dorilar sifatining farmakoiogik nazorati. Dori 

vositalarining tasnifi. 

197 



MNS tizimiga ta‟sir etuvchi dori vositalar farmakologiyasi. Narkoz 



dori vositalari. Etil spirti. 

203 


Uxlatuvchi  dori  vositalar.Talvasa  va  parkinsonizmga  qarshi  dori 

vositalar farmakologiyasi 

207 


Narkotik va nonarkotik analgetiklar 

211 



Neyroleptiklar, trankvilizatorlar, sedativ vositalar 



217 

Antidepressantlar va nootrop va serebroprotektor dori vositalari.  



222 

Psixostimulyator  dori  vositalar.  Analeptiklar  va  umumiy  tonusni 



oshiruvchi dori vositalar farmakologiyasi. 

228 


10 

Periferik nerv tizimiga ta‟sir etuvchi dori vositalar. M-xolinergik va 

antixolinesteraz dori vositalar farmakologiyasi. 

230 


 

11 



N-xolinergik  dori vositalar. Ganglioblokatorlar va miorelaksantlar 

237 


12 

Adrenomimetiklar, adreno- va simpatolitiklar. 

245 

13 


Mahalliy  anestetiklar.  Burishtiruvchi  va  o`rab  oluvchi  moddalar. 

Nafas a'zolariga ta'sir ko`rsatadigan vositalar 

254 

14 


Allergiyaga qarshi. Immunodepressantlar va immunomodulyatorlar. 

Vitaminlar. 

262 

15 


Kardiotonik  dori  vositalar  farmakologiyasi.  Yurak  glikozidlarining 

farmakokinetikasi.Gipoxolesteramin  dori  vositalar.Antioksidantlar 

farmakologik ta`siri 

267 


16 

Antianginal dori vositalar farmakologiyasi. 

272 

17 


Markaziy  va  periferik  tizimiga  ta‟sir  etuvchi  antigipertenziv  dori 

vositalar  farmakologiyasi.  Miotrop  gipotenziv  dori  vositalri.APF 

ingibitorlari. 

280 


18 

Antiaritmik 

dori 

vositalari. 



Diuretiklar. 

Siydik 


kislotasini 

chiqarishiga ta‟sir etuvchi dori vositalar farmakologiyasi. 

285 

19 


Qon tizimiga ta‟sir etuvchi dorilar farmakologiyasi 

294 


20 

Qon ivishiga ta`sir etuvchi dorilar farmakologiyasi 

302 

21 

Oshqozon ichak sekretsiyasi faoliyatiga ta‟sir etuvchi dori vositalar 

farmakologiyasi 

309 


22 

Me‟da  ichak  faoliyatini  qisqarishiga  ta‟sir  ejtuvchi  dori 

vositalari.Gepatoprotektorlar,  Qusish  va  qusishga  qarshi  dori 

vositalari. Bachadon faoliyatiga ta‟sir etuvchi dori vositalari. 

315 

23 

Antiseptik  va  dezinfeksiyalovchi  dori  vositalar.  Sulfanilamidlar, 

nitrofuran, 8 oksixonolinlar, ftorinolonlar. 

323 


24 

Antibiotiklar 

331 

25 

Sil, zahm va zamburug„larga qarshi dori vositalar farmakologiyasi. 

340 

26 

Virusga  qarshi,  gijja  va 

moxovga  qarshi  dori  voitalar 

farmakologiyasi. 

356 

27 

O„smaga qarshi dori vositalar.  

364 

28 

Dori  vositalar  bilan  zaharlanish.  Zaharlanishda  dori  vositalar  bilan 

yordam berish. 

367 


VI 

KEYSLAR BANKI

 

369 


VII 

MUSTAQIL TA‟LIM MAVZULARI

 

372 


VIII 

TESTLAR

 

375 


IX 

GLOSSARIY

 

383 




ADABIYOTLAR RO„YXATI

 

390 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.



 

ISHCHI DASTUR 

 

Dastur 


O„zbekiston 

Respublikasi 

Prezidentining 

2015 


yil 

12  iyun  dagi  “Oliy  ta‟lim  muassasalarining  rahbar  va  pedagog  kadrlarini  qayta 

tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari 

to„g„risida”gi  PF-4732-son  Farmonidagi  ustuvor  yo„nalishlar  mazmunidan  kelib 

chiqqan  holda  tuzilgan  bo„lib,  u  zamonaviy  talablar  asosida  qayta  tayyorlash  va 

malaka  oshirish  jarayonlarining  mazmunini  takomillashtirish  hamda  oliy  ta‟lim 

muassasalari  pedagog  kadrlarining  kasbiy  kompetentligini  muntazam  oshirib 

borish  ni  maqsad  qiladi.  Dastur  mazmuni  oliy  ta‟limning  normativ-huquqiy 

asoslari  va  qonunchilik  normalari,  ilg„or  ta‟lim  texnologiyalari  va  pedagogik 

mahorat,  ta‟lim  jarayonlarida  axborot-kommunikatsiya  texnologiyalarini  qo„llash, 

amaliy  xorijiy  til,  tizimli  tahlil  va  qaror  qabul  qilish  asoslari,  maxsus  fanlar 

negizida  ilmiy  va  amaliy  tadqiqotlar,  texnologik  taraqqiyot  va  o„quv  jarayonini 

tashkiletishning  zamonaviy  uslublari  bo„yicha  so„nggi  yutuqlar,  pedagogning 

kasbiy kompetentligi  va  kreativligi,  global  Internet tarmog„i,  multimedia tizimlari 

va  masofadan  o„qitish  usullarini  o„zlashtirish  bo„yicha  yangi  bilim,  ko„nikma  va 

malakalarini shakllantirishni nazarda tutadi. 

Ushbu  dasturda  mobil  qurilmalar  uchun  operatsion  tizimlar,  ilovalar 

strukturasi,  android  tizimi  uchun  Java  dasturlash  tili,  android  foydalanuvchi 

interfeysini  yaratish,  ilovalarda  hodisalar  va  arayonlar,  menyularni  boshqarish, 

mobil  ilovalarda  ma‟lumotlar  bazasi  bilanishlash,  GPS  xizmati,  tarmoqli 

dasturlash,  ilovaning  server  qismi  bilan  ishlash  va  JSON  xizmatidan  foydalanish 

muammolari bayon etilgan. 

Fanning  asosiy  maqsadi-farmakologiya  fanining  farmatsevtlar  tayyorlashda 

tutgan  o„rni,  ahamiyati  va  uning  vazifalari,  asosiy  dori  vositalarining 

farmakologiyasini ma‟ruzalar va auditoriya mashg„ulotlari asosida  o„rganishdir. 

Bo„lajak  mutaxassislar  «Farmakologiya»    fani  bo„yicha  dori  vositalarining 

farmakologik  ta‟sir  mexanizmi,  ishlatilishi  va  nojo„ya  ta‟siri,  dorilarning 

farmakoterapevtik  xususiyatlari,  dorilar  bilan  zaharlanish  va  birinchi  yordam, 

yangi dorilarni izlash va turmushga tadbiq etish, maxsus dorilar qo„llanmalaridan 

foydalana  bilish  va  ularni  taxlil  etish,  retseptlar  yozilishining  umumiy  qoidalarini 

bilish, noto„g„ri yozilgan retseptlarni tekshira bilish va ularni to„g„rilash, dorilarni 

qaysi  farmakologik  guruxlarga  taaluqliligi  va  ularni    boshqa  preparatlar  bilan 

almashtira  bilish,  dori  vositalarini  farmakodinamikasini  va  ishlatish  qoidalarini 

bilgan holda taxlil qila olish ko„nikmalariga ega bo„lishlari lozim. 

2016-2017  o„quv  yili  uchun  ishlab  chiqilgan  o„quv  uslubiy  majmuada 

Lippincott  illustrated  Reviews:  Farmacology  6-Edition  –KarenWhalen,  Farm.  D., 

BCPS  –  printedinChina.-  2015.  –  P.666  xorijiy  adabiyotning  12  bob 

ma‟lumotlaridan foydalanib,mavzularga yangi ma‟lumotlar kiritildi. 



 

Fanining  maqsadi va vazifalari 

 

 

Fanni  o‟qitishdan  maqsad  –  yangi  dori  vositalarini  izlash,  ularni  tibbiyot 



amaliyotiga  joriy  etish,  hamda  dorilar  yordamida  to„qima  va  a‟zolarni  fiziologik 

faoliyatini boshqarish, turli kasalliklarni muolaja qilish va oldini olishdan iborat. 

Fanning  vazifasi  –  talabalarni  tibbiyotda  qo„llanadigan  asosiy  dori 

vositalarining  farmakologik  xususiyatlari,  ta‟sir  mexanizmi,  tasnifi,    chiqarilish 

shakllari  va  b.  bilan  tanishtirish  va  o„rgatishdan  iboratdir.  Farmakologiya  fanini 

o„qitishni  takomillashtirish  maqsadida  kafedrada  multimedia  dasturi  ishlab 

chiqilgan.  



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   56


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling