Referat mavzulari


Download 5.99 Kb.

bet5/18
Sana14.02.2017
Hajmi5.99 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18
tuzish 
―Romashka‖ va ―Ari uyasi‖ usullarini o‘tkazish. 
A - 1,2,3,4,5,6;  
Q – 9,10,12. 
 
 
 
 
 
7. 
Tuprok muhitini ifloslantiruvchi ma‘nbalar va inshootlarni sanitariya 
tekshirish. 
Kattik  chiqindilarni  yukotish  ustidan  joriy  sanitar  nazorat  olib  borishda 
sanitar  vrach  shu  stansiya  joylashgan  xudud  tuprogining  sanitar  holati 
baholanadi va o‘rganiladi. Bulardan tashkari sanitar vrach kattik va suyuk 
chiqindilarni  zararsizlantirish  samaradorligi  va  belgilangan  chora 
tadbirlarning takomillashtirish chora-tadbirlari baholanadi.  
Tuprokni  sanitar  holati  to‘g‘risida  xulosa  berishda  turli  xil  sanitar 
tekshirishlar va laborator taxlil natijalariga kura umumiy xulosa beradi. 
―Romashka‖ va ―Loyixa‖ usullarini o‘tkazish. 
A – 3,4,5,7,10; 
 Q – 4,6,7,11. 
 
 
 
 
 
 
8. 
Tuprokdan olingan sinamalarni laboratoriya tekshirish natijalariga 
asoslanib fizik-kimyoviy xususiyatlarini gigienik baholash. 
Gumus  organiq  moddalarga  boy,  murakkab  kimyoviy  tarkibga  ega  bo‘lgan 
birikma  bo‘lib,  tarkibida  gumin,  kren  kislotasi  , proteinlar,  karbon  suvlar, 
yoglar,  organiq  kislotalar  va  boshqalar  bor.  Gumusda  azot  miqdori  ko‘p 
bo‘lishiga karamay noxush xid chiqarmaydi, u erda pashshalar ko‘paymaydi. 
―Dumaloq stol‖ va ―O‘rgimchak turi‖ usullarini o‘tkazish.  

– 
3,4,6,7,10,13; 
Q - 4, 6,7,12. 
 
 
 
 
 
 
9. 
Tuprokdan olingan sinamalarni laboratoriya tekshirish natijalarini gigienik 
baholash. Tuprok muhitini tozalik darajasini gigienik baholash. 
Aholi  punktini  tozalanishini  holatini  sanitariya  nazoratini  o‘tkazishda 
laboratoriya tekshruvlar o‘tkazishni tartibi. 
1.
 
tuprokni bakteriologik tekshruvlari: 
2.
 
tuprokni gelmoptologik tekshruvlar. 
3.
 
tuprokni sanitariya kimyoviy tekshruvlari. 
4.
 
tuprokni va chiqindilarni sanitariya- epidemiologiya tekshruvlari. 
5.
 
tuprokni fizik xususiyatlarini tekshirish (mexaniq tarkibi, namligi va 
boshqalar) 
 
Aholi turar joylarini sanitariya tozalash tizimini tekshirish dasturini tuzish 
―Yashirilgan hazina‖ va ―Pogona‖ usullarini o‘tkazish. 
A -3,4,6,7; 
 Q - 4,6,9,11. 
 
 
 
 
Sanitariya tozalash tizimlarini gigienik baholash. 
Aholi punktini sanitariya holatini va tozalanishini tekshirish 
dasturi. 
1.
 
aholi punkti (nomi, shaxar, viloyat, rayon) 
A - 1,2,3,7,10;  
Q – 1,4,6,9. 
 

 
45 
 
 
10. 
2.
 
yashovchi  aholi  soni  va  shu  aholi  punktida  xosil  buladigan  chiqindilar 
(arok va katik ) miqdori . 
3.
 
sanitariya  nazorati  bo‘yicha  maxsus  militsiya  atradi  bormi.  Uning 
ishchilari soni etarliligi va samarasi. 
4.
 
Aholi  punktini  sanitariya  darajasi:  markazlashtirilgan  suv  taminoti, 
kanalizatsiya va boshqalar. 
5.
 
Shu  aholi  punktida  sanoat,  ozik  ovkat  va  boshqa  korxonalarni  borligi, 
bozorlar sayilgoxlar stadion, park, va .b  borligi. 
6.
 
Chiqindilarni  yigish  masalasi  kanday  tashkil  kilinadi.  Etarlik  miqdorda 
aholi  kutilari,  urni,  uralar,  kir  uralari,  umumjamoa  xojatxonasi  bormi, 
ularning holati. 
Talabalar turar joyi atrof xududini sanitariya tozalash tizimini baholash 
 ―Loyixa‖ va ―Klaster‖ usullarini o‘tkazish. 
Oraliq nazorat. 
 
 
 
 
 
11. 
Sanitariya ximoya  mintakalarini tashkil qilinishini gigienik baholash. 
(SanPiN 0006-96) (SXM) 
San  N  va  Q  0006-93  ga  asosan  sanoat  korxonalarini  qurish  uchun  joy 
tanlanganda 
joyning 
aeroiqlimiy 
tavsifnomasi 
va 
rele                                                                                                                                                                                     
fi,tuman  hosil  bo‘lish  sharoitlarini  hisobga  olgan  holda  bundan  tashqari 
sanoat  chiqindilarini  miqdori  va  tarkibini  bilish  ham  kata  ahamiyatga 
ega.San  N  va  Q  0006-93  ga  asosan  sanoat  korxonalari  5  ta  zaharlilik 
sinfiga va shunga mos ravishda 5 ta o‘lchamdagi SHM tashkil etiladi. 
Atmosfera havosini ifloslantiruvchi ma‘nbalar atrofida SXM tuzish 
―Romashka‖ va ―O‘rgimchak to‘ri‖ usullarini o‘tkazish. 
A - 
1,2,3,4,6,10; Q 
– 1,6,12,13 
 
 
 
 
 
12. 
Statsionar nazorat postlarining natijalari bo‘yicha AX holati gigienik 
baholash. «Chang guli» va «gaz guli» tuzish usullari. AX gigienik 
baholash uchun ma‘lumotlar yigish 
Atmosfera  havosini  normallashtiruvchi  moddalardan  muxofaza  qilish.   
Ifloslanish darajasini nazorat qilish uchun 3 toifali postlar o‘rnatiladi: 
-
 
Statsionar; 
-
 
Yunalishli; 
-
 
Alanga osti.  
Ctatsionar postlar atmosfera havosini ifloslantiruvchi moddalarni tuxtovsiz 
ravshda  qayd  etilishini  taminlash  eki  havodan  ma‘lum  vaqtlardasinama 
olish keyinchalik taxlil qilish uchun muljallangan postlardir. 
Statsionar post natijalariga asoslanib chang va gaz gulini tuzish 
―O‘rgimchak to‘ri‖ va ―Romashka‖ usullarini o‘tkazish. 


1,2,3,4,12,13; 
Q – 1,3,6,7,11. 
 
 
 
 
 
13. 
Atmosfera havosidan laboratoriya usullari Bilan ifloslanishini baholash 
(NO2, SO2) 
Havodan sinama olish usullari: 
1. Vakuum usuli: muljallangan nuktadan maxsus havosi surib olingan 
xajmi ma‘lum bo‘lgan idishlarga havo olinadi. Bu idishlar havosi surib 
olingan (vakuum) gaz pipetkalari va kolibrlangan shisha idishlar bo‘lishi 
mumkin. 
2. Havo sinamasi solinadigan idishlarni tuldirish: tekshiriladigan havo 
olinishi mumkin:  
- kolibrlangan 5-10 litrlik shisha idishlarga tekshiriluvchi havo oldindan 
qo‘yilgan suvni yoki natriy xlor eritmasini to‘qish bilan olinadi. 
A - 1,2,3,4,12;  
Q – 1,3,6,7 

 
46 
3. Aspiratsion usul. 
SanPiN  0015-95  ga  asosan  laboratoriya  tekshiruv  natijalarini  gigienik 
baholash 
―Kloster‖ va ―Balik skleti‖ usullarini o‘tkazish. 
 
 
 
 
14. 
AX tozalash inshootlarini gigienik va texnik samaradorligini gigienik 
baholash. 
Zamonaviy  fan  texnika  rivojlanish  jarayonida  tabiy  omillardan  keng 
foydalanish muxim ahamiyatga ega. 
Texnalogik chora tadbirlar: 
1.  ishlab  chiqarishdagi  zararlai  omillarni  kam  zararli  yoki  mutloq 
zararsiziga almashtirish. 
2.xom ashiyoni zararli qo‘shimchalardan tozalash 
3.changlanuvchi  materiallarni  qayta  ishlashda  (quruq  )  usuldan  namli 
usulga o‘tish. 
4.olovli qizdirishni elektorga almashtirish  
5.jarayonlarni germetizatsiya qilish 
6.uzlukli jarayonlarni uzluksizlarga almashtirish 
Aholi turar joylarini muxofaza qilish rejalashtirish tadbirlari 
―Kloster‖ va ―Yashirilgan hazina‖ usullarini o‘tkazish. 


1,2,3,4,12;  

– 
1,3,5,7. 
 
 
 
 
 
15. 
AX ifloslantiruvchi sanoat korxonalarini sanitariya kuzatuv olib borish 
(Kurs ishi). 
Vaziyatdan  kelib  chiqqan  holda  atmosferaga  chiqarish  ruxsat  etilgan 
chiqindi  miqdorining  va  chiqindi  chiqarishdan  avval  chang  va  gaz 
aralashmalarini  zarur  tozalash  darajasini  hisoblanadi,  mo‘rikonlarning 
minimal  ruxsat  etilgan  balandligi,  shuningdek  sanitariya  himoya 
mintaqasining  shanli  va  chegalari  aniqlanadi.  Avtoulov  magstrali  va 
yashash  maydonlarining  chegarasidagi  havodagi  uglerod  oksidini 
konsentratsiyasining  matematik  hisoblash  bo‘yicha  masalalar  echish 
amaliy mashg‘ulotning bir qismi bo‘lib hisoblanadi. 
Sanitariya tekshiruv dalolatnomasini mustakil yozish 
―Romashka‖ va ―Balik skletii‖  usullarini o‘tkazish. 
A  -  1,2,3,4,;  Q 
– 1,3,5,7. 
 
 
16. 
Avtomagistral va magistral oldi xududlarini sanitariya holatini tekshiruv 
usullari. 
Gigienik  nuqtai  –  nazardan  atmosferaning  ifloslanishi  ikkita  asosiy 
ko‘rsatkich bilan izohlanadi. 
-
 
sanoq  ko‘rsatgichi  -  ifloslantiruvchilarni  kimyoviy  va  fizik 
kimyoviy tabiati bilan izohlanadi; 
-
 
sanoq  miqdorini  ko‘rsatkichlari-mazkur  ifloslantiruvchilarni  kuchi 
yoki intensivligi bilan izohlanadi; 
-
 
sifat  ko‘rsatgichi  transportning  texnik  tuzilishi,  yokilg‘isini  turi, 
yonish  jarayoni,  mashinaning  tezligi,  bosib  o‘tgan  masofvni  va  boshqalar 
bilan aniqlanadi. 
Magistral va magistral oldi xududlarida SO va NO miqdorini aniqlash  
―Kloster‖ va ―Yashirilgan hazina‖ usullarini o‘tkazish. 
A - 1,2,3,4,8; Q 
– 1,6,7,9. 
 
 
 
Aholi yashash joylaridagi sanoat korxonalarining atmosfera havosi, aholi 
salomatligi va turmush sharoitiga ta‘sirini o‘rganish usullari. 


1,2,3,4,7,9,10; 

 
47 
 
 
17. 
Aholini kasallanishi, o‘limi, nogironlik holati va jismoniy rirojlanishi 
to‘g‘risidagi ma‘lumotlarni axborod beruvchi turli manbaladan olinishi 
mumkin,bularning eng asosiy guruxlari quyidagiladir: 
1.DPM va sogliqni saqlash tashkilotlari,ijtimoiy ta‘minot,fuqorlik holatini 
xisobga olish bo‘limi,davlat statistika tashkilotlari rasmiy xisobotlari; 
2 Tanlab olingan kuzatuv mintaqasida DPMlarida kasallanish va ulimlar 
holatini ko‘rsatuvchi maxsus tashkillashtirilgan xisobi keng ko‘lamda 
tekshirish deb nomlangan. 
Atmosfera havosini ifloslanishiga boglik aholii o‘rtasida kasallanish holati 
―Romashka‖ va ―Pogona‖  usullarini o‘tkazish. 
Q – 1,6,7,9 
 
 
 
 
 
18. 
AX tozalash inshootlari loyixalarini sanitariya ekspertizasidan o‘tkazish 
usullari 
Atmosfera  havosini  ifloslantiruvchi  korxonalarning  loyixasini  sanitar 
ekspertizadan  o‘tkazish  loyixasini  umumiy  sanitar  ekspirtizadan  amalga 
oshirildi.  Loyixaning  ekspertizasi  unga  tavsiya  etilgan  materiallarni 
tekshirishdan  boshlanadi.  Fan  va  texnikaning  rivojlanishi  ayniksa 
atmosfera  havosining  asosiy ifloslantiruchi  manba  sanoat korxonalarining 
kundan  kunga  turi  ishlab  chiqarilayotkan  maxsulotlar  xajmi  hamda 
atmosfera  havosiga  chiqarayotkan  chiqindalar  miqdori  oshib  bormokda. 
Multitsiklonni tuzilishi, ishlash tartibi va samaradorligini baholash 
 ―Qor buron‖ va ―Romashka‖ usullarini o‘tkazish. 
A - 1,2,3,4,6; Q 
– 1,6,7,8 
 
 
 
 
19. 
AX ifloslantiruvchi korxonalardan chiqadigan chiqindilarni tarqalishi 
xisob-kitob usuli bilan aniqlash 
   Harorat  inversiyalari  ba‘zan  er  sathining  juda  katta  maydonlariga 
tarqaladi.  Ularning  tarqalish  sohasi,  odatda  anti  siklonlarning  tarqalish 
sohasiga  to‘g‘ri  keladi,  chunki  antitsiklonlar  aksari  yuqori  barometrik 
bosimlar  sohasida  paydo  bo‘ladi  va  bu  ham  atmosferadagi  ifloslar 
konsentratsiyasining  ortishiga  mos  keladi.  Demak,  barometrik  bosim  va 
havoni  ifloslantiradigan  moddalar  konsentratsiyasi  o‘rtasida  to‘g‘ri 
munosabat bor. 
Zaharli  tuman  tushishi  natijasida  asosan  bolalar  va  keksalar  o‘rtasida 
yuqori nafas yo‘llarining kasalliklari ko‘payadi. 
―O‘rgimchak to‘ri‖ va ―Romashka‖ usullarini o‘tkazish. 


1,2,3,4,10;  
Q – 1,5,6,7,9. 
 
 
 
 
 
20. 
Chang ushlovchi va gazlarni tozalash inshootlarini ishga tushirilishidan 
oldin qabul qilish. 
     Ob‘ektlarni  loyixalashtirishda  gigienik  me‘yorlariga  rioya  qilinishi  
shart,  bu  talablarni  bajarilishini  loyixa  bosh  muxandisi  imzosi  bilan 
tasdiqlanadi. 
Ammo 
ko‘pgina 
gigienik 
muammolar 
faqat 
loyixalashtiruvchi  muassasa  tomonidan  echilimi  kiyin,  buning  uchun, 
amaldagi    ma‘yoriy  koidalardan  bir  oz  chetga  chiqilganda  yoki 
tasdiklangan meyor va koidalar bo‘lmaganda kurilish va tamirlash loixalari 
albatta  sanitariya  nazorati  idoralari  bilan  kelishilishi  kerak.  Bundan 
tashkari  DSENM  vrachi  loyixalashtirish  jarayonida  tanlangan  nazorat 
vaqtida  loyixalarni  ko‘rib  chiqadi.  Nazarotning  bu  turi  muxim  bo‘lib, 
loyixa  ishlab  chiqish  boskichida  kamchiliklarni  yukotish  imkoniyatini 


1,2,3,4,7,10,11;  
Q – 1,6,7,9,12. 
 

 
48 
beradi.   
―Kloster‖ va ―Yashirilgan hazina‖ usullarini o‘tkazish. 
Oralik nazorat 
 
 
 
 
 
21. 
Turar joy binolarini gigienik baholash (Turar binosi loyixasini 
ekspertizasi) 
Respublikasi  xududining  zonalarga  bulinishiga  mos  ravishda  amalga 
oshirilishi lozim. 
 I-zona  chul-biyobonlar,  dashtlarga  xos  iklim  kuchli  ta‘sir  ko‘rsatadigan, 
yozda  xaddan  tashkari  nobop  nokulay  sharoitlar  mavjud  bo‘lgan 
xududlarni uz ichiga oladi. I-zonada yozgi jazirama issiq davr uzoq davom 
etadigan  zonachalar  (I  A  va  I  B),  havosi  chang  tuzonli  zonachalar 
(IA,IB,IG,) kishi nixoyat darajada sovuk koladigan zonachalar (IG) bor. 
 II    zona  togoldi  voxalarini,  vodiylarni  iklim  sharoitlari  yaxshi,  kulay 
erlarni,  xushmanzara yassi togliklarni kamrab oladi. 
III  zonaga kishda xaddan tashkari nobop sharoilar vujudga keladigan 
baland togli xududlar kiradi. 
Kommunal ob‘ektlarning kurilish loyixalari bosh rejasini ekspertizasi 
 ―Yumaloq stol‖ va ―Pogona‖ usullarini o‘tkazish.. 


1,2,3,4,7,10,11;  
Q – 1,6,7,9,12. 
 
 
 
 
 
 
22. 
Jamoat  binolarini loyixalarini gigienik baholash (Yotokxona, 
mexmonxona, kazarimalar loyixasini eksperizasi  loyixasini ekspertizasi) 
Jamoat    binolarini  loyixasini  gigienik  baholashda  bu  ob‘ektlarni 
epidemiologik  ahamiyatiga  e‘tibor  berish  kerak,  chunki  bunday  binolarda 
aholini  zichligi  yukori  buladi  va  turli  xil  kasalliklarni  tarqalishida  muxim 
omil  bo‘lishi  mumkin.  Shuning  uchun  bunday  binolardagi  mayishiy 
sharoitlar gigienik talablarga mos bo‘lishi ya‘ni mikroiklim ko‘rsatkichlari 
me‘yorda, xona yoritilganligi etarli darajada, chiqindilarni chetlashtirilishi  
uz vaqtida, kanalizatsiya kurilmalari meyorida ishlashi va xakozo bo‘lishi 
kerak.  Bunday  chora-tadbirlar  yashovchilar  uchun  dam  olish,  o‘qish  va 
mexnat qilish uchun kulay sharoitlarni yaratish uchn zarur 
Sun‘iy yoritish ma‘nbalarini gigienik tavsilotnomalari 
 ―Yumaloq stol‖ va ―Loyixalashtirish‖ usullarini o‘tkazish. 


1,2,3,4,7,10,11;  
Q – 1,6,7,9,12 
 
 
 
 
 
23. 
Jamoat binolari loyixasida isitish, ventilyatsiya va yoritilganlikni xisoblash 
usullari bilan aniqlash 
Turar  joy  binolarining  xonalarida  inson  uzini  yaxshi  xis  qilish  va 
organizmdagi  fiziologik  jarayonlarining  normal  kechishi  ko‘p  tomonlama 
isitish tizimining ratsional to‘g‘ri tanlash va binoning havo almashinuviga 
hamda ularning to‘g‘ri ishlata bilishga boglik buladi. Turar joy va jamoat 
binolarining  isitish va ventilyatsiya tizimlarining loyixalashtirilayotganda 
gigienik va texnik iktisodiy nuktai nazardan bir  vaqtda o‘tkazilishi lozim. 
Yashash  xonalarida  havo  xarorati  birmuncha  past  bo‘lganda  bolalar  va 
katta  yoshdagi  insonlarga  yaxshi  sharoit  yaratish  maqsadida  isitish 
tizimining  murakkablashgan  turi  nurlanish  turini  qo‘llash  maqsadida 
muvofiqdir.  Bundan  tashkari  ventilyatsiya  bilan  birgalikda  isitish  tizimi 
ham bor. 
Rejalashtirishning yashash xonalarini yoruglik darajasiga ta‘siri 


1,2,3,4,10,11; 
Q – 1,5,6,13 
 

 
49 
 ―Yumaloq stol‖ va ―Yashirilgan hazina‖ usullarini o‘tkazish. 
 
24. 
Maishiy xizmat korxonalari loyixalarini gigienik baholash (Hamom va 
kirxonalar loyixasi misolida) 
Shaxar,  kishlok  va  aholi  punktlarini  rejalashtirilishi  va  kurilishi  QMQ  ga 
asosan  aholiga maishiy xizmat ko‘rsatish kumpleksini tarkibida hammom 
ham nazarda tutilishi kerak. Hammom aloxida turuvchi binoda joylashadi 
yoki  1  kavatda  joylashishi  kerak.  Hammomni  sigimi  echinish  xonasidagi 
joylari  soni  yopik  vanna  va  dush  kabinalari  va  numerlaridagi  joylariga 
asosan aniqlanadi. 50 uringa muljallangan hammomning balandligi 3,3 m 
bo‘lishi  kerak,  100  va  undan  ko‘p  urinlik  3,5  m  bo‘lishi  kerak,  kavatlari 
besh  kavatdan  oshmasligi  kerak,  4-5  kavatlik  hammomlarda  lift  bo‘lishi 
kerak. Imoratlarini utga chidamliligi 3 – darajadan kam bo‘lmasligi kerak. 
20  va  undan  kam  uringa  muljallangan  hammomlar  binosi  4-5  darajaga 
utgaa chidamlilik qilib loyxalashtirilishi kerak 
Joylarni topografik holatlariga baho berish 
 ―Yumaloq stol‖ va ―Yashirilgan hazina‖ usullarini o‘tkazish. 


1,2,3,4,8,9,15; 
Q – 1,6,9,13 
25. 
Maishiy xizmat korxonalari loyixalarini gigienik baholash (Sartaroshxona 
va kimyoviy tozalash loyixalari misolida) 
Sartaroshxonalar  aloxida  yoki  maxsus  kurilgan  binolarda,  turar  joy 
binolarida  yoki  aholiga  maishiy  xizmat  ko‘rsatish  bo‘yicha  bo‘lgan 
korxonalar  tarkibida  hammomlar  maishiy  xizmat  ko‘rsatish  kambinatlari, 
mexmonxonalarda faoliyat ko‘rsatish mumkun. 
Aholi  turar  joy  binolarida  joylashgan  sartaroshxonalar  aloxida  ajratilgan 
kirish  eshigiga  ega  bo‘lishi  kerak.  Katta  kuvvatga  ega  bo‘lgan 
sartaroshxonalar  (5va  undan  ortik  ish  joyi)  da  kuyidagi  kushimcha 
xonalarning  bo‘lishi  shart:  garderobi  bilan  vest‘byul‘,  ko‘tish  va  ayollar, 
yordamchi  xonalari  shaxsiy  shkaf  bilan  jixozlangan  xodimlarning  dam 
olish xonalari, sochlarni kuritish va buyash uchun xona, maniqyurlash zali, 
kasmetik kabinet. 
Havo almashinish meyorlashtirishning gigienik asoslari 
 ―Romashka‖ va ―Balik skleti‖  usullarini o‘tkazish. 


1,2,3,4,8,9,15; 
Q – 1,6,9,13 
 
 
 
26 
Turli xildagi shifoxonalarni kurilishi uchun ajratilgan er maydonlarini 
gigienik baholash va loyixalarini ekspertizasi 
Turli  kasalxonalarni  loyihalashtirishga  qo‘yiladigan  gigienik  talablar 
San.Q  va  M    0054-96  da  berilgan  kasalxona  uchun  ajratiladigan  er 
maydonining kattaligi 1 o‘rin (koeka) uchun to‘g‘ri keladigan maydondan 
aniqlanadi. Gigienik nuqtai-nazardan DPM ni shaxar ichida joylashtirilishi 
maqsadga  muvofiqdir.  Er  maydonini  funksional  mintaqalarga  bo‘linishi 
deganda,  er  maydonini  davolash  korpuslari  mintaqasi,  bog‘-rog‘lar, 
xo‘jalik,    patologoanatomik  va  boshqa    mintaqalari  tushuniladi.  Qurilishi 
tizimi  markazlashtirilgan,  markazlashtirilmagan  va  aralash  turlarga  
bo‘linadi. 
SanPIN talablariga asosan TTA klinikalarini kurilish tizimini gigienik 
baholash 
 ―Romashka‖ va ―O‘rgimchak to‘ri‖  usullarini o‘tkazish. 


1,2,3,4,6,10;  Q 
– 1,6,12,13 

 
50 
 
 
 
 
 
 
27. 
DPM loyixalarini sanitariya ekspertiza qilish usullari (somatik 
shifoxonalar loyixasi misolida) 
DPM sanitar mintakada, kukalmzor shaxar atrofida, xar tomonlama kulay, 
san-gigienik sharoitlar yaxshi, maydon kucha va yullardan uzoq joylashadi 
er  maydoning  kattaligi  400  uringacha  bo‘lganlarida  25%  gacha 
ko‘paytirish mumkun. Shaxar chetida joylashgan kasalxonalar er maydoni 
quyidagicha ko‘paytirilishi mumkun:  
-
 
yuqumli va ankologik kasalxonalar 15%  
-
 
sil kasalliklari kasalxonasi 25%  
-
 
kattalar uchun salomatligini tiklash 20%  
-
 
bolalar uchun salomatlikni saqlash 40%  
DPM  somatik  bo‘limlarida  sanitariya  gigienik  va  epidemiologiya  qarshi 
tadbirlar. 
―O‘rgimchak to‘ri‖ va ―Rezyume‖  usullarini o‘tkazish. 
A - 
1,2,3,4,6,10; Q 
– 1,6,12,13 
 
 
28. 
DPM loyixalarini sanitariya ekspertiza qilish usullari (Yuqumli kasalliklar 
shifoxonalar, tugruk xonalar, poliklinika va ShVA KVA  loyixasi 
misolida) 
Kasalxonalar uch turda kuriladi: markazlashtirlgan, markazlashtirilmagan, 
aralash.  
1.Markazlashgan tizimda hamma bo‘limlar bir binoda joylashadi. 
2.Markazlashtirilmagan  tizimda  hamma  bo‘limlar  aloxida  aloxida  1-2 
kavatli binolarda joylashadi. 
3.Aralash  turda  kurilgan  kasalxonalarda  asosiy  somatik  bo‘limlar  4-5 
kavatli  bosh  btnoda  joylashadi,  kolgan  bo‘limlar  esa  aloxida  yaxshi 
jixozlangan  binolarda  joylashadi:  rengen  bo‘limi,  fizioreropiya,  klinik 
diagnostika, qabul bo‘limi va boshqalar. Gigienik nuktai nazardan aralash 
kurilish tizimi. Ratsional x-di. O‘zbekistonda bu tizim keng tarqalgan 
DPM  jarroxlik  bo‘limlarida  sanitariya  gigienik  va  epidemiologiya  qarshi 
tadbirlar. 
―Stol o‘rtasida ruchka‖ va ―Yashirilgan hazina‖ usullarini o‘tkazish. 
A - 
1,2,3,4,6,10; Q 
– 1,6,12,13 
 
 
 
29. 
Turar joy va jamoat binolari kurilish jarayoni sanitariya nazorati va ularni 
ishga tushirilishida 
qabul qilish 
TJ  va  JB  kurilishi  jarayonida  san.  nazorati  o‘tkazish  va  eksplotatsiyaga 
qabul qilish. 
Xar  qaysi  kuriilayotgan  obekt mutasadi  xodimlar  ishtrokida  tekshirishdan 
o‘tkazilishi  kerak,  ular  vrach  tomonidan  tuzilgan  daloaltnomani 
imzolaydilar. Birinchi tekshirish poydevor kurilishi davrida o‘tkaziladi. 
 Ikkinchi  tekshirish  xonalarni  pardozlash  va  san.  texnik  jixozlvarini 
urnatilishi  o‘tkaziladi.  Uchinchi  tekshirish  eksplotatsiyaga  qabul  qilish 
oldidan o‘tkaziladi. 
TJ  va  JB  eksplotatsiyaga  qabul  qilish  2  boskichda  utkaxiladi.  Ishchi  va 
davlat  kamisiyasi.  Ishchi  kakmisiyasiga  kerakli  buladigan  tex.  xujjatlarni 
tayorlanadi.  
DPM  qabul  bo‘limlarida  sanitariya  gigienik  va  epidemiologiya  qarshi 
tadbirlar. 
 ―Stol o‘rtasida ruchka‖ va ―Yashirilgan hazina‖ usullarini o‘tkazish. 
ORALIK NAZORAT 


1,2,3,4,7,14,15;  
Q – 1,6,9,12,13 
 
Turar binolarini kurilishi uchun er maydonlariga qo‘yiladigan gigienik 
A - 1,2,3,4, 

 
51 
 
 
 
 
 
30. 
talablar. 
Bosh  loihaning  vazifalari  –  iqtisodiy  rivojlanishni  va  aholi  sonini 
kelajakdagi o‘sishini, hamma funksional tarkibini, injenerlik jixozlarini va 
obodonlashtirishini,  atrof  muhitni  himoyalash  va  yaxshilash  loihaviy 
tarkibini  aniqlash,  turarjoy  binolarini,  ishlab  chiqarish  korxonalarini  va 
boshqalarni o‘zaro joylashganligini, yana sanitariya ximoya mintaqalarini, 
ko‘cha  tizimlarini  va  transport  xizmatini  ishlab  chiqish,  maydonlarni 
ko‘kalamzorlashtirish va suv bilan ta‘minlash.  
Aholi turar joylari mikrorayonini kurilish tizimini gigienik baholash 
«Galereya bo‘ylab sayr» va ―Romashka‖  usullarini o‘tkazish. 
9,10;  
Q – 1,9,12,13 
 
 
 
 
 
 
31. 
Seliteb mintakalarni rejalashtirishni gigienik asoslari. Seliteb mintakani 
texnik-iktisodiy ko‘rsatkichlari. 
Shaxar 
va 
kishlokni 
seliteb 
mintakasini 
asosiy 
elementlari 
mikrorayonlaridir.  Buning  chegarasi  ichida  turar  joy  inshoatlari,  xizmat 
ko‘rsatish  tashkilot  va  muassasalari  dam  olish  uchun  joylari  bo‘lgan 
kukalamzorliklar 
sportning 
soglomlashtirishni 
turi 
bilan 
aholini 
shugullanishi  uchun  sport  maydonlari,  xujalik  maydonlari,  shaxsiy 
avtotrnasport uchun garajlar joylashadi. 
Kurilish  uchun  er  maydoni  tanlab  olish  aholi  turar  joylarini  va  ularning 
aloxida bulaklarini loyixalashtirish tasdiklangan loyixalarni qo‘llanilishini 
nazorat qilish 
 ―Miyaga hujum‖ va ―O‘rgimchak to‘ri‖  usullarini o‘tkazish. 
A - 
1,2,3,4,6,10; Q 
– 1,6,12,13 
 
 
 
 
 
 
 
32. 
Aholi turar joylarini rejalashtirish bo‘yicha loyixa materiallarini sanitariya 
ekspertizasi va unga xulosa berish. 
 
Aholi  punktini  rejalashtirishi  va  qurilish  loihalarini  sanitariya 
ekspertizasida quyidagi ishlarni amalga oshirish kerak:  
1  Aholi  punkti  nomini  ko‘rsatish  kerak,  uning  turini,  qurilishi  yoki  qayta 
qurilishi to‘g‘risida tegishli tashkilotlarning qarori; 
2  Aholini  joylashtirish  uchun  xududini  etarliligini  aniqlash,  tabiiy  iqlim 
sharoitlari  hisobga  olinganligini  aniqlash,  noxush  omilalar  ta‘sirini 
yo‘qotish yoki kamaytirish uchun tadbirlar loihada etarlik ko‘rsatilganligi, 
SXM ga rioya qilinganligi. 
Aholi  turar  joylari  suv  ta‘minoti  va  kanalizatsiya  tarmoklarini  gigienik 
baholash 
―Yashirilgan hazina‖ va ―Miya atakasi‖ usullarini o‘tkazish. 
 


1,2,3,4,6,10;  Q 
– 1,6,12,13 
 
 
 
 
 
 
 
33. 
Aholi turar joylarida shovkin ma‘nbalarini ustidan sanitariya nazorat 
Shovkin deganda biror kattik tananing tebranma xarakati okibatida ovozli 
tulkinlarni keltirib chiqarishi tushuniladi. 
Shovkin deganda shuni tushunish kerakki xar kanday yokimsiz ovoz yoki 
ovozlar aralashmasi bo‘lib organizmga noxush ta‘sir ko‘rsatadi.  
Odamlarning kay holatda ovozlarni qabul qilishiga karab, shovkinga xar 
kanday tovushni agarda shu vaqtda ular kishilarning uxlashi, dam olish 
yoki ishlashlariga xalakit berguday bulsa, xattoki musikaning ham misol 
qilib ko‘rsatishimiz mumkin. 
Fizik jixatdan karalganda shovkin uzining tebranuvchi kismi va ovoz 
bosimining xajmi yoki ovoz kuchi (intensivligi) bilan, fiziologik jixatdan 
karalganda esa shovkin ovozning balandligi va kattikligi bilan 
xarakterlanadi.  


1,2,3,4,7,10,11;  

– 
1,6,7,9,12,13 

 
52 
Aholi turar joylarida shovkin omillarini gigienik baholash  
―Yumaloq stol‖ va ―Miya atakasi‖ usullarini o‘tkazish. 
 
 
 
 
34. 
Aholi turar joylarida EMM ma‘nbalari ustidan sanitariya nazorat 
Atrof  muhit  holati  tabiiy-fizik  omillarning:  xarorat,  namlik,  havo  okimi, 
kuyosh  radiatsiyasi,  atmosfera  bosimi,  magnit  maydoni  graditatsiyasi  va 
UB-nurlanishnig  borligiga  va  vujudga  chiqishi  bilan  xarakterlanadi. 
Antropogen  fizik  omillar  katoriga  shovkin,  vibratsiya,  elektromagnit 
maydon  kabilar  kiradi.  Fizik  faktorlar  ichida  ikkita  katta  guruxni  ajratsa 
buladi: mexaniq tebranish va elektromagnit nurlanish.  
Aholi turar joylarida fizik omillarni kamaytirishga yunaltirilgan profilaktik 
tadbirlar ishlab chiqish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q- 7,10, 11, 13 
 
35. 
Aholi xududi va yashash xonalarida insolyatsiya davomiyligini aniqlash 
usullari 
Aholi turar joy hududlari va yashash binolarining insolyatsiya davomiyligi 
joyning  geografik  kengligi,  relefi,  ob  –  havo  holati,  binolarning 
orientatsiyasi  va  shakli,  hamda  yashash  binolarining  orasidagi  masofaga 
bog‘lik. 
Aholi  turar  joy  hududlari  va  yashash  binolaridagi  insolyatsiyani  aniqlash 
uchun ikki xil usul ko‘llaniladi: Hisoblash – jadval va o‘lchov asboblari. 
Hisoblash–jadval  usuli  bosh  loyihada  keltirilgan  binolarning  joylashi  va 
ma‘lum  soatlarda  kuyoshning  ko‘tarilishi  orqali  binodan  soya  tushushini 
o‘z ichiga oladi. 
Aholi  turar  joylari  uchun  er  maydoni  tanlash  uchun  demagrafik 
ko‘rsatgichlarning ahamiyati 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 
11, 
12,13. 
 
 
 
 
 
36. 
Aholi turar joylarini tozalash bosh tizimi loyixalarini ekspertizadan 
o‘tkazish uslubi. 
Komunal  gigiena  bo‘yicha  sikl  yoki  seminar  darslarni  utilayotganda 
talabalar  aholi  turar  joylarini  tozalanishi  ustidan  sanitariya  nazorati 
o‘tkazadilar.  OSN  da  talabalar  aholi  turar  joylarini  sanitariya  tozalash  
tizmini,  sanitariya  ekspertizasidan  o‘tkazadilar,  kattik  va  suyuk 
chiqindilarni  zararsizlantirish  va  utelizatsi  qilinishi  uchun  er  maydoni 
ajratishlarini  surab  chiqadilar  va  xulosa  beradilar.  Obektlarni  kurilishi 
jarayonida  nazorat  o‘tkazadilar  va  tayyor  bo‘lgan  obektni  qabul  qilishda 
ishtiriok  etadilar  ifloslangan  manbaga  yakin  joylashgan  er  maydonini 
sanitariya  tekshirishi  uchun  kuyiidagi  tekshrish  tartibi  tavsiya  etilishi 
mumkun.  
Aholi  turar  joylarida  xosil  buladigan  KMCh  yigish  va  chetlashtirilini 
gigienik baholash.  
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10,11, 10,15 
 
 
 
 
 
 
37. 
Aholi turar turar joylarini sanoat chiqindilari bilan atmosfera havosi 
ifloslanishdan muxofaza qilish bo‘yicha loyixalarini sanitariya ekspertizasi 
Sanoat  korxonalari  tozalash  inshootlarining  loyihalarini  sanitariya 
ekspertizasidan o‘tkazishda ogohlantiruvchi sanitariya nazorati. 
Atmosfera  havosini  muhofaza  qilish  bobida  ogohlantiruvchi  sanitariya 
nazoratining  ifloslantiruvchi  manbalar  (sanoat  korxonalari,  IEM  va 
boshqalar)  ni  joylashtirish  ko‘zda  tutilgan  tumanlarda  atmosfera  havosini 
ifloslanish darajasini bashorat qilish hisoblanadi. 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-1,7,8,13 
 

 
53 
 
 
 
 
 
38. 
Aholi turar joylarini rejalashtirish bo‘yicha loyixalarni sanitariya 
ekspertizasi. 
Turar joy qurilishi zichligi – Brutto -  Mikrorayonning umumiy maydoniga 
qurilishlar bilan egallangan maydonning nisbati % da ifodalanishi 
Turar joy qurilish zichligi –Netto –  Mikrorayonning tururjoy mintaqasiga 
qurilgan imoratlar bilan egallangan maydonning nisbati % da ifodalanishi 
Kishlok aholi turar joylarning suv taminotini uziga xos tomonlari 
ORALIK NAZORAT 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-1,7,8,12,13 
 
 
 
 
 
39. 
Seminar. DSENM Kommunal gigiena bo‘limida ish yuritish. Kommunal 
gigiena sohasida qonunchilik. 
Sanitariya-epidemiologiya  stansiyasining  keyin  va  ko‘p  kirrali  faoliyatida 
tashkiliy-uslubiy ish (TUI) muhim urin tutadi. TUI "Davlat sanitariya nazorati 
DSENM  haqidagi  qonun,  haqidagi  nizom  (1996  y.),  3.03.  №2599919 
DSENM laboratoriyalarini metrologik ta‘minlash va standartlash-tirish guruhi 
haqida  nizomi  O‘zbekiston  RSSV  direktiv  xujjatlari,  O‘zR  SSV, 
xokimiyatlar,  bosh  shifokori,  direktiv  xujjatlariga  asosan  olib  boriladi.  TUI 
DSENMning hamma strukturaviy bilimlari bilan birgalashib olib boriladi. TUI 
ning  asosiy  vazifasi  -  tashqi  va  ichki  muhitni  saqlash  va  aholi  salomatlik 
ko‘rsatkichlarini  yaxshilash  maqsadida,  nazorat  qilinadigan  ma‘muriy 
xududdagi  ob‘ektlarda  ogohlantiruvchi  va  joriy  nazorat  o‘tkazishda 
sanepidiya 
muassasalarning 
tashkiliy-uslubiy 
ishini 
etarli 
darajada 
ta‘minlashdir 
DSENM Kommunal gigiena bo‘limii ish rejasini tuzish 

– 
1, 
7,8,10,15;  
Q-  7,  10,  11, 
12,13 
 
 
 
 
40. 
JSN. Tashkiliy uslubiy ishlar. DSENM KG bo‘limi tashkiliy, 
rejalashtirish, xisob–xisobot ishlarini uziga xosligi. 
Tashkiliy  uslubiy  ishga  boshqa  tibbiyot  muassasalari  xodimlari  bilan 
seminarlar  o‘tkazish  kiradi:  davolash  shifokori  bilan  400-buyruq  asosida 
dastlebki va doimiy tibbiy ko‘riklar o‘tkazish bo‘yicha, kasb kasalliklarini 
oldim1l  olish  bo‘yicha,  vaqtincha  Kommunalni  yo‘qotish  kasalli-gini  hrlati 
haklda, infeksionist shifokorlari bilan epid holatga bog‘liq holda epidnazorat 
xususiyatlari  bo‘yicha  (virusli  gepatit  bo‘yicha,  markazlashtirilgan 
tadbirlar 
Loyixalarni  sanitariya  ekspertizadan  o‘tkazish  dasturini  va  xulosasini 
tuzish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8,10,15;  
Q-1,7,8,13, 
 
 
 
 
 
 
41 
Seminar: Suv va ichimlik suv ta‘minoti gigienasi 
Markazlashtirilgan suv taminoti aholini Dav ST 950-2000 «ichimlik suvi» 
talablariga  javob  beradigan  suv  bilan  ta‘minlaydi  va  sanitar  talablarni 
kondiruvchi  miqdorda  ishlatilishini  ta‘minlaydi.  Aholi  punktida  suv 
istemoli  bir  teksda  bo‘lmaydi.  Chunki  aholini  turmush  sharoitlari  va 
kasbiy uziga xosligi vaqt mobaynida taksimlanishi nazarda tutiladi. 
Markazlashtirlgan  suv  ta‘minoti  bu  obodonchilikning  bir  kurinishidir. 
Markaziy 
suv 
ta‘minoti 
suv 
orqalik 
kasallik 
kuzgatuvchi 
mikroarganizmlarni 
tarqalishini 
xavfni 
yukotuvchi 
va 
yuqumli 
kasalliklarni tarqalishinip oldini oladi. 
Ochiq  suv  ta‘minoti  va  taksimlovchi  tarmoklarni  laboraboriya  tekshiruv 
natijalarini interpretatsiyasi 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-7,12,13. 
 
 
JSN. Ochiq suv ta‘minoti ma‘nbalarini sanitariya nazorati (Kodiriya suv 
A  –  1,  3,    4,  7, 

 
54 
 
 
 
42. 
ta‘minoti bosh inshootlari) 
JSN  ga  Markazlashgan  suv  bilan  ta‘minlash  sojasida  kuyidagilarni  o‘z 
ichiga oladi: 
-  suv  ta‘minoti  manbaalari  ustidan  (laboratoriya  tekshiruvlari  bilan) 
muntazam nazorat tkazish va suv manbaasi atrofida o‘rnatilgan sanitariya 
imoya mintak alarida o‘rnatilgan tartibni saqlanishi ustidan nazorat qilish; 
-  suv  ta‘minoti  bosh  inshootlarida  muntazam  sanitariya  tekshiruvlari 
tkazish; 
Kodiriya  suv  ta‘minoti  bosh  inshootlarini  sanitariya  tekshirish 
dalolatnomasini rasmiylashtirish 
8,10,15;  
Q-1,7,8,13 
 
 
 
 
 
 
43. 
JSN. Toshkent sh. aholisi uchun ichimlik suvi tayyorlaydigan vodoprovod 
stansiyasi bilan tanishish (Boz-suv vodaprovod stansiyasi) 
   Suv tarmogi bosh inshoatlarining sanitariya nazoratida sanitariya 
shifokori  sanitar-topografik,sanitar-texnik va sanitar-epidemiologik 
tekshirishlar o‘tkazadi  Xar bir tekshirish turida sanitariya shifokorialoxida 
e‘tibor berishi kerak bo‘lgan savollar mavjud. 
    Sanitar-topografik tekshiruv.  
      Ochiq suv ma‘nbalridan olinadigan suv tarmogi inshotlarida joylarning 
iklim  sharoiti,  gidrogeologik  ko‘rsatkichlari  (  suv  baseynining  maydoni, 
suv  miqdorini  fasllarga  karab  uzgarishi,  suv  olinadigan  joyda  suv  xarakat 
tezligi, suv havzasini mo‘zlash holati, suvning sifatini labaratoriya nazorati 
natijalariga va boshqalarga e‘tibor beriladi.  
Boz  Su  suv  ta‘minoti  bosh  inshootlarini  sanitariya  tekshirish 
dalolatnomasini rasmiylashtirish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8,10,15;  
Q-1,7,8,13 
 
 
 
 
 
 
 
 
44. 
JSN. Er osti suv ta‘minoti ma‘nbalarini sanitariya nazorati (Sirgali artezian 
kudugi) 
Er  osti  suvlari  vodoprovod  bilan  markazlashtirilib  aholi  extiyojini 
kondirishga sarflanadigan bulsa, kuyidagilarga e‘tibor beriladi. 
1.
 
Suv olinadigan rayonning gidrogeologik tuzilishi va sanitariya holatiga 

2.
 
Suv debitining etarli bo‘lishiga. 
3.
 
Suvning kanday chukurlikda joylashganiga. 
4.
 
Suvning kimyoviy bakteriologik holatiga va boshqalarga. 
Odatda suv o‘tkazmaydigan chukur er katlami orasidagi suv satxi doimiy 
bylib, katta maydonni tashkil etadi, goxo suv o‘tkazmas kavatlar suv 
utkaxuvchi kavatlar bilan almashinib turishi kerak. Agar shunday 
rayonlarning gidrogeologik tuzilishi, suviva boshqa tomonlari yaxshi 
o‘rganilgan bulsa, kushimcha tekshirishning xojati yuk. 
Er  osti  suv  ta‘minoti  va  taksimlovchi  tarmoklarni  laboraboriya  tekshiruv 
natijalarini interpretatsiyasi 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11,12,13 
 
 
 
 
 
 
45. 
Seminar: Suv havzalarini sanitariya muxofazasi. 
Suvni sifati asosan tashki atrof muhitining gigiengik holatiga boglik. 
Xujalik faoliyati sanoat ishlab chiqarish atrof muhitga tushib bu istemol 
kilinadigan  suvning sifatiga noxush tasir etishi mumkun. Shuning uchun 
suv taminoti manbalarini muxofazalash, ayniksa sanoat rivojlangan 
xududlarda global masalalardan biri bo‘lib kolmokda. 
 
Suvning iflosanishi. 
A  –  1,  3,    4,  7, 
10;  
Q-10, 13,  

 
55 
Kuyidagi parametrlar orqalik suvning sifati belgilanadi. 
1. tabiy: fizikaviy, xarorati rangi, muallak moddalar va boshqalar. 
2. biologik: mikroorganizmlar, bakteriyalar, viruslar, soda jonivorlar. 
3 kimyoviy: norarganiq moddalar, organiq aralashmalar. 
Suv havzalarini ifloslantiruvchi ma‘nbalarni sanitariya tekshirish dasturini 
tuzish 
 
 
 
 
 
46. 
JSN. Chiqindi suvlarni tozalash aeratsiya stansiyalarini sanitariya-gigienik 
tekshirish. (Salar aeratsiya stansiyalari) 
Chiqindi  suvlarini  tozalash  stansiyalarini  sanitari  topografik 
tekshirishdan  asosiy  maqsad  xududlarni,  aloxida  inshootlari,  tozalash 
inshootlarini,  sanitariya  ximoya  mintakalarini  tarkibi  va  tozalash 
inshootlarini  ishlatilishiga  qo‘yilgan  gigienik  talablarni  buzilishini 
aniqlash xisoblaniladi. 
Salar  chiqindi  suvlarni  tozalash  bosh  inshootlarini  sanitariya  tekshirish 
dalolatnomasini rasmiylashtirish 
A  –  1,  3,    4,5, 
7, 8;  
Q-10, 11, 13 
 
 
 
 
 
47. 
JSN. Chiqindi suvlarini tozalash bosh inshootlarini sanitariya nazoratidan 
o‘tkazish. (BozSuv aeratsiya stansiyalari) 
Chiqindi suvlarini tozalash stansiyalarnini tekshirishda sanitariya shifokori 
joriy tozalash dasturini tuzadi. Kuyidagi asosiy savollardan iborat buladi: 
1.
 
Chiqindi  suvlarini  tozalash  stansiyalarida  loixalardan  chiqish 
xollari borligi; 
2.
 
Tozalash kurilmalarini chiqindi suvini miqdorini to‘g‘ri kelishi; 
3.
 
Tozalash  inshoatlarini  kurilmasi  tarkibi,  ishlatishning  to‘g‘riligi. 
SXM ning borligi va uni gigienik talablarga javob berishi.; 
Boz  Su  chiqindi  suvlarni  tozalash  bosh  inshootlarini  sanitariya  tekshirish 
dalolatnomasini rasmiylashtirish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8,11,14;  
Q-10, 11, 13 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
48. 
Seminar. Tuprok gigienasi va aholii turar joylarini sanitariya tozalash 
tizimlari 
Kommunal  gigiena  bo‘yicha  sikl  yoki  seminar  darslarni  utilayotganda 
talabalar  aholi  turar  joylarini  tozalanishi  ustidan  sanitariya  nazorati 
o‘tkazadilar.  OSN  da  talabalar  aholi  turar  joylarini  sanitariya  tozalash  
tizmini,  sanitariya  ekspertizasidan  o‘tkazadilar,  kattik  va  suyuk 
chiqindilarni  zararsizlantirish  va  utelizatsi  qilinishi  uchun  er  maydoni 
ajratishlarini  surab  chiqadilar  va  xulosa  beradilar.  Obektlarni  kurilishi 
jarayonida  nazorat  o‘tkazadilar  va  tayyor  bo‘lgan  obektni  qabul  qilishda 
ishtiriok  etadilar  ifloslangan  manbaga  yakin  joylashgan  er  maydonini 
sanitariya  tekshirishi  uchun  quyiidagi  tekshrish  tartibi  tavsiya  etilishi 
mumkun. 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11, 12,13 
 
 
 
 
 
49. 
JSN. Aholi turar joylarini sanitariya tozalash tizimini 
tashkillashtirilganligini gigienik baholash (Toshkent shaxri Yunusobod 
tumani Chiqindilarni qayta yuklash stansiyalari) 
1.
 
aholi punktiga ixtisoslashgan axlatxonalar bormi? 
2.
 
Ixtisoslashgan axlatxonalar loixaviy ahamiyatga egami? (xududini 
tekislanishi, jarliklarni tuldirilishi, batkokliklarni tuldirilishi) yoki faqat 
zararsizlantirilishi uchun ahamiyatli. 
3.
 
Turar joylarga nisbatan axlatxonalarni joylashishi, SXM kengligi. 
4.
 
Xududini tavsiloti. 
5.
 
Kelish yullarini tashkil kilinganligi, koplamasi , kechkurungi 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8,10,12;  
Q-1,7,8,12,13. 
 

 
56 
yoritilganligi. 
6.
 
Axlatlarni ustini muntazam tuprok bilan berkitiladimi. Agar berkitilsa 
qancha kalinlikda. 
Tuprok  korish  uchun  ekskavator  borligi,  axlatni  tekislab  koplash  uchun 
buldozrning borligi. 
Yunusobod  tumani  KMCh  larni  qayta  yuklash  stansiyasini  sanitariya 
tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
 
 
 
50. 
JSN. Aholi turar joylarini sanitariya tozalash tizimlarini tashkil qilinishini 
gigienik baholash (Maxsustrans) 
Aholidan  xosil  bulaetgan  kattik  maishiy  chiqindilarni  yukotish  ustidan 
joriy  sanitar  nazorat  o‘tkazishda  chiqindi  tashish  uchun  ajratilgan 
mashinalarning  faktik  sonini  xosil  buladigan  chiqindi  miqdoriga  mosligi 
tekshiriladi,  chiqindi  tashish  mashinalarining  xarakatlanish  grafigini 
rejadagi  grafika  mosligi  tekshiriladi,  aholi  turar  joy  punktlari  sanitar 
tozalash ishlari bilan band shaxslari o‘rtasida kasallanish holatini o‘rganadi 
va  xududning  saaanitar  holatini  yaxshilash  uchun  chora  tadbirlarni 
belgilaydi. 
Avtodormexbazalarni sanitariya tekshirish dasturini tuzish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-1,3,5,7,10, 
11,  
 
 
 
 
 
51. 
Seminar. Atmosfera havosi sanitariya muxofazasi. 
Aholi  punktida  atmosfera  havosini  ifloslantiruvchi  bir  qancha  manbalar 
mavjud,  bular:  tuproq,  uyda  o‘t  yokish,  transport,  sanoat  korxonalari, 
elektrostansiyalar va boshqalar. 
Bularning  ahamiyati  shunda  aniqlanadiki,  ular:  a)  har  tomonga  tarqalgan, 
b) havoni ommaviy ifloslantiruvchilar, v) aholiga aniq zarar etkazadi. 
Atmosfera  havosini  muxofazasi  bo‘lishi  bo‘yicha  talabalar  amaliyot 
darslarida quyidagi ishlarni bajaradilar: 
Ifloslantiruvchi 
ma‘nbalardan 
atmosfera 
havosiga 
chiqaayotgan 
chiqindilarni tozalash inshootlarini gigienik samaradorligini baholash 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q- 2,5,7,10, 11, 
12 
 
 
 
 
 
 
52. 
JSN. Nazorat postlari ma‘lumotlari asosida aholii yashash joylari 
atmosfera havosini ifloslantiruvchi ma‘nbalarini o‘rganish (UzR ob-havoni 
kuzatish markazi) 
Ishlab chiqarish korxonasining sanitariya tekshirishdan avval talaba ushbu 
shaxardagi  atmosfera  havosining  snitar  muxofaza  qilish  bo‘yicha 
sanitariya  koyidalar  va  me‘yorlar  bilan  tanishib  chiqish  lozim.  Maxaliy 
DSENMning  atmosfera  havosining  sanitariya  muxofaza  qilish  bo‘yicha 
kuzatuv  olib  borish,  atmosfera  havosining  ifloslanishining  aholining 
kasallanishiga  boglikligini  o‘rganish,  aholining  sanitariya  turmush  shart 
sharoitlariga  salbiy  ta‘sirini  o‘rganish  bo‘yicha  o‘tkazilgan  tadbirlarni 
taxlil  qiladi.  So‘ngra  sanoat  ishlab  chiqarish  korxonasining  sanitariya 
tekshiruvini  maxsus  ekopasport  bo‘yicha  o‘rganadi.  Atmosfera  havosini 
sanitar  muxofaza  qilish  bo‘yicha  sanitariya  shifokorining  KSNdagi 
vazifalariga atmosfera chiqariladigan chiqindilarni tozalovchi kurilmalarni 
ishlash  sharoiti  va  aholi  yashash  xuxudidagi  atmosfera  havosini  nazorat 
qilish kiradi. 
Gidrometeorologiya  xizmati  kuzatuv  posti  natijalari  bo‘yicha  chang  guli 
va gaz gulini tuzish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8,10,12;  
Q-1,7,8,12,13. 
 

 
57 
 
 
 
 
 
 
 
53. 
Seminar: Turar joy va jamoat binolari gigienasi 
 
Kommunal  gigiena  bo‘yicha  sikl  yoki  seminar  darslarni 
utilayotganda  talabalar  aholi  turar  joylarini  tozalanishi  ustidan  sanitariya 
nazorati  o‘tkazadilar.  OSN  da  talabalar  aholi  turar  joylarini  sanitariya 
tozalash    tizmini,  sanitariya  ekspertizasidan  o‘tkazadilar,  kattik  va  suyuk 
chiqindilarni  zararsizlantirish  va  utelizatsi  qilinishi  uchun  er  maydoni 
ajratishlarini  surab  chiqadilar  va  xulosa  beradilar.  Obektlarni  kurilishi 
jarayonida  nazorat  o‘tkazadilar  va  tayyor  bo‘lgan  obektni  qabul  qilishda 
ishtiriok  etadilar  ifloslangan  manbaga  yakin  joylashgan  er  maydonini 
sanitariya  tekshirishi  uchun  kuyiidagi  tekshrish  tartibi  tavsiya  etilishi 
mumkun.  
A  –2,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11, 12,13 
 
 
 
 
54. 
JSN TTJ, mexmonxona, maxallalarni rejali sanitariya tekshiruvi va 
yashash sanitariya sharoitlarini gigienik baholash. 
Yotoqxona  –  xonadon  tipidagi  uylardan  farq  qilib,  yolg‘iz  kishilar  uchun 
mo‘ljallangan. Yotoqxonalarning ba‘zi bir o‘ziga xos xususiyatlari mavjd:  
1.
 
Ko‘p sonli odamlarni bir-biri bilan juda zich holatda yashashi; 
2.
 
Yuqumli kasalliklarning tarqalishi va tashishda havfning yuqoriligi; 
3.
 
Asosiy  guruhda  ruzg‘or  xo‘jaligining  etishmovchiligi  sababli,  ba‘zi 
maxsus loyixaviy masalalarni xal etish lozimligi; 
Yotoqxonalarda  blokdagi  umumiy  yo‘lakka  ko‘p  sonli  alohida  yashash 
xonalari joylashtiriladi.  Undagi har bir xonada 2-3 kishi  yashashi mumin. 
Faqatgina  IV  sinfga  kiruvchi  yotoqxonalarda  qisqa  muddatga  4-5  kishini 
bir  xonada  yashashiga  ruxsat  beriladi.  Yotoqxonadagi  yashash  xonalari 
o‘tish tipida bo‘lishi mumkin emas, ularda albatta shlyuz ayvonchabo‘lishi 
zarur.  Shlyuzda  uy  kiyimlarini  saqlash  uchun  shkaflar  joylashtiriladi. 
Sanitariya  talablariga  ko‘ra  blokda  yashash  xonalardan  tashqari  sanitar 
tarmoq  (xojatxona,  dush,  yuvinish  xonasi)  xonalari,  oshxona,  dars 
tayyorlash xonasi va dam olish xonalari joylashtiriladi. 
Kurs ishlarini bajarish uchun material yigish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11, 12,13 
 
 
 
 
 
 
 
 
55. 
Sanitar okartuv ishi va kurs ishi bo‘yicha ma‘lumotlar to‘plash 
Sanitariya  morif  ishlarni  to‘g‘ri  tashkil  qilish  kuyudagi  muassasalarni  , 
barcha  kommunal  ob‘ektlarni  korxonalarda  gidrotexnik  muassasalarda 
tuman  viloyat  respublikada  yoshayotgan  aholi  o‘rtasida  yuqumli  va 
yuqumsiz  bo‘lgan  kasalliklarni  oldini  olish  ichkilikbozlik  ,  chekish, 
giyoxvandlik kabi  yomon illatlardan aholini saqlash tashki muhit omillari 
(toza, havo, suv, tuprok usimlik va xayvonot dunyosi va.b ) asrashga olib 
keladi. 
Sanitariya okartiruv ishlarini olib borish uchun ma‘ruzalar tayyorlash 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11, 12,13 
 
 
 
 
 
 
56. 
Seminar. Davolash profilaktika muassasalari va ularga qo‘yiladigan 
gigienik talablar. 
DSNMarkazi  kommunal  gigiena  bo‘limida  ishlovchi  tibbiy  xodimlar 
oralik  va  kundalik  DPM  sanitariya  nazoratini  olib  borishda  kuyidagi 
qonuniy  xujjatlaga  asoslanadi  (QMQ  Sanitariya  meyori  va  koidalari, 
Davlat standariti uslubiy qo‘llanmalari va .x.k. ) 
DPM  larni  kurish  uchun  er  tanlab  olishda,    loyixalarni  ko‘rib  chiqishda, 
DPM  uchun  jixozlash  loyixalari  va  barcha  yordamchi  taminoti  DSENM. 
A  –  3,    4,  7, 
8,9,12,15;  
Q-10, 11, 13 
 

 
58 
kurilgan xolda olib boriladi. 
DPMlari  somatik  va  jarroxlik  bo‘limlarida  sanitariya  gigiena  va 
epidemiyaga qarshi tadbirlar (Buyruk № 600 ) 
 
 
 
 
 
 
57. 
JSN. Dori vositalarini tayyorlash muassasalarini sanitariya tekshirish. 
(Dorixona) 
Barcha dorixonalar bajaradigan vazifalarga karab ikki guruxga bulinadi:  
a)  statsionar  bemorlarga  xizmat  ko‘rsatuvchi  dorxonalar-mifoxona 
dorixonalari. 
b)  ambulatoriya  bemorlarga  xizmat  ko‘rsatuvchii  dorixonalar.  Ularga 
umumiy  turdagi  dorixonalar  va  tayyor  dorilar  bilan  savdo  kiluvchi 
dorixonalar kiradi. 
 
Kasalxona  dorixonalarning  vazifasiga  kuydagilar  kiradi:  davolash 
profilaktika  muassasasining  bulinmalariga  dorilarni  tayyorlash  nazorat 
qilish  va  tarqatish.  Shifoxona  dorixonalarni  ratsional  loyixalashtirish 
uchun xizmat ko‘rsatiladigan urinlar soniga karab 5 guruxga bulinadi: 200, 
400, 600, 800, va 1000 urinli. 
Dorixonalarni sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish  
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11, 12 
 
 
 
58. 
Seminar. Maishiy xizmat ko‘rsatish muassasalariga qo‘yiladigan gigienik 
talablar 
Aholiga  maishiy  xizmat  ko‘rsatish  kommunal  va  ixtisoslashtirilgan 
korxonalar orqali amalga oshirilishi mumkun. 
Shaxarlar shaxar turkumidagi aholi yashash punktlarida bunday korxonalar 
kompleks  ravishda  qabul  punktlari  va  maishiy  xizmat  binolori  kurinishda 
hamda ixtisoslashtirilgan korxonalar turida faoliyat ko‘rsatishi mumkun. 
Muxim  ixtisoslashtirilgan  maishiy  xizmat  ish  korxonalari  hammom, 
korxona sartaroshxona, atel‘e, tamirlash ustaxonalari bo‘lishi mumkun.ular 
aholi  yashash  joylarining  ijtimoiy  infrastrukturasida  muxim  urinin 
egallaydi,  chunki  ular  ko‘p  kirrali  va  xar  tomonlama  ahamiyatga  ega 
bo‘lgan 
muassasalardir, 
gigienik, 
epidimologik, 
davolash, 
umummadaniyat kabilar. 
 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-  2,310,  11, 
12,13 
 
 
 
 
 
59. 
JSN. Maishiy xizmat ko‘rsatish muassasalarini sanitariya holatini 
tekshirish (Dilorom sartaroshxonasi) 
Sartaroshxonalar  aloxida  yoki  maxsus  kurilgan  binolarda,  turar  joy 
binolarida  yoki  aholiga  maishiy  xizmat  ko‘rsatish  bo‘yicha  bo‘lgan 
korxonalar  tarkibida  hammomlar  maishiy  xizmat  ko‘rsatish  kambinatlari, 
mexmonxonalarda faoliyat ko‘rsatish mumkun. 
Sartaroshxonalarni sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
A  –  1,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11, 12 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
JSN. Aholi maishiy xizmat ko‘rsatish muassasalarini sanitariya holatini 
gigienik baholash (Hammom, kirxona va saunalar) 
Hammomlarning  gigienik  va  epidemiologik  ahamiyati.  Hammomlar 
kurilishining  aholi    orasida  tozalik  va  sog‘liqni  saqlashda  ahamiyati  juda 
katta.  Ma‘lumki,  kishi  tanasi,  ya‘ni  terisi  turli  omillar  bilan  ifloslanadi,  
natijada  ifloslangan  teri  uzining  fiziologik  funksiyasini  yaxshi  bajara 
olmaydi.  
Odam terisi uni tashki ta‘sirdan, ya‘ni issiq va sovukdan, jaroxatlanishdan, 
organizmga  infeksiya  tushishidan  asraydi.  Terining  epidermis  kavatida 
xujayralar  ulishi  okibatida  hamda  terlash  va  teri  ustiga  chang  utirishi, 
A  –  2,  3,    4,  7, 
8, 9,12;  
Q- 2,4,7,10, 11,  
 

 
59 
60. 
mikroblar yopishishi okibatida tana kirlanadi, teri osti yog bezlarining yog 
ajratishi, uning kirlanishi terining turli yiringli kasalliklariga sabab buladi. 
Shuning uchun terini tez-tez sovunlab, mochalka bilan yuvib turish kerak. 
Bu uz navbatida terining fiziologik funksiyasini normal bajarishiga imkon 
beradi 
Hammom 
va 
kirxonalarni 
sanitariya 
tekshirish 
dalolatnomasini 
rasmiylashtirish 
 
 
 
 
61. 
Seminar: Madaniy-tomoshagox va ma‘rifiy-okartiruv ob‘ektlari gigienasi 
sanitariya tekshirish.  
San‘at va madaniyat muassasalari shaxarning jamoat markazlarida hamda 
aholi  zich  joylashgan  turar  joy  mintakalarida  joylashtiriladi.Madaniyat  va 
san‘at  muassasalari  yirik  va  katta  shaxarlar  ulchamida  kichiq  miqdor  va 
erning  kichiq  ulchami  xisobidan  belgilanadi.  Kichiq  va  o‘rta  shaxarlar 
uchun  kinoteatrlar  va  bolalar  san‘at  maktablari  shaxar  markazlarida 
joylashtirish maqsadga muvofiq xisoblanadi. 
A  –  1,  2,3,    4, 
7, 8,10;  
Q-2,4,6,8,9,10, 
11, 16 
 
 
 
 
 
 
62. 
JSN. Madaniy-tomoshagox va ma‘rifiy-okartiruv ob‘ektlarini sanitariya 
tekshirish. (istiroxat bogi) 
Sanitar vrach madaniy-tomoshaagox va marifiy-okartuv ob‘ektlarida OSN 
va JSN o‘tkazishda qonuniy xujjatlardan foydalaniladi: (QMQ, Sank va M, 
DaavST, uslubiy qo‘llanmalar sanitar koidalar va nizomlar) 
DSENM bilan ob‘ekt uchun er maydoni tanlashda, ob‘ekt binosini qayta 
ta‘mirlash loyixalari tuzilganda kelishish kerak. 
Madaniy-tomoshagox  va  marifiy-okartuv  ob‘ektiga  tegishli  hamma 
ma‘lumotlarga ega bo‘lish kerak. Ob‘ektni shtat bo‘yicha va faktik sigimi 
to‘g‘risidagi ma‘lumotlrni o‘rganish kerak. 
Kurilayotgan 
ob‘ektlarni 
sanitariya 
tekshirish 
dalolatnomasini 
rasmiylashtirish 
A  –  1,  2,  3,    4, 
5, 7, 8;  
Q-1,2,,3,6,  10, 
11, 16 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
63. 
Seminar. Sport soglomlashtirish majmualariga qo‘yiladigan talablar 
      Sport  soglomlashtirish  muassasalarida  OSN  va  JSN  olib  borishda 
DSENM  xodimi  kuyidagi  qonuniy  xujjatlardan  foydalanadi:  QMQ, 
SanKvaM, DavST, uslubiy qo‘llanma va ko‘rsatmalar va x.k.  
 
DSENM xodimlari soglomlashtirish va sport muassasalarini kurish 
uchun  er  tanlashda,  loyixalarni  kurishda,  ta‘mirlash  jarayonida  doimiy 
ravishda 
katnashadilar. 
Bundan 
tashkari 
sport 
soglomlashtirish 
muassasalari  to‘g‘risida  kerakli  ma‘lumotlarga  ega  bo‘lishlari  kerak. 
Soglomlashtirish  markazini  shtat  bo‘yicha  va  xakikiy  qancha  odamga 
muljallanganligi to‘g‘risida ham ma‘lumotga ega bo‘lishlari kerak. Shaxar 
va  kishlok  aholisini  jismoniy  mashklar  Bilan  shugullanishi  uchun  aholii 
turar  joylarida  jismoniy  tarbiya  va  sport  Bilan  shugullanish  muassasalari 
kuzda tutilgan bo‘lishi kerak. 
A  –  2,  3,    4,  7, 
8,10,11,13;  
Q-1,  5,7,  10, 
11, 12,13 
 
 
 
 
 
 
 
JSN. Sport soglomlashtirish majmualari va sport inshootlari sanitariya 
tekshiruvidan o‘tkazish (sport majmuasi va basseyn) 
Basseynlarning  ishlatishda    kuyidagi  xonalarning  kuzda  tutilishi 
kerak:.vestibyul garderob bilan va mijozlarni qayd qilish ,kiyinish echinish 
xonasi,  mashg‘ulotlarga  tayorgarlik  maydoni,dush  xonasi,o‘tkazuvchi 
oyok  dushlari,basseyn  zali  va  mashg‘ulotdan  keyingi  xonalar  ya‘ni  dush 
A  –  2,  3,    4,  6, 
7, 8,9,11;  
Q-1,5,7,10,  11, 
12 
 

 
60 
 
 
64. 
xonasi,echinish-kiyinish  xonasi. 
Basseyninig  o‘tkazish 
imkoniyati  
quyidagicha  aniqlanadi  5  m    ga  bitta  chumiluvchi  to‘g‘ri  keladi.Zalning 
tuzilishi  va    koplovchi  materiallari    devor  va  vanna  tubi,  suv 
o‘tkazmaydigan,    hamda  kimyoviy  reagent  ta‘siriga  chidamli  bo‘lishi 
kerak.  Engil  tozalanuvchi    (ok  va  moviy  rangdagi  plitkalardan    qilinishi  
kerak)  Zalning  pollari  issiq  bo‘lishi  kerak (35 C gacha).  Vanna devori 
yulagida  suv  darajasigacha    ochiq    tarnov  unatiladi    va  tubida  teshikcha 
buladi  bu  ifloslangan suvni  tukib  turadi. Vanna  devori  yunalishida  xar 
3-5  metrda  narvon    urnatiladi,uning  balandligi    suvdan  10  sm  yukorida 
buladi. 
Sport inshootlarini sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtiritsh 
 
 
 
 
 
65. 
JSN. Aholi punktida fizik omillari ma‘nbalarini o‘rganish. 
Ovoz, bu biror kattik muhitni qaytalanib olga intiluvchi tebranishi va 
eshitishnisezdiradigan xossadir. 
Shovkin deganda biror kattik tananing tebranma xarakati okibatida ovozli 
tulkinlarni keltirib chiqarishi tushuniladi. 
Shovkin deganda shuni tushunish kerakki xar kanday yokimsiz ovoz yoki 
ovozlar aralashmasi bo‘lib organizmga noxush ta‘sir ko‘rsatadi.  
Aholi  turar  joylari  EMM  ma‘nbalari  sanitariya  tekshirish  dalolatnomasini  
rasmiylashtirish 
A  –  2,  3,    4,  7, 
8;  
Q-10, 11, 12,13 
 
 
 
66 
JSN. Toshkent sh. DSENM sanitariya-gigiena va bakteriologik 
laboratoriyasi ish faoliyati bilan tanishish 
Meditsina  tashkilotlarining  mikrobiologiya  laboratoriyalarida  yuqumli 
kasalliklarni  quzgatuvchi,  ya‘ni  patogen  mikroorganizmlar  bilan  ish  olib 
boriladi.  Shuning  uchun  laboratoriya  xodimlari  kasallikni  uzlariga 
yuktirmaslik uchun ichki (qoidalarga qat‘iy rioya qilishlari zarur) 
Barcha  xodimlar  ok  xalat,oq  kalpachok  kiyib  yoki  oq  rumolcha  urab, 
maxsus  almashtiriladigai  oyoq  kiyimda  ishlashlari  keraq.  Laboratoriyaga 
xalatsiz  kirish  mutlaqo  mumkin  emas.  Zarur  xollarda  xodimlar  yuzlariga 
dokadan 
tayyorlangan 
niqobni 
takadilar. 
Juda 
ham 
xavfli 
mikroorganizmlar  bilan  faqat  maxsus  qullanmaga  rioya  kilgan  xolda 
rejimli laboratoriyalarda ishlanadi. 
A  –  1,2,  3,    4, 
7, 8;  
Q-2,4,6, 10, 11, 
12,13 
 
67 
Seminar. Aholi turar joylarini rejalashtirish gigienasi. 
Talabalar aholi yashash joylarini qurilishi, qayta qurilishi va 
obodonlashtirilishi borasida OSN va JSN o‘tkazishda quyidagilarni 
bajaradilar. 
1)
 
Aholi punktini ( rayon, qishloq va b.) rivojlanishini bosh loyxasini 
tuzilishida ishtirok etadilar. 
2)
 
Qurilish uchun er maydoni ajratilishida ishtirok etadilar. 
3)
 
Loyixalash ishlarini hamma bosqichlarida san ekspertiza 
o‘tkazadilar. 
4)
 
Aholi punktini qurilishi bosh loyixasini amalga oshirishda JSN 
o‘tkazadilar. 
5)
 
Aholi punktlarini ko‘kalamzorlashtirilganligiga gigienik baho 
beradilar.  
6)
 
Shovqin darajasini kamaytirish tadbirlarini ishlab chivish maqsadida 
aholi punktida shovqin omilini  o‘rganish.  
7)
 
Aholi punktini rejalashtirilganligini, qurilishini va 
A  –  1,  2,  3,    4, 
7, 8,12,15;  
Q-1,4,5,7,10, 
11,  
 

 
61 
obodonlashtirilganligini dasturga to‘g‘ri kelishini sanitariya nazoratidan 
o‘tkazish 
 
 
 
 
 
68 
JSN. «Ekologiya va salomatlik» bo‘limii ish faoliyati bilan tanishish. 
Xozir tabiiy muhitga bo‘lgan noxush  ta‘sirot ayrim muzofot, ulka, 
mamlakat  mikiyosidagina  emas,  balki  kulamida,  sayeramizning  barcha 
katlamlarida u yoki bu kulamida, sayeramizning barcha katlamlarida u eki 
bu kurinishda sodir bo‘lib turibdi. 
 
Atrof-muhitning  ifloslanishi  asosan  sanoati  rivojlangan 
mamlakatlarda ko‘prok sodir bulmokda. 
 
Atmosfera  havosi  va  suv  manbalarining  ifloslanishi  yirik 
shaxar va sanoat markazlaridan boshlanib, asta-sekin boshqa mintakalarga 
uta boshlaydi. Bu borada yirik shaxarlar atrofidan okib utadigan Dunay va 
Reyn  darelari,  Buyuk  kullar,  Boltik,  O‘rta  er,  Kora  dengizlarining 
ifloslanishi shular jumlasiga kiradi. 
Kurs ishlarini rasmiylashtirish 
 
69 
Ilmiy-amaliy anjuman. Anjuman o‘tkazish 
Talabalar ilmiy- izlanish ishlarni olib borishda Umumiy gigiena normal va 
potologik fizyalogiya, fizika, biofizika, bioximiya, biologiya, 
mikrobiologiya fanlardan olgan bilimlarini tadbik qiladilar. 
 Amaliy mashg‘ulot o‘tish jarayonida olgan bilimlarni epidemiologiya, 
«Jamoat sog‘liqni saqlash va tashkillashtirish», «ovkatlanish va bolalar va 
usmirlar gigienasi», Magistraturaga o‘tishda va magiisterlik diseertatsiyasi 
tayorlashda katta ahamiyatga ega.    
 
70 
Oralik nazorat va OSKI 
 OSKI  o‘tkazish  uchun  savollar  fanning  ukuv  dasturiga  mos  ravishda 
uzgartirishlar va kushimchalar kiritilishi mumkin 
Talabalarni o‘zlashtirishi kiyin bo‘lgan mavzularini taxlil qilib aniqlash. 
 
 
5. Amaliy ko‘nikmalar ro‘yxati 
1    DPM lar monipulyatsion xonalarida namlik va havo xarakat tezligini aniqlash. 
2  Quyidagi labaratoriya tekshiruvi natijalari asosida ichimlik suvining sifatiga xulosa bering. 
3  35 - qaydnomada  keltirilgan natijalar bo‘yicha chiqindi suvlarning tozalanishini gigienik 
samaradorligiga baho bering.  
4   Chiqindi suvdan sinama olish usullari      
5.  Chiqindi suv tarkibidagi erigan kislorod miqdorini aniqlang  
6  Atmosfera havosvi tarkibidagi oltingugurt gazi miqdorini aniqlang 
7  Aholi turar joylari atmosfera havosidan Migunov elektro aspiratori yordamida sinama olish 
koidasi. 
8  Assman psixrometri yordamida xona xarorat  darajasini baholang. 
9  Anemometrning tuzilish prinsipi va anemometr yordamida yashash xonasidagi havo xarakat 
tezligini aniqlang. 
10  Yu - 116 Lyuksmetri yordamida sun‘iy yoritilganlik darajasini  o‘lchash uslubini va sun‘iy 
yoritilganlik darajasini o‘lchang. 
11  Krotov asbobi yordamida ukuv  xonasining atmosfera havosidan  sanitar  -  bakteriologik  
tekshirish  uchun  sinama oling.   
12  Koagulyantning optimal dozasini aniqlash uchun sinama koagulyatsiya jarayonini o‘tkazish. 
13  Agar tekshirilayotgan suv DavST 950-2011 «Ichimlik suvi» talablariga javob bermasa 
xlorning optimal dozasini aniqlang. 
14  Xlor oxaktosh tarkibidagi faol xlor miqdorini aniqlang va xulosa bering. 

 
62 
15  4 kavatli 600 urinli (ishchilar, xizmatchilar va talabalar) loyixasida yoruglik koeffitsientini 
asosiy va kushimcha xonalarda aniqlab bering. 
6 Mustaqil ishlarni tashkil etishning shakli va mazmuni 
Talaba mustaqil ishini tayyorlashda fanning xususiyatlarini xisobga olgan xolda quyidagi 
shakllardan foydalanish tavsiya etiladi: 
 
Mavzuga oid banner tayyorlash  
 
Mavzuga oid tarqatma materiallarni laminatsiya shaklida  tayyorlash 
 
Laminatsiya ko‘rinishida amaliy ko‘nikmalarni qadamma- qadam shaklida tayyorlash  
 
Darslik va o‘quv qo‘llanmalar bo‘yicha fan boblari va mavzularini o‘rganish; 
 
Tarqatma materiallar bo‘yicha ma‘ruzalar qismini o‘zlashtirish ; 
 
Avtomatlashtirilgan o‘rgatuvchi va nazorat qiluvchi tizimlar bilan ishlash; 
 
Maxsus adabiyotlar bo‘yicha fanlar bo‘limlari yoki mavzulari ustida ishlash; 
 
Yangi texnikalarni, apparaturalarni, jarayonlar va texnologiyalarni o‘rganish; 
 
Talabaning o‘quv- ilmiy tadqiqot ishlarini bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan fanlar bo‘limlari va 
mavzularini chuqur o‘rganish; 
 
Faol va muammoli o‘qitish uslubidan foydalaniladigan o‘qsv mashg‘ulotlari ; 
 
Masofaviy (distansion) ta‘lim. 
 
Tavsiya etilayotgan mustaqil ishlarning mavzulari: 
1 DSENM Kommunal gigiena bo‘limii ish rejasini tuzish 
2 Loyixalarni sanitariya ekspertizadan o‘tkazish dasturini va xulosasini tuzish 
3  Ochiq  suv  ta‘minoti  va  taksimlovchi  tarmoklarni  laboraboriya  tekshiruv  natijalarini 
interpretatsiyasi  
4 Kodiriya suv ta‘minoti bosh inshootlarini sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
5 Boz Su suv ta‘minoti bosh inshootlarini sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
6  Er  osti  suv  ta‘minoti  va  taksimlovchi  tarmoklarni  laboraboriya  tekshiruv  natijalarini 
interpretatsiyasi 
7 Suv havzalarini ifloslantiruvchi ma‘nbalarni sanitariya tekshirish dasturini tuzish 
8  Salar  chiqindi  suvlarni  tozalash  bosh  inshootlarini  sanitariya  tekshirish  dalolatnomasini 
rasmiylashtirish 
9  Boz  Su  chiqindi  suvlarni  tozalash  bosh  inshootlarini  sanitariya  tekshirish  dalolatnomasini 
rasmiylashtirish 
10  Yunusobod  tumani  KMCh  larni  qayta  yuklash  stansiyasini  sanitariya  tekshirish 
dalolatnomasini rasmiylashtirish 
11 Avtodormexbazalarni sanitariya tekshirish dasturini tuzish 
12  Ifloslantiruvchi  ma‘nbalardan  atmosfera  havosiga  chiqaayotgan  chiqindilarni  tozalash 
inshootlarini gigienik samaradorligini baholash 
13 Gidrometeorologiya xizmati kuzatuv posti natijalari bo‘yicha chang guli va gaz gulini tuzish 
14 Kurs ishlarini bajarish uchun material yigish 
15 Sanitariya okartiruv ishlarini olib borish uchun ma‘ruzalar tayyorlash 
16 DPMlari somatik va jarroxlik bo‘limlarida sanitariya gigiena va epidemiyaga qarshi tadbirlar 
(Buyruk № 600 ) 
17 Dorixonalarni sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
18 Sartaroshxonalarni sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
19 Hamom va kirxonalarni sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
20 Kurilayotgan ob‘ektlarni sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish 
21 Sport inshootlarini sanitariya tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtiritsh 

 
63 
22 Aholi turar joylari EMM ma‘nbalari sanitariya tekshirish dalolatnomasini  rasmiylashtirish 
23 Kurs ishlarini rasmiylashtirish 
24 Metantenkning tuzilishi, ishlatilish sharoitlari haqida sanitariya izoxini tuzish 
25 Chiqindi suvlardan o‘rtacha proporsional sinama olish usullarini asoslab berish 
26  KBE  aniqlash  bo‘yicha  chiqindi  suv  sinamasini  laboratoriya  tekshiruv  natijalarini 
interpretatsiyalash 
27 Aerotenkni tuzilishi va ishtatish koidalari 
28 Ochiq suv havzalarini sanitariya nazoratidan o‘tkazish va ekopasport tuzish 
29 Tuprok muhitini  ifloslantiruvchi ma‘nbalarni mustakil aniqlash 
30  Tuprokning  sanitariya  holatini  Xlebnikova  sanitariya  soni  ko‘rsatkichi  bo‘yicha  gigienik 
baholash 
31 Aholi turar joylarini sanitariya tozalash tizimini tekshirish dasturini tuzish 
32 Talabalar turar joyi atrof xududini sanitariya tozalash tizimini baholash 
33 Atmosfera havosini ifloslantiruvchi ma‘nbalar atrofida SXM tuzish 
34 Statsionar post natijalariga asoslanib chang va gaz gulini tuzish 
35 SanPiN 0015-05 ga asosan laboratoriya tekshiruv natijalarini gigienik baholash 
36 Aholi turar joylarini muxofaza qilish rejalashtirish tadbirlari 
37 Sanitariya tekshiruv dalolatnomasini mustakil yozish 
38 Magistral va magistral oldi xududlarida SO va NO miqdorini aniqlash 
39 Atmosfera havosini ifloslanishiga boglik aholii o‘rtasida kasallanish holati 
40 Multitsiklonni tuzilishi, ishlash tartibi va samaradorligini baholash 
41 Kommunal ob‘ektlarning kurilish loyixalari bosh rejasini ekspertizasi 
42 Sun‘iy yoritish ma‘nbalarini gigienik tavsilotnomalari 
43 Rejalashtirishning yashash xonalarini yoruglik darajasiga ta‘siri 
44 Havo almashinish meyorlashtirishning gigienik asoslari 
45 Joylarni topografik holatlariga baho berish 
46 SanPIN talablariga asosan TTA klinikalarini kurilish tizimini gigienik baholash 
47 DPM somatik bo‘limlarida sanitariya gigienik va epidemiologiya qarshi tadbirlar 
48 DPM jarroxlik bo‘limlarida sanitariya gigienik va epidemiologiya qarshi tadbirlar 
49 DPM qabul bo‘limlarida sanitariya gigienik va epidemiologiya qarshi tadbirlar 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                    
 
 

 
64 
 
 
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA‘LIM    VAZIRLIGI 
  
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG‘LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI 
TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI 
 
                                                                              
                                                                                               ―TASDIQLAYMAN‖ 
O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor, 
           professor Teshaev O.R.__________ 
«____» __________201_ yil 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kafedra: Kommunal va mexnat gigiena 
Fan: Kommunal gigiena  
 
TIBBIY PROFILAKTIKA FAKULTETI 6-KURS 
TALABALARI  UCHUN  
 
 
 


Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling