«Tasviriy san`at va chizmachilik.» kafedrasi


Download 340.28 Kb.

bet1/3
Sana07.10.2017
Hajmi340.28 Kb.
  1   2   3

 

Uzbekston respublikasi xalk talim vazirligi 

Ajiniez nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti 

 

«Tasviriy san`at va chizmachilik.» kafedrasi 

    


    

ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ

ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ

ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ

ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ    ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ

ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ

ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ

ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ    ÓÊÈÒÈØ

ÓÊÈÒÈØ

ÓÊÈÒÈØ


ÓÊÈÒÈØÍÈÍàÇÀÌÎÍÀÃ%É 

ÍÈÍàÇÀÌÎÍÀÃ%É 

ÍÈÍàÇÀÌÎÍÀÃ%É 

ÍÈÍàÇÀÌÎÍÀÃ%É 

ÒÅÕÍÎËÎÃÈßÑÛ ÔÀ

ÒÅÕÍÎËÎÃÈßÑÛ ÔÀ

ÒÅÕÍÎËÎÃÈßÑÛ ÔÀ

ÒÅÕÍÎËÎÃÈßÑÛ ÔÀÍÈ

ÍÈ

ÍÈ

ÍÈ Á%ÉÈ×À 



 Á%ÉÈ×À 

 Á%ÉÈ×À 


 Á%ÉÈ×À 

  

4- KURSLAR UChUN  

  

 

 

Maruza matni. 

 

 

 



 

Tuzuvchi lektor.                              T. Bekmuratov. 

 kafedra mudiri.                             J. Darmenov 

 

  



  

  

NUKUS-2012 jil. 



 

qqqq----ÌÀÚ

ÌÀÚ

ÌÀÚ


ÌÀÚÐÓÇÀ

ÐÓÇÀ


ÐÓÇÀ

ÐÓÇÀ. 


. ÊÈÐÈØ.ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 



ÊÈÐÈØ.ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 

ÊÈÐÈØ.ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 

ÊÈÐÈØ.ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈ ÔÀÍÈ, ÓÍÈÍàÌÀÊÑÀÄÈ ÂÀ ÂÀÇÈÔÀËÀÐÈ

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈ ÔÀÍÈ, ÓÍÈÍàÌÀÊÑÀÄÈ ÂÀ ÂÀÇÈÔÀËÀÐÈ

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈ ÔÀÍÈ, ÓÍÈÍàÌÀÊÑÀÄÈ ÂÀ ÂÀÇÈÔÀËÀÐÈ

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈ ÔÀÍÈ, ÓÍÈÍàÌÀÊÑÀÄÈ ÂÀ ÂÀÇÈÔÀËÀÐÈ    

    


Reja: 

1.

 



Kursning maqsadi va vazifalari. 

w.×èçìà÷èëèê óêèòèø ìåòîäèêàñè ôàíè ïåäàãîãèêà èëìèíèíã áèð ñîõàñè ñèôàòèäà  

3. Kursning pedagogika-psixologiya va chizma geometriya fanlari bilan uzviy 

bog`likligi fanda qullaniladigan ilimiy tadqiqot metodlari. 



 

     

Ma`lumki ta`lim metodlari haqidagi ilm didaktika deb ataladi.  

 

Chizmachilik  o`qitish  metodikasi  pedagogik  ilimining  bir  shaqobchasi  bo`la  turib 



uning o`zi ham ilmiy fan xisoblanadi.  

 

Ob`ektiv  olamini  bilib  bilim  jarayoni  ta`lim  va  tarbiya  qonuniyatlarini  bilishni 



taqqoza qiladi. Chizmachilik metodikasi uquvchilarning grafik savdo qonunligi oshilishida 

materiallar mazmuni, uqitish metolari grafik ishlari bajarishning oqilana  metodlari, ta`lim 

va tarbiyaning mushtarikligini ta`minlovchi uqish protsessining tashqil qiluvchi ilimidur.  

Chizmachilik  metodikasi  boshqa  fanlar  orasida  pedagogik  ilimning  bir  soxasi 

sifadida  aloxida  urin  tutadi.  Chizmasilik  metodikasi  umumiy  va  xususiy  bulib  ikkiga 

bulinadi.  

Chizmachilikning  umumiy  metodikasi  xususiy  ia`lim  nazariyasi  xisoblanadi. 

Chizmachilikning umumiy metodikasi doirasiga kuyidagi masalalar kiradi.  

1.

 

Chizmachilik  uqish  fan  sifatida  uning  bilim  va  tarbiyaviy  mazmunaviy  aniqlash. 



Chizmachilikning  maktab  ta`lim  tizimida  urinni  uning  vazifalari  va  uziga  xos 

xususiyatlari.  

2.

 

Chizmachilik  buyicha  ta`lim  dasturning  asoslanish  va  ta`limning  mazmunini  ochtb 



berish tasdiqlash.  

3.

 



Uquvchilarda  bilim  kunlikma  va  malakani  ta`minlash  buyicha  metodlar  va  ta`lim 

tashqil qilish va shaklni ishlab chiqish.  

4.

 

Ta`lim metodik vositalarni tekshirish va tomlangan metodik vositalarni ishlab chiqish.  



5.

 

Chizmachilik metodikasi soxasida tekshirish metodlarini ishlab chiqsin: tushunchalar, 



atamalarni aniqlash, chizmachilik metodikasining. 

 

Boshqa  ilimlar  bilan  aloxasini  aniqlash.  Shunday  qilib  chizmasilik  umumiy 



metodikasini toza pedagogik xodisalarning qonuniyatlarini tekshiradi.  

Chizmachilikning xususiy metodikasi aloxida msaqsad va vazifalariga ega bulib unda 

umumiy  metodikada  berilgan  qonuniyatlariga  asoslanib  chizmachilik  uqitishning  amaliy  

tomonlarning  yangi  aniq  yillarni  kursatuvchi  masalalarning  echimi.  Chixmachilikning 

xususiy  metodikasida  mavzular  uzgarishning  ketma-ket  uquv  qullanmalari  buyicha 


tavsiyalar,  mustaqish  ishlash  uning  grafik  vazifalari  va  mashqlar  xajimi  beriladi. 

Chizmachilikni  uqitish  jarayoni  uning  xamma  komponovkaari  bilan  bog`liqdagi  kuriladi, 

ya`ni,  kursning  mazmun,  uning  masalalari  bilan  boliqda,  uqitish  metodlari,  uning 

masalalari  bilan  boliqda,  uqish  jarayonini  jixozlash  va  tashqil  qilish  uning  mazmuni  va 

metodlari bilan bog`liqda kurilishi za`rur. 

  Chizmachilik  umumiy  metodikasining  vazifasi.  Chizmachilikni  uqish  predmeti 

sifatida  uqitish  jarayoni  ta`lim  nazariyasini  ishlab  chiqish  va  qonuniyatlarini  ochishdan 

iboratdur. 

Chizmachilik  metodikasi  didaktika  bilan  tig`iz  bog`langan  chunki  chizmachilik 

uqitishning unga xos tomonlari ana shu asosda ochib beriladi.  

Didaktikaga  nisbatdan  chizmachilik  metodikasida  ta`lis  nazariyasining  xususiy 

masalalari kuriladi. Shuning uchun xam chizmachilik metodikasini xususiy didaktika xam 

deyishadi.  

Pedagogika  va  metodika  pedagogika  ilimning  bir  shaxobchasi  sifatida  psixologiya 

bilan  tig`iz  bog`liqdur.  Chunki  chizmachilik  uqitish  jarayonini  takomillashtirishda 

injenerlik  va  pedagogik  psixologik  qonuniyatlariga  asoslanadi.  Bular  idrok  qilish 

uzlashtirish  eslab  qolish  kuzatuvchilikni  va  fazoviy  taffakkuri  rivojlantirish,  fazoviy 

shakllar  buyicha  tasavvur  shakllantirish  singari  psixik  jarayonlarida  namaen  buladi. 

Uqituvchi  xamma  vaxt  uquvchilarga  utkazietgan  pedagogik  ta`sirga  uquvchilardagi  javob 

xarakatini  tekshirib  borishi  va  uz  faoliyatigatuzarishlari  kiritib  borish  zarur.  Ta`lim  va 

metod masalalari va uquvchilar faoliyatini tekshirib borish uquvchilarning psixik faoliyati 

bilan tig`iz boqliqdur. O`z navbatida psixologiya uquvchilarida   grafik bilim, kunikma va 

malaka shakllanishi jarayonida uzatish orqali olingan natijalariga tayanadi.   

Metodika  bilan  psixologiya,  uning  didaktika  bilan  bog`likligi  singari  uz-aro  aloxida 

buladi.  Chizmachilik  metodikasi  ayni  vaxtida  chizmachilikning  nazariy  asosi  bulgan 

chizma  geometriya  bilan  davomi  orqasida  aloxida  bo`lishi  zarur,  chunki  mavzularni  utish 

metodikasini  ishlab  chiqish  jarayonida  nazariy  asoslarni  chetlab  utib  bulmaydi.  Uqitish 

protsessini takomillashtirish va samarador uqitish metodlarin yaratish uchun maxsus ilimiy 

tekshirish  shakllarini  olib  boradi.  Chizmachilik  metodikasi  uquv  ishlari  yullarining 

shakllantirish  jarayonin  tekshirish  bilan  bir  qator  uquvchilarning  grafik  ishlarin  bajarish 

jarayonindagi  xarakat  malakalarining  shakllanishiga  jarayonni  tekshirish  muxum 

axamietga  ega.  Tekshirishlardagi  kuzatishlardan  shu  narsa  ma`lumki  chizmachilikni  endi 

boshlagan  uquvchilarda  chizmani  bajarishda  katta  xarakat  kuchli  talab  qilinadi.  Shuning 

uchun  chizmani  bajarish  vaxtidagi  uquvchining  xarakat  usullarini  ishlab  chiqish  katta 

axamiyatga ega.  

Savollar: 

 

1.

 



Nima uchun chizmachilik metodikasi pedagogika ilmining soxasida? 

2.

 



Chizmachilik metodikasi nimani urgatadi? 

3.

 



Chizmachilik metodikasi qaysi ilmlar bilan alohada bo`ladi? 

4.

 



Chizmachilik metodikasi bo`yicha qanday ilmiy tekshirish usullarini bilasiz? 

 


 

 

 

wwww----ÌÀÚ

ÌÀÚ

ÌÀÚ


ÌÀÚÐÓÇÀ.

ÐÓÇÀ.


ÐÓÇÀ.

ÐÓÇÀ.    ×ÈÇÌÀ×ÈËÈÊ ÄÀÐÑËÀÐÈÍÈ ÒÀØÊÈË ÊÈËÈØ

×ÈÇÌÀ×ÈËÈÊ ÄÀÐÑËÀÐÈÍÈ ÒÀØÊÈË ÊÈËÈØ

×ÈÇÌÀ×ÈËÈÊ ÄÀÐÑËÀÐÈÍÈ ÒÀØÊÈË ÊÈËÈØ

×ÈÇÌÀ×ÈËÈÊ ÄÀÐÑËÀÐÈÍÈ ÒÀØÊÈË ÊÈËÈØ.... ÓÊÈÒÈØ 

 ÓÊÈÒÈØ 


 ÓÊÈÒÈØ 

 ÓÊÈÒÈØ 


ÌÅÒÎÄËÀÐÈ

ÌÅÒÎÄËÀÐÈ

ÌÅÒÎÄËÀÐÈ

ÌÅÒÎÄËÀÐÈ



 

 

Reja: 

1.Chizmachilik o`qitishda sosiy didaktik tamoyillar. 

2.Óêèòèøíèíã 

èëìèéëèê  ìóíòàçàìëèëèê,  èç÷èëëèê,  òóøóíàðëèëèê,  ôàîëëèê, 

êóðãàçìàëèëèê òàìîéèëëàðè  

3. Chizmachilik o`qitish metodlari-xikoya kuzatish taqqoslash. 

 

 

Xozirgi  zaman  o`chituvchilari  o`quv-tarbiya  ishining  sifati  va  samaradorligini 



kundan-kunga  oshirib  borish  shart.  O`quvchilarning  bilimga  qiziqishini  rivojlantirib, 

ularning  o`z  bilimi  ko`nikma  va  malakasini  mustaqil  ravishda  tuldirib  borishga  erishish 

lozim.  Bu  masalalarni  amalga  oshirishida  dars  berish  jarayonida  o`qitishning  didaktik 

tamayillariga qam`oy ravishda amal qilish zarurdir, ana shundagina yuqoridagi vazifalarni 

amalga  oshirish  uchun  zarur  shart-sharoit  yaratiladi.  Didaktik  tamoyillar  o`qitishning 

ilmiy asoslaridir. 



1.O`qitishning  ilmiylik  tamoyili.  O`qitishning  ilmiylik  tamoyili  o`quvchilarga 

chizmachilik  kursining  planimetriya  va  chizma  geometriyaning  ilmiy  metodlariga 

asoslangan qoidalarini uzlashtirishni taklif qiladi. Geometriya darsida olingan bilimlar o`z 

navbatida chizmachilik darslarida umumlashtiriladi va ma`lum darajada boyitiladi. 

A)  Bilimlarni  o`zlashtirishda  o`rganaetgan  fanlarni  buzmasdan  tug`ri  qabul  qilish. 

Chizmani  bajarish  va  o`qishda  GOST  qoidalarini  bilishlari  shartdir,  bu  esa  ilmiy 

printsipning birinchi talabidir. 

2.  Izchilik  tamoyili  bo`yicha  o`quvchilar  bilimlarining  har  bir  qismi  avval  yaxshi 

o`zlashtirilgan  bilimlarga  asoslangandagina  mustaxkam  o`zlashtiriladi.  Agar  bilim 

o`qituvchi  tomonidan  qat`iy  sistemada  berilsa  va  har  bir  qadimgi  ilmiy  tushuncha 

oldingisidan  kelib  chiqsa  oldinchi  tushunchalar  esa  keyingi  tushunchalar  o`z  rivojini 

topsa, faqat shu vaqtdagina bilimlar ongli va mustaxkam o`zlashtiriladi. Grafik bilimlarni 

o`zlashtirishning  izchiligi  o`quvchilarning  bilim  soviyasini  ham  qobiliyatini  ketma-ket 

rivojlanishini  ham  ta`minlaydi.Izchilik  tamoyili  chizmalarni  o`qish  uchun  chizmalar 

tanlash o`qituvchidan moxirlikni va pedagogik jixatdan to`g`ri chizmalarni tanlashni talab 

qiladi.  



3.  O`qitishda  onglilik  va  faollik  tamoyili.  O`quvchilarni  chizmachilik  darsida 

bilimlarni  ongli  ravishda  uzlashtirishga  urgatish  o`qituvchining  asosiyvazifalaridan 

biridir.  O`qitishda  o`quvchilarning  faollik  va  onglik  tamoyili,  chizmachilik  bo`yicha 

urganilaetgan  materialni  yaxshi  tushunilishi  va  anglanishi  o`quvchilar  chizmasi  bo`yicha 

uning  xajmiy  formasini  kura  bilishni  talab  qiladi.  O`quvchilarning  uganilaetgan 


materialiga  ongli  qarashlari  va  uni  faol  qabul  qilishlariga  erishishda,  ularning  esh 

xususiyatlarini xam xamma vaqt xisobga olish mumkin. 



4.  O`qitishning  ko`rsatmalilik  mamoyili.  Bu  tamoyilda  chizmachilik  darslarida 

ma`lum  tasovvur  va  tushunchalar  xosil  bo`lsin.  Bu  urganilaetgan  predmetlar  va  moddiy 

dune xodisalari eki ularning tasavvurlari bilan jonli aloqa qilish orqali amalga oshiriladi. 

O`quvchilar  tomonidan  bilim  o`zlashtirishning  ta`minlaydigan  kursatmaliliylik  printsipi 

didaktikada allaqachon ishlab chiqilgan va unga Yan Amos Komenskiydan to biz tamoyil 

xozirgi  kungacha  yangi  mazmunga  ega  bo`lgan  hamma  pedagoglar  tomonidan  qo`llab 

kelinmoqda. 

Chizmachilik  o`qitishda  bu  tamoyil  birinchi  darajali  axamiyatga  ega,  chunki 

chizmachilik geometiya kabi fazoda har xil predmetlarning shaklini, o`lchamlarini, o`zaro 

joylashuvini  o`rganadi.  Kursatmalilik  tamoyili  o`quvchilarning  asl  aniq  bilimlar  bilan 

qurollantirishni  talab  qiladi,  chizmachilik  bo`yicha  olinadigan  bilimlarni  yaxshi 

o`zlashtirishga  erdam  beradi.  Chizmachilik  darslarida  kursatmali  qurollar  bilan  ishlash 

metodikasi  turlichadir.  Kursatmali  qurollar  yangi  mavzuni  baen  etishda  va  uni 

takrorlashida, mustaxkamlashida xam o`qitish vositasi ekani nazarda tutish zarur. 



5.O`quvchilarning bilimlarini mustaxkamlash o`zlashtirish tamoyili.  

   Bu  tamoyil  chizmachilik  o`qitishni  o`quvchilar  oldin  o`tilgan  materialni  ediga 

tushirib  va  undan  o`quv  xam  amaliy  maqsadlarda  foydalaniladigan  qilib  tashqil  etish 

zarurligi  bilan  ifodalanadi.  O`quvchilarining  bilimlarini  nuqta  o`zlashtirish  ko`pincha 

o`quvchilarga o`tilgan o`quv materiali metodikasiga, o`quvchilarning faolliligiga ularning 

o`qish jarayonida uchraydagan hamma qiyinchiliklarning engish istaklariga bog`liqdir. 

Bilimlarning mustaxkamliligi GOSTning ayrim qoidalarini va ba`zi ta`riflarini ongi 

esda tutishi bilan erishiladi. Komenskiy-yaxshi tushinilgandan boshqa xech nimani edlab 

olishni majbur qilib bo`lmaydi-deb tasdiqlaydi. 

O`quvchilarning  bilimlarini  yanada  puxta  bilishi  uchun,  ular  oldingi  o`tilgan 

materiallarga  tayanish  kerak.  Chizmachilik  darslarida  takrorlash  metodikasi  o`qitish 

jarayonida foydalaniladigan turli ko`rsatmali qurollardan foydalanish mumkin. 



6.O`qitishning tushunarlilik tamoyili. Tushunarlik tamoyili o`qitishning mazmun 

va metodlari o`quvchilarning esh xususiyatlari va darajasiga mos kelishini talab qiladi. 

O`qitish  tamoyillari  o`qitish  qoyidalarini  ham  o`z  ichiga  olishi  bunday  elementlar 

didaktik qoidalar: 

1) osondan qiyinligi; 

2) ma`lumdan nama`lumga  

3) oddiedan murakkabga. 

Birinchi  qoida-osondan  qiyinga-8  sinfda  o`quvchilar  geometrik  proektsilon 

chizmachilikdan  avval  oddiy  grafik  masalalarni  echib  keyin  esa  qiyinroq  masalalarga 

utilad. 


Ikkinchi  qoyida-ma`lumdan  noma`lumga  o`qituvchilan  yagi  materialni  baen 

qilishdan oldin urganilgan mavzuga tayanishni talab qiladi. 

Uchinchi qoyida-oddiydan murakkabga-o`quvchilar oldin oddi 

keyin 



esa 

urganilgan  masalani  uzlashtirishni  talab  qiladi.  Masalan,  proektsion  chizmachilik 



asoslaridan etarli mustaxkam bilim bulmasa, iyg`ish chizmalarini o`qish va ularn detallar 

bilan shug`illanishi mumkin emas.  

7. Ta`lim bilan tarbiyaning birligi tamoyiliga.  

8. Chizmachilik o`qitishda muammoli vaziyat yaratish.  

9.  Ta`lim  tamoyillarining  chizmachilik  darslarida  qullanishda  o`qitishda  urni  va 

uning maqsadi va vazifasi.  

 

O`qitish  metodi  tushunchasi  shu  vaqtgacha  murakkab  tushunchalardan  biri  bo`lib 



kelmoqda. Pedagogikada aniq bir tuxtamga kelmegan bulsada ko`pchilik didaktlar o`qitish 

metodini o`quvchilarning o`quv bilish faoliyatini tashkil qilish usuli sifatida tan olmaqta. 

Metod  grekcha  so`z  bo`lib  tekshirish  usul  degen  manoni  bildiradi.  Ta`lim 

jarayonida  metod  ma`lum  o`quv  tarbiya  maqsadlariga  erishishda  o`z-aro  bog`langan 

o`qituvchi  va  o`quvchi  faoliyatini  tarbiyalashtirgan  usul  sifatida  namaen  bo`ladi.  Shu 

nuqtai  nazardan  qaralganda  xar  bir  o`qitish  metod  o`qituvchining  urgatuvchilik  ishi  bilan 

o`quvchilarning faol o`quv bilish faoliyatini tashkil qilishini o`z ichiga oladi.  

Shunday  qilib  o`qitish  metodi  deyilganda  o`qituvchining  o`qitish  usullari 

urganilaetgan  materiallarini  o`zlashtirishga  yunaltirilgan  turli  didaktik  vazifalarni  xal 

qilishda o`quvchilarning o`quv bilish faoliyatini tashqil qilish tushiniladi. 

O`qitish  metodini  tanlash  uquv  materialini  mazmuni,  dars  mavzusiga  bog`liq 

metodika  tanlashda  bilim  manbayi  va  eng  yaqin  ddatik  maqsadlarga  amal  qilinadi.  Ba`zi 

metodlar va ularning moxiyati va axamiyatini ko`rib chiqing.  

O`qituvchining og`zaki xikoya qibil tushintirishi.  

Chizmachilikda ko`p darslar o`qtuvchining ag`zaki tushuntirishdan boshlanadi. Bu 

metod  yangi  mavzuni  tushuntirishda  ko`rgazmal  qurollarni  namoyish  qilish  bilan 

birgalikda olib boriladi.  

O`qituvchining xikoyasi darsda olingan bilimning amaliy axamiyatini ochib berishi 

va ularnig xaetdagi zaruriyatini tushuntirish lozim.  

Ko`zatish  Bunda  o`quvchining  ob`ektini  biror  maqsad  ostida  yunaltirilgan  faol  va 

tashkillashtirilgan idrokiy tushiniladi.  

Masalan  o`quvchi  quliga  berilgan  detalni  geometrik  sirtlarga  alirashda  olishi, 

qisimlar nisbatini ko`ra olishi, asosiy va bosh ko`rinishini tanglash olishi v.n.  

Taqqoslash.  Taqqoslash  deyilganda  bir  xil  narsalardagi  farqlar  va  xar  xil 

narsalardagi umumiy tomonlarni aniqlash tushuniladi. 

Bu metod chizmachilikda kuyidagi masalalarni echishda namaen bo`ladi.  

1. Narsalarni taqqoslab ularning umumiy belgilari va uzgachaligini aniqlash.  

2. Tasvirlash usullarini taqqoslash, ularning farqini aniqlash.  

3.  Chizmalarni  uarning  ko`rgazmali  tasvirlari  bilan  taqqoslab  ular  orasidagi  moslikni 

aniqlash.  

 

Taqqoslash  detalning  eskizi  va  texnik  rasmini  bajarish  xamda  chizmani  o`qish 



jarayonida aniq sizlari bo`ladi.  

 

Moodellashtirish. Bu metod orqali o`quvchining chizmachilik buyicha zarur bilim, 



ko`nikma  va  malakalarni  o`zlashtirilishiga  erishiladi.  Bu  metod  o`quvchining  fazoviy 

tasavvurini  va  fikrlash  faoliyatini  rivojlantirishda  katta  rol  uynaydi.  Modellashtirish 

plastilin, loy, karton, pinoplast va sim erdamida amalga oshirilishi mumkin. 

 

Chizmachilik  o`qish  metodlariga  mashqlar,  sinor  taxtasida  ishlash  ko`rgazmali 



qurollarni  o`qituvchilik  namoyish  qilish  singari  plakatlar  kirmaydi,  chunki  bo`larning 

xammasi turli o`quv metodlarida ishlatiladigan o`quvchi va o`qituvchining o`quv faoliyati 

turlaridir. 

Savollar: 

 

1. Chizmachilik o`qitishda qo`llaniladigan ta`lim printsiplarining maqsadi nimadan iborat.  



2.  O`qitishning  ilmiylik  tamoyili  tutashmalarga  mavzusiga  qanday  tartiq  qilinadi,  eki 

ulcham quyish mavzusiga qanday tartiq qilinadi.  

3. Ilmiy printsipning talaplarini tushuntirib bering. 

4. Izchillik tamoyili 8-9 sinfida o`qitilishida qanday tatbiq etiladi.  

5. Ko`rsatmali tamoyilini chizmachilik darslarida qullashda asosiy maqsadlari nimalardan 

iborat. 


6.  O`quvchilarning  bilimlarini  mustaxkam  o`zlashtirish  tamoyilini  chizmachilik 

darslaridagi asosiy maqsadlari nimalardan iborat. 

7.  O`qitishning  tushinarlilik  tamoyilini  chizmachilik  darsini  o`qitishdagi  asosiy  qoyidalar 

nimalardan ibrat.  

8.  Ikki  proektsiya  buyicha  etishmovchi  proektsiyani  topishda  qanday  muammoli  vaziyat 

yaratish mumkin.  

9. Qanday o`qitish metodlarini bilasiz. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

    


    

    


    

    


    

    


eeee----ÌÀÚ

ÌÀÚ


ÌÀÚ

ÌÀÚÐÓÇÀ. 

ÐÓÇÀ. 

ÐÓÇÀ. 


ÐÓÇÀ. ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 

ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 

ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 

ÌÓÕÀÍÄÈÑËÈÊ ÃÐÀÔÈÊÀÑÈÍÈ ÓÊÈÒÈØ 

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈÍÈÍàÓÌÓÌÈÉ ÌÀÑÀËÀËÀÐÈ 

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈÍÈÍàÓÌÓÌÈÉ ÌÀÑÀËÀËÀÐÈ 

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈÍÈÍàÓÌÓÌÈÉ ÌÀÑÀËÀËÀÐÈ 

ÌÅÒÎÄÈÊÀÑÈÍÈÍàÓÌÓÌÈÉ ÌÀÑÀËÀËÀÐÈ     



 

Reja: 

1.Chizmachilikning umum ta`lim maktablarida uquv fani sifatida. 

2.Chizmachilik kursining boshqa fanlar bilan bog`liqligi. 

 

 

 



Maktabda  chizmachilik  kursi  umuta`lim  xarakteriga  ega  bo`lib  o`quvchilarga 

politexnika ta`limi berishning tarkibiy qismidir. Kursdan ko`zlagan maqsad-o`quvchilarga 

fazoviy  shakllarni  tekislikda  tasvirlash  usullarining  nazariy  asoslarini  berish,  grafikaviy 

tasvirlashning asosiy va eng ko`p tarqalgan usullarini o`rgatish, ularni grafikaviy vositalar 

orqali informatsiya berish jarayonida ko`llaniladigan shartli belgilar bilan tanishishdir. 

 

Chizmalarni chizish va bajarishda ko`llaniladigan qoida va shartliliklarni o`rganish 



proektsion  usullar  asosida  amalga  oshiriladi.  Bularning  xammasi  chizmachilik  kursini 

urganishga tug`ri ilmiy endoshishni ta`minlaydi va fanni o`rgana boshlashdanoq turmush 

va mehnat bilan chambarchas bog`lab ta`lim berishga sharoit yaratadi.  

 

Dasturda  o`quvchilarga  chizmachilika  ma`lum  darajada  tuplangan  bilim  va 



kunikma  berish  ko`zda  tutiladi.  O`quvchilar  narsalar  va  mashina  detallarining  eskizlari, 

chizmalari  va  texnikaviy  rasmlarni  uqish  va  chizishga,  uncha  murakkab  bo`lmagan 

yig`ish  chizmalarini  o`qishga  o`rganishlari,  qurilish  chizmalari  va  sxemalari  haqida 

umumiy tasavvur olishga lozim.  

 

Unda quyidagi o`quv vazifalari quyiladi: 



 

o`qvchilargi bitta, ikkita va uchta o`zaro perpendikulyar tekisliklarga tug`ri burchakli 

proektsiyalash tug`risida va aksonometrik proektsiyalar ko`rish haqida bilm berish; 

 

O`quvchilarning  texnikaviy  va  obrazli  fikr  yuritishlarini,  fazoviy  tasavvurlarini 



rivojlantirishga erdam berish; 

 

narsalarning  shakli  va  konstruktsiyasini  tahlil  qilish  xamda  chizmaga  qarab  ularning 



qiefasini tasavvur qilish, ya`ni chizmani o`qishga o`quvchilarni o`rgatish; 

 

chizmalarni  uqish  va  bajarishda  o`quv  va  ma`lumotnoma  (spravochnik) 



qo`llanmalaridan mustaqil foydalanishga o`rgatish; 

 

o`quvchilarni  ESKD  davlat  standartlarida  qonunlashtirilgan  muhim  qoidalar,  shartli 



tasvirlar  va  belgilar  bilan  tanishtirish,  xalq  xujaligining  barcha  sohalarida  grafik 

tasvirlarning roli va axamiyatini ochib berish; 

 

o`quvchilarga  mehnat  madaniyatini:  ish  o`rnini  tug`ri  tashqil  qilish,  chizmachilik  va 



o`lchash  asboblardan  foydalanishning  samarali  usullaridan  foydalanish,  ishni 

saranjom-sarishta va aniq bajarish malakalarini singdirishga erdam berish. 

 


Chizmachilikni  urgatish  o`quvchilarning  politexnik  taergarligini  oshirishga  erdam 

bermog`i  darkor.  Bunga  chizmachilikni  o`rganishni  xaet  bilan  chambarchas  bog`dab  olib 

borgan, fanlararo bog`lanishdan keng foydalangan, o`quvchilarda ratsiyaonal ish usullarini 

shakllantirgan va ularda grafik faoliyat jarayonida umumiy mehnat madaniyati elementlari 

hosil  qilgan,  qiziqarli  masalalarning  ancha  keng  va  xilma-xil  to`plamidan  foydalangan 

o`quvchilarning  ijodiy  qobiliyatini  o`stirib,  predmetni  o`rganishga  qiziqishni  oshirgan 

taqdirdagina erishish mumkin. 

 

Dasturda  o`quvchilarni  ishlab  chiqarish-texnika  xarakteridagi  tushunchalar  va 



estetika talablari bilan tanishtirish nazarda tutiladi. 

 

Mashqlar va mustaqil ishlarga o`quv vaqtining ko`p qismi ajratiladi.  



Nazariy  materiallarni  o`rganish  majburiy  grafik  va  amaliy  ishlarni    bajarish  bilan  uzviy 

ravishda  birga  qo`shib  olib  borilmog`i  lozim,    bo`ning  uchun  uqituvchi  soatlarning 

dasturda  berilgan  shartli  taqsimotiga  asoslanib,  ko`p  yillik  `ajribadan  amalga  oqilona 

foydalanib,  aniq  va  qiziqarli  material  tanlab,  ularga  ijodiy  endashmog`i  lozim.  Ishlarning 

bajarilish  tartibini  o`quvchilarning  o`zi  belgilaydi.  Darsda  ish  daftaridan  foydalanishga 

oyid kursatma beradi.  

 

Mustaqil  (grafik  va  amaliy)  ishlar  faqat  darsda  bajariladi  (tugallanmagan 



chizmalarni uyda tugatib kelishga ruxsat beradi). 

 

Darslikdan  foydalanish  darsning  ajralmas  qismi  xisoblanib,  darsda  darsliktagi 



masala va mashqlardan imkoni boricha foydalanish tavsiya etiladi.  

 

Mashq va majburiy ishlarning mazmuni o`quvchilarning chizmalar, eskizlar, texnik 



rasmlarni  o`qish  va  chizish  yo`larini  o`zlashtirishga,  narsalarning  shartli  tasviriga  qarab, 

ularning  modellashtirish  ko`nikmasini  rivojlantirishga,  uncha  murakkab  bulmagan 

konstruktiv    o`zgartirishlarni  bajarishga  qaratilgan  bulmog`i  darkor.  Bu  esa,  matematika, 

fizika  va  mehnat  ta`limi  bilan  fanlararo  bog`lanishni  muvaffaqiyatli  amalga  oshirishda 

g`oyat muhimdir. 

 

O`qituvchi  masala  va  mashqlarning  ijodiy,  uziga  xos  xususiyatda  bo`lishiga 



erishmog`i darkor. O`quvchilar faqat ko`chirib olish bilan  shug`illanadigan topshiriqlarni 

iloji  boricha  kamaytirishga  xarakat  qilishlari  lozim.  Buning  uchun  o`qituvchi  xar  bir 

o`quvchiga  individual  tarqatma  materiallar  tuzishi  eki  metodik  adabietlardan  ijodiy 

foydalanish lozim.  

 

Chizmachilikni  urganish  jarayonida  o`quv  qullanmalar:  jadvallar,  modellar, 



detallar,  turli  buyumlar,  chizmalar  va  xakozalardan  keng  foydalanish  kerak.  

Chizmachilikka  oid  kino.  Kinofragment  va  diafil`mlardan  xamda  ta`limning  texnik 

vositalari  (elektrlashtirilgan  va  dinamik  qo`llanmalar)  dan,  shuning,  programmalashtirish 

elementlardan foydalanish tavsiya etiladi.  

 

Ishni  xisobga  olish  va  o`zlashtirishni  baholash  o`quvchilarning  ish  daftaridagi 



kundalik  ishlarini  kuzatish,  og`zaki  so`rash,  dastur  bulimlarida  ko`zda  tutilgan 

imkoniyatlarini xisobga olish va tushunarli qilib, fanning  yangi taraqqietiga mos va uning 

asosiy mazmuniga to`g`ri keladigan materialni urgatish kerak.  


 

Darsda  urganilaetgan  materialni  uzlashtirish  bu  materialning  xajmiga  va 

murakkabligina  bog`liq  bo`lmay,  o`qituvchi  darsda  qo`llanadigan  uqitishning  pedagogik 

usul va metodlarning qanchalik mohirlik bilan tanlashiga xam bog`liqdir.  

 

O`quvchilar  grafik  ma`lumot  asoslarini  mustahkam  egallashlari  uchun  o`qituvchi 



chizmachilik nazariyasi va praktikasini yaxshi bilishi o`qitishga mohil pedagogik san`atga 

ega bo`lishi va o`quvchilarda shu fanga muxabbat tug`dira bilishi kerak.  

 

Dars  natiyjasi  o`qituvchilarning  mashg`ulotlariga  bulgan  munosobati,  ularning 



fanga  qiziqishi,  o`qituvchining  darsga  tayerlanishiga  bog`li  ekanligi  uning  o`zi  aniq 

tasovvur qilishi lozim. 

 

O`qituvchi  chizmachilik  dasturini  yaxshi  o`rganishi,  uning  asosiy  yo`nalishi  va 



mazmuni. 

 

Chizmachilik o`qitishning maqsadi va vazifalarini aniqlashi kerak. 



 

Chizmachilikdan  uquv  materialini  rejalashtirish  zarurdir.  O`qituvchi  utiladigan 

mashg`ulotlarning taqvimiy mavzu va tasvirli reja tuzishni, o`quv matkrialining baen etish 

mantiqiy  izchil  aniq  tasavvur  qilishi  va  bunda  o`qitishning  asosiy  didaktik  tamoillariga 

rioya qilishi kerak. 

 

Chizmachilikni  mavzusiga  umumiy  dars  rejasini  tuzishini  ikki  kurinishda  tavsiya 



etadi.  

I va II ko`rinishlarda eziladi. 

1.

 

Dars mavzusi va uning maqsadi ta`limiy tarbiyaviy estetik maqsad. 



2.

 

Dars rejasi: I-ko`rinish. 



3.

 

Dars turi. 



4.

 

Dars jixozi. 



 

Tashqiliy qism; 

 

Mavzuni so`rash va takrorlash. 



 

Yangi mavzuni baeni. 

 

Yangi mavzuni mustaxkamlash. 



 

Uyga vazifa. 

 

DARS REJASI:   2-ko`rinish. 



 

Tashqiliy qism. 

 

Grafik ishni taxlili. 



 

Yangi topshiriqni baeni. 

 

o`quvchilarning mustaqil ish bajarishlari (amaliy ish). 



 

Grafik ishni yakunlash va uyga vazifa berish. 

 

Belgilangan  darsning  taqvimiy  mavzuli  va  tasvirli  rejasi  tuziladi.  Unda  mavzu  nomi, 



maqsadi va vazifalari (ta`limiy, tarbiyaviy va estetik) tur va metodi, jihozi, qo`llaniladigan 

dars  turiga  mos  bosqichlar,  dars  xulosasining  taxlili  (yakuniy  xulosa,  umumlashtirish, 

tekshirish uchun savollar) uyga vazifa va kerakli maslaxatlar ko`rsatiladi.  

 

Darsning  mazmuni  ana  shu  reja  asosida  tuziladi.  Bunda  yangi  materialni 



tushintirish,  kursatmali  qurol,  texnik  vosita  va  undan  foydalanish  usullariga  alohida 

e`tibor  beriladi.  Shuningdek  sinf  doskasidan  qanday  foydalanish  tasvirni  chizmani  sinf 

doskasida  joylashuvining  grafik  rejasini  kursatiladi.  Xamda  muommoli  vaziyat  yaratish, 

ayrim fikr muloxozalar ezib kursatiladi.  Foydalanilgan asosiy kushimcha adabiet ro`yxati 

ko`rsatiladi.  

 

Chizmachilik  darslarida  o`qutuvchining  urni  va  unga  qo`yiladigan  talab  xamda 



chizmachilikka  qiziqishni  tarbiyalash  va  rivojlantirish.  Texnikaviy  ijodiyetga  bo`lgan 

qiziqishni  ustirish  chizmachilik  darslarida  texnikaviy  atamalar  ogzaki  ta`rif  va  ifodalar 

tushuntiriladi.  

 

Chizmachilikni testlashtirib uqitishning ba`zi masalalari tushuntiriladi. 



 

Chizmachilikdan olgan bilimlaridagi tipik xatolar va ularning bartaraf etilishi grafik 

ishlari tekshirish va baxolashga oid usullar ko`rsatiladi oid bular ko`yidagilar: 

1. O`qituvchining sinf doskasida ishlashga vid metodik ko`rsatmalar; 

a) o`quv modelining eskizi va texnik rasmini bajarish usullari; 

b)  texnik  detalning  eskizi  va  o`lchamlarini  ilmiy  va  uslubiy  bajarishlari,  ulardagi 

mantiqiy ketma-ketlik bosqichi; 

v) berilgan proektsiya buyicha etishmovchi proektsiyani topish usullari. 

e) chizmani chizish va bajarish jarayonida texnikaviy ijodkorlikni oshirish usullari. 

2.  Chizmachilik  grafik  tasvirini  metodik  jihatdan  aniq  va  tug`ri  bajarish. 

Chizmachilik  asbobi  erdamisiz  qulda  tug`ri  chiziq,  aylana  va  ellips  chizishni 

o`rgatish. 

a) chizg`ich qulay va noqulay foydalanishga oid metodik kursatma berish. 

b) sinf tsirkulining ish vaqtidagi vaziyatlarini tushuntirish. 

v)  ustdan  kurinishdan  boshlab  chizish  ma`lum  bulgan  geometrik  jismlarni 

chizilishi. 

g)  oldan  va  chaptan  kurinishdan  boshlab  chizish  ma`lum  bulgan  geometrik 

jismlarning bajarilishi. 

3.  Ilg`or  o`qituvchilarning  sinf  doskasidan  faydalanishdagi  ish  tajribalardan 

nomunalarni kursatish. 

4.  Chizmalarni  doskada  kompozitsion  joylashtirishga  oid  metodik  kursatmalar 

berish. 


5. O`quv jarayonini jihozlash. Chizmachilik kabineti.  

6. O`qitishning sinfdan tashqari ishni tashkil etilishi.  

a) chizmachilikdan sinfdan tashqari ishning forma va metodlari; 

b) chizmachilik tugaragi; 

v) qiziqarli uyinlar tashkil etish.  

 

V. O`quvchilarning bilim, kunikma va malakasi baxolanishning reyting tizimi.  



 

O`quvchilarning  bilim  ko`nlikma  va  malakalarini  tekshirish  chizmachilik 

o`qitishning asosida. O`quvchilarning bilimlarini tekshirishi 1998 yil «Ta`lim tug`risidagi» 

qonun va kadrlar taerlash milliy dasturi asosida amalga oshirilmoqda.  

Chizmachilik  bo`yicha  uzlashtirishni  xisobga  olish  xar  bir  darsda  izchil  ravishda 

amalga oshirilishi lozim. O`quvchining bilimini reytinig tizimi orqali baxoloshdan maxsad 

urganilaetgan fanlarini chuqur egallashi topshiriqlarga ijodiy endoshishi, mustaqil fikrlash, 


uz bilimini muntazam ravishda oshirishga intilim xamda kitoblardan keng foydalanish kabi 

xususiyatlarini rifojlantirishdir.  

O`quvchilarning  uzlashtirishi  xaqidagi  tasavvur  joriy  (kundalik)  baxolash,  araliq 

baholash, (davriy) va yakuniy baholash turlaridan tuliq xaqoniy foydalanish zarur.  

1. Joriy baholash. (J.B), 2. Oraliq baholash,            

 3. Yakuniy baholash. (YaK) dr.  

Chizmachilikdan amaliy bilim va malakalarni rivojlantirishda chizmachilik kabineti 

zarurdir,  chunki  ka`inet  mavjud  bo`lsa,  unda  sinfdan  tashqari  ishlarni  tugaraklar  tashkil 

etish, olimpiadalar utkazish, kurgazmalar tashkil etish mumkin.  

 



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling