Toshkent Moliya Instituti bank huquqi fanidan mustaqil ish mavzu


Download 80.85 Kb.
bet1/3
Sana29.03.2023
Hajmi80.85 Kb.
#1305317
  1   2   3
Bog'liq
Abdullayev S bank huquqi mus



Toshkent Moliya Instituti



BANK HUQUQI fanidan

MUSTAQIL ISH


Mavzu: Markaziy bankning nobank tashkilotlar bilan munosabatlarini tushuntirini


Tayyorladi: Abdullayev S


Tekshirdi: Jumayev M


Ташкент – 2022

Reja:


1. Nobank tashkilotlarining faoliyati va maqsadlari.
2. O'zbekiston Respublikasining Markaziy bankining nobank tashkilotlari bilan munosabati.
3. O'zbekiston Respublikasidagi nobank tashkilotlari.


Nobank tashkilotlarining faoliyati va maqsadlari.



Nobank tashkulotlari-banklardan farqli kichik moliya tashkilotlari bulib, bularga mikromoliya tashkilotlari va lombardlar kiradi. Mikromoliyalash tashkilotlari tarkibidagi asosiy moliya muassasasi hisoblanib, vaqtinchalik bo'sh mablag'larini jalb qilish asosida mikrokredit va kredit berish bilan shug'ullanuvchi tijorat tashkilotlaridir.
Nobank kredit tashkilotlari deganda tor doirada ixtisoslashgan va alohida bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqi bo`lgan kredit tashkiloti tushuniladi. Biroq, nobank kredit tashkilotlari har qanday bank operatsiyasini amalga oshira olmaydi. Masalan: ular tijorat banklari amalga oshiradigan quyidagi muhim operatsiyalarini amalga oshirish huquqiga ega emas:
1. Yuridik va jismoniy shaxslarga hisob –raqam ochish va yuritish
2. Yuridik va jismoniy shaxslarning pul mablag’larini depozit hisob-raqamlariga jalb etish
3. Mazkur pul mablag’larini o`z nomiga joylashtirish
Har qanday mamlakatning kredit tizimining asosiy bo`g’ini bo`lib tijorat banklari hisoblanadi. Ammo tijorat banklari harqanday operatsiyani yuksak darajada bajara olmaydi. SHu sababli alohida bank operatsiyalarini bajarishga ixtisoslashgan kredit tashkilotlari paydo bo`ldi .
Xalqaro amalyotda nobank kredit tashkilotlariga quyidaglar kiradi:
1. Kredit uyushmalari. Ular faqat o`z-o`zlariga depozit qabul qiladi va o`z- o`zlariga kredit beradi.
2. Mikrokredit tashkilotlari. Mikrokredit tashkilotlar aholining iqtisodiy-ijtimoiy jihatdan aktiv ammo kam ta`minlangan qatlamlariga kredit beradi. Ular depozit va omonatlar qabul qilish huquqiga emas.
3. Lombardlar oltin va tilla taqinchoqlarni garovga olish yo`li bilan kredit beradi.
4. Lizing kompaniyalari.
5. Faktoring kompaniyalari.
Lizing kompaniyalari bahosi yuqori va muddatli foydalaniladigan tovarlarni to`la qiymatda sotib olib ularni lizingga beradi.
a) Moliyaviy lizing
b) Operativ lizing
Faktoring kompaniyalari tovarlar bilan bog’liq hujjatlarni sotib olish, ularni rasmiylashtirish va buxgalteriya hisobida yuritish bilan shug’ullanadi. Kliring muassasalari. Kliring palatalari banklar o`rtasida to`lov instirumentlari bo`yicha o`zaro hisob-kitioblarni amalga oshiradi.
• Kredit koperativlari ma`lum bir sohada faoliyat yuritayotgan subektlarni kreditlash maqsadida tashkil etilgan.
• Pensiya fondi
• Inkossatsiya tashkilotlari. Bu tashkilotlar naqd pullardan va to`lov hujjatlarini inkossatsiya qilish bilan shug’ullanadi. Lekin O`zbekistonda bunday tashkilotlar yo`q. Respublikamizda naqd pullarni inkassatsiya “Respublikamiz inkasatsiya birlashmalari” tomonidan amalga oshiradi.
• Sug’urta kompaniyalari.
Nobank kredit tashkilotlari faoliyatidagi quyidagi xos xususiyatlariga ega: Nobank kredit tashkilotlari faqat alohida olingan bank operatsiyalarini amalga oshirdi. Nobank kredit tashkilotlari faoliyati tor doirada ixtisoslashgan bo`ladi. Bu ularni raqobatbardoshligini ta`minlash imkoniyatini beradi. CHunki nobank kredit tashkilotlari bitta sohada sifatli va arzon bitta mahsulot yarata oladi. Nobank kredit tashkilotlari faoliyati past riskli hisoblanadi. Nobank kredit tashkilotlari faoliyati Markaziy Bank tomonidan Tijorat banklari faoliyati kabi qattiq nazorat qilinmaydi.
Nobank kredit tashkilotlarining resurs bazasi quyidagi manbalardan tashkil topadi:
a)Ustav kapitali
b)Boshqa tashkilotlarga berilgan moliyaviy yordam
c)O`zining a`zolaridan jalb qilingan pul mablag’lari
d)Tijorat banklarining kreditlari
e)Sof foyda
f)Foyda hisobidan shakllantirilgan zaxiralar
g)O`tgan yillarning taqsimlanmagan goydasi
Nobank kredit tashkilotlarining aktiv operatsiyalari ularning faoliyati yo`nalishlariga mos ravishda shakllanadi. Masalan: Kredit uyushmalari o`zlariga a`zo bo;lgaan subektlarni kreditlash maqsadida tashkil etiladi. SHu sababli kredit uyushmalari bitta aktiv operatsiyaga ega. U ham bo`lsa kredit operatsiyasidir.
Mikrokredit tashkilotlari aholining iqtisodiy lekin kambag’al qatlamlariga kredit beradi. Mikrokredit tashkilotlarining asosiy aktiv operatsiyasi bu kichik summada, past foiz stavkasida kredit berish operatsiyasidir. Faktoring kompaniyasi jo`natilgan tovarlar va ko`rsatilgan xizmatlar bo`yicha debitor qarzdorlarini inkassatsiya qilish bilan shug’illanadi. Ular Tovar hujjatlarini 2 ta shart asosida regress huquqi bilan va regress huquqisiz sotib oladi .
Tovar hujjatlari regress huquqi bilan sotib olingan to`lovchi to`lovga noqobil bo`lib qolganda faktoring kompaniyasiga to`lovni mol etkazib beruvchiga undirish huquqi saqlanib qoladi. Agar tovar hujatlari regress huquqisiz sotib olinsa , to`lov riski to`liq ya`ni 100 % faktoring kompaniyasining zimmsida qoladi. Chunki to`lovchi to`lovga noqobil bo`lib qolganda factoring kompaniyasi to`lovni undirish bo`yicha mol etkazib beruvchiga murojat qila olmaydi.
O`zbekiston Respublikasida faktoring kompanyalari mavjud emas. Faktoring operatsiyalarini tijorat banklari bajaradi. Ammo ular tovar hujjatlarini regress huquqi bilan sotib olish mumkin emas. Bundan tashqari, O`zbekiston bankalari faktoring operatsiyalarini amalga oshirilayotganda bu operatsiyalarning buxgalteriya hisobini yuritmaydi. Xolbuki taraqqiy etgan mamlakatlarda factoring kompaniyalari faktoring operatsiyalarining buxgalteriya hisobini ham yuritadi.
Lizing kompaniyalari uzoq muddatli kreditlar bozorida tijorat banklari bilan raqobat qila oladi . Ular bahosi yuqori va uzoq muddat faydalaniladigan tovarlarni uzoq muddatli ijaraga beradi. Lizing shartnomalarining o`rtacha muddati 3-5 yilni tashkil qiladi. Ammo lizing kompaniyalarining zaif jihati bor , ya`ni lizing kompaniyalarida resurslar etishmaydi. Ular faoliyatini asosan o`z mablag’lari hisobidan moliyalashtirishga majbur.SHu sababli ular tijorat banklarining uzoq muddatli kreditlarini keng ko`lamda jalb qiladilar.
O`zbekiston Respupblikasida lizing operatsiyasi bilan tijorat banklari va lizing kompaniyalari shug’illanadi. Asosiy muommo shundaki, to lizing obekti lizing-oluvchi tomonidan qabul qilib olinmagunga qadar tijorat banklari lizing kreditiga foiz hisoblay olmaydi.
Kliring uylari (palatalari) nobank kredit tashkiloti hisoblanadi va ular chek va hosilaviy qimmatli qog’ozlar bo`yicha o`zaro hisob-kitoblarni amalga oshiradi. Kliring palatasi har bir ishtirokchi bankka schyotlar ochadi. Bu schyotlar mazmuniga ko`ra aktiv-passiv schyotlar hisoblanadi, ya`ni bu schyotlar debitli qoldiqqa ham ega bo`lishi mumkin, kreditli qoldiqqa ham ega bo`lishi mumkin. Kliring palatasi bir ish kuni mbaynida barcha hisob-kitoblarni amalga oshiradi va ish kuni so`ngida har bir bankka uning hisob-raqamidan ko`chirma beradi. Agar bank ko`chirmani debitli qoldiq bilan olgan bo`lsa , demak unga to`la berishadi.
Ko`pchilik mamlakatlarda nobank kredit tashkilotlari faoliyati markaziy bank Markaziy bank tomonidan tartibga solinadi va nazorat qilinadi. Ammo Angliya, Germaniya, Lyuksenburg kabi mamlakarlarda nazorat funktsiyasiga ega emas. SHu sababli ushbu mamlakatlarda nobank kredit tashkilotlarining faoliyati moliya bozorining rugulyatori tomonidan nazorat qilinadi. Nazorat jarayonida nobank kredit tashkilotlarining ustav kapitalining minimal miqdoriga nisbatan talablar qo`yiladi.

 
Download 80.85 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling