Raqobat va monopoliya


Download 300.59 Kb.
bet9/17
Sana03.12.2023
Hajmi300.59 Kb.
#1798795
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17
Bog'liq
Raqobat va monopoliya

tovar belgilari - bu savdo belgilari, nishonlari, maxsus ramz- lari, nomi va boshqalami ro‘yxatga olish, huquqiy jihatdan himoya qilish va ulardan foydalanish bo‘yicha paydo bo‘lgan munosabatlami qonuniy tarzda tartibga solish shakli.


Sun’iy monopoliya - monopol foyda olish maqsadida tash- kil etiluvchi birlashmalarning shartli (tabiiy monopoliyalardan ajratib turish uchun) nomi.
Sun’iy monopoliya o‘z manfaatlari yo‘lida bozor muhiti tuzilishi- ni ataylab o‘zgartiradi, ya’ni:
  • bozorga yangi raqiblaming kirib kelishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun turli to‘siqlar hosil qiladi (xomashyo va energiya manbalarini egal- lab oladi; banklaming yangi korxonalarga kredit berishini taqiqlashga harakat qiladi va boshqalar);


  • ishlab chiqarishning eng yuksak darajadagi texnologiyasiga eri- shib, qolgan raqiblarining bu darajaga chiqishiga imkon bermaydi;


  • ishlab chiqarish miqyosi samarasidan unumliroq foydalanish im- konini beruvchi nisbatan yirik hajmdagi kapitalni qo‘llaydi;


  • o‘z faoliyatini yuqori darajada reklama qilish orqali boshqa raqo- batchilami bozordan siqib chiqarishga harakat qiladi.


Sun’iy monopoliyalar kartel, sindikat, trest, konsorsium, konsem kabi aniq shakllarda namoyon bo‘ladi.



Kartel - bitta sanoat tarmog‘idagi bir necha korxonalaming uyush- masi bo‘lib, uning ishtirokchilari ishlab chiqarish vositalari va mahsu- lotlariga o‘z mulkiy egaligini saqlab qoladi, Yaratilgan mahsulotlami sotish esa kvota, ya’ni mahsulot ishlab chiqarish umumiy hajmidagi har bir ishtirokchining ulushi, sotish narxlari, bozorlaming bo‘lib olinishi va h.k. bo‘yicha kelishuv asosida amalga oshiriladi.

Sindikat - bir turdagi mahsulot ishlab chiqaruvchi bir necha kor- xonalaming birlashmasi. Bunda ishlab chiqarish vositalariga mulk- chilik birlashma ishtirokchilarining o‘zida saqlanib qolgani holda, ular tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotni sotish maxsus tashkil etilgan yagona savdo tashkiloti orqali amalga oshiriladi.

Trest - ishlab chiqarish vositalari va tayyor mahsulotga birgalik- dagi mulkiy egalikni ta’minlovchi ishlab chiqaruvchilaming yuridik shaxs ko‘rinishidagi birlashmasi.


Download 300.59 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling