Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali


Download 1.83 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/4
Sana16.04.2020
Hajmi1.83 Mb.
  1   2   3   4

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA 

KOMMUNIKATSIYALARINI  RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI  

 

 

TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI 

QARSHI FILIALI 

 

 ―Himoyaga ruxsat etildi‖ 

            Axborot   texnologiyalari  

kafedrasi  

mudiri________A.E. CHuponov 

― ____‖________2016 yil 

 

BITIRUV  ISHI 

 

Mavzu: Qamashi  tuman xokimligi rasmiy Web saytini yaratish 

 

Bitiruvchi  



 

 

 



_____________  D. D. Amirov 

Imzo 


Rahbar  

 

 



 

_____________  Sh. Maxmudov 

Imzo  

Taqrizchi 



 

 

          _____________    Z.Qurbonov 



Imzo  

HFX maslahatchisi   

          _____________  dots. O. D. Raximov 

Imzo   


 

 

 



 

Qarshi – 2016 yil

 

 



O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA 

KOMMUNIKATSIYALARINI  RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI 

  

TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI 

QARSHI  FILIALI 

KOMPYUTER INJINIRINGI     

fakulteti 

5330200― Informatika va axborot texnologiyalari  talim ‖  yo’nalishi 

Axborot texnologiyalari kafedrasi 



«Tasdiqlayman» 

kafedra mudiri________  A.E.CHuponov 

― _____‖________2016 yil 

Bitiruv   ishini  bajarishga  

TOPSHIRIQ 

 

1.    Bitiruv  ish mavzusi:  ―Qamashi  tuman xokimligi rasmiy Web saytini yaratish.‖.  



2.    TATU Qarshi filialining   № 74-15     buyrug’i  bilan 30.12. 2015 yilda  

tasdiqlangan.  



3.     Bitiruv ishni topshirish muddati   01- iyun 2016 yil 

 

4.  Bitiruv  ishni  boshlang’ich  ma’lumotlari:  O’zbekiston  hukumatining  axborot  

siyosatining  ustuvor  vazifalari.  Web  saxifa  yaratishga  mo’ljallangan  dasturiy 

vositalar.  Davlat  va  xo’jalik  boshqaruvi  organlarining  rasmiy  web-saytiga 

qo’yiladigan  asosiy  talablar.  Qamashi    tuman  xokimligiga  tegishli  ma’lumotlar, 

mavzuga tegishli internet materiallari,  Web sayt yaratish bo’yicha maxsus adabiyotlar. 



5.  Hisobiy  tushintirish  mantni  mundarijasi:  Kirish,  Asosiy  qism,  .  Hozirgi  kunda 

davlatimizda  joriy  etilayotgan  ―Elektron  hukumat‖  tizimi  boshqaruv  tuzilmasida  

―Fuqarolar  va  tadbirkorlik  sub’ektlari‖ni  ―Yagona  interaktiv  davlat  xizmatlari 

portali  (OMP)‖  va    “Davlat  organlari  web-sayti”  orqali  boshqarish  moduli 



 

 



yaratilgan. Shu  jihatdan  Davlat  va  xo’jalik  boshqaruvi  organlarining  rasmiy  web-

saytini talablar darjasida yaratish va takomillashtirish dolzarb masala xisoblanadi.  



6Grafik materiallari ketma-ketligi: (Bitiruv ishda    - ta rasm va    -ta slayd mavjud.)  

7. Topshiriq berilgan sana:  11.01. 2016 yil  

 

  



Topshiriqni qabul qildi 

          _____________  D. D. Amirov 

Imzo 

Rahbar  


 

 

 



_____________  Sh. Maxmudov 

Imzo 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


 

 



8. Bitiruv ishni har bir bo’limida bajariladigan ishlarga maslahatlar. 

 

Bitiruv ishning 

bo’limlari 

Rahbar 


I. SH. F 

 Vaqt va imzo  

Topshiriqni 

berdi 


Topshiriqni 

oldi 


Ma’lumotlar to’plash va kalendar 

reja tuzish 

 

 

Sh. Maxmudov  11.01.2016 



11.01.2016 

 

 



 

 

Kirish 



Sh. Maxmudov  25.02.2016 

25.02.2016 



 Davlat boshqaruvida AKTning 

ahamiyati, Elektron hukumat 

tizimini joriy etish 

tendentsiyalari,  Interaktiv davlat 

xizmatlari va  axborot resurslari. 

 

Sh. Maxmudov  01.03.2016



 

01.03.2016 

Web sahifa yaratishga 

mo’ljallangan dasturiy vositalar, 

web sahifa yaratish 

texnologiyalari. 

Sh. Maxmudov

 

14.03.2016 



14.03.2016 

Qamashi    tuman  hokimligining 

rasmiy  web  saytini  yaratish, 

Davlat  va  xo’jalik  boshqaruvi 

organlarining  rasmiy  web-saytiga 

qo’yi-ladigan 

asosiy 

talablar 



o’rganish  hamda  web  saytni 

joylashtirish. 

 

Sh. Maxmudov  28.03.2016 



28.03.2016 

Hayot faoliyati xavfsizligi 

O. D. Raximov  04.04.2016 

04.04.2016 

Yakuniy xulosa. 

Sh. Maxmudov  10.05.2016 

10.05.2016 

Foydalanilgan adabiyotlar va  

internet resuruslari  ro’yxati. 

Sh. Maxmudov  23.05.2016 

23.05.2016 

Bitiruv ishni rasmiylashtirish va 

dastlabki himoya 

Sh. Maxmudov

 

28.05.2016 



28.05.2016 

 

 



 

 

 



9. Ishni  bajarish grafigi. 

№  Bitiruv ishning 

bo’limlari 

Bajarish  

muddati 

Bajarilganli 

haqida rahbar 

imzosi 


Ma’lumotlar to’plash va kalendar reja 

tuzish 

 

 



15.02.2016 

 



Kirish 

26.02.2016 

 



 Davlat boshqaruvida AKTning ahamiyati, 



Elektron hukumat tizimini joriy etish 

tendentsiyalari,  Interaktiv davlat 

xizmatlari va  axborot resurslari. 

 

12.03.2016



 

 



Web sahifa yaratishga mo’ljallangan 

dasturiy vositalar, web sahifa yaratish 

texnologiyalari. 

01.04.2016 

 



Qamashi  tuman hokimligining rasmiy web 



saytini 

yaratish,  Davlat  va 

xo’jalik 

boshqaruvi  organlarining  rasmiy  web-

saytiga 

qo’yiladigan 

asosiy 

talablar 



o’rganish hamda web saytni joylashtirish. 

 

05.05.2016 



 

Hayot faoliyati xavfsizligi 



20.05.2016 

 



Yakuniy xulosa. 

23.05.2016 

 



Bitiruv ishni rasmiylashtirish va dastlabki 



himoya 

27.05.2016 

 

 

 



Bitiruvchi  

 

 



 

_____________  D. D. Amirov 

Imzo 

Rahbar  


 

 

 



_____________  Sh. Maxmudov 

Imzo 


 

 



Annotatsiya 

Ushbu  bitiruv  ishda  Davlat  boshqaruvida  AKTning  ahamiyati,  Elektron 

hukumat  tizimini  joriy  etish  tendentsiyalari,  Interaktiv  davlat  xizmatlari,  Web 

saytlar yaratishga mo’ljallangan dasturiy vositalar haqida so’z yuritilgan. Davlat va 

xo’jalik boshqaruvi organlarining rasmiy  web-saytiga qo’yiladigan asosiy talablar 

asosida  Qamashi tuman hokimligi web saytini yaratish jarayonlari yoritilgan.  

 

Annotatsiya  

 

 



Annotation   

 

 

 



Mundarija: 

 

 

Kirish 



I-BOB 



ASOSIY QISM. DAVLAT BOSHQARUVIDA AKTNING 

AHAMIYATI. 

11 


1.1 

Elektron hukumat tizimini joriy etish tendentsiyalari. 

 

22 


1.2 

Interaktiv davlat xizmatlari va  axborot resurslari. 

27 

II-BOB 

WEB SAHIFA YARATISHGA MO’LJALLANGAN 

DASTURIY VOSITALAR 

32 


2.1 

Web sahifa yaratishga mo’ljallangan dasturiy vositalar va 

ularning qiyosiy taxlili. 

2.2 


Web-sahifalar  yaratishning umumiy tamoyillari. 

35 


2.3 

Web sahifa yaratish texnologiyalari. 

46 

III BOB. 

QAMASHI    TUMAN  HOKIMLIGINING  RASMIY  WEB 

SAYTINI YARATISH. 

54 


3.1 

Davlat va xo’jalik boshqaruvi organlarining rasmiy web-saytiga 

qo’yiladigan asosiy talablar.  

3.2 


Qamashi  tuman  hokimligi  web  saytining  umumiy  strukturasini 

ishlab chiqish. 

61 

3.3 


Web saytni serverlarga joylashtirish va undan foydalanish. 

68 


IV-BOB  Hayot faoliyati xavfsizligi 

70 


4.1 

Xavfsizlik texnikasi 

4.2 

Yong’in xavfsizligi 



71 

4.3 


Kompyuter va boshqa tashkiliy texnikalarda ishlovchilar uchun 

me’yorlar va  sanitariya qoidalari 

73 

V-BOB 

Xulosa 

81 


 

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 

82 


 

 

 

 

 



KIRISH 

Jamiyatda  insonlarning    farovonligini  yanada  oshirish,  mamlakatning 

iqtisodiy  barqarorligini  mustahkamlashning  muhim  omili  sifatida  aloqa, 

axborotlashtirish 

va 

telekommunikatsiya 



texnologiyalarini 

rivojlantirish 

O’zbekiston  hukumati  siyosatining  ustuvor  vazifalari  qatoriga  kiradi.  Mazkur 

vazifaning  mohiyati,  maqsadi  va  istiqboldagi  rivoji  O’zbekiston  Respublikasi 

Prezidenti  tomonidan  2013  yilning  27  iyunida  qabul  qilingan  O’zbekiston 

Respublikasining  Milliy  axborot-kommunikatsiya  tizimini  yanada  rivojlantirish 

chora-tadbirlari  to’g’risidagi  qarorida  ham  o’z  ifodasini  topdi.  Mazkur  qarorga 

muvofiq,  2013-2020  yillarda  O’zbekiston  Respublikasida  telekommunikatsiya 

texnologiyalari,  tarmoqlari  va  aloqa  infratuzilmasini  rivojlantirish  dasturi 

tasdiqlandi. 

Dasturning  bosh  maqsadi  iqtisodiyotning  barcha  jabhalarida  axborot-

kommunikatsiya  texnologiyalarini  joriy  qilishni  rivojlantirish,  axborot  resurslari, 

tizimlari  va  tarmoqlarining  yaratilishini  jadallashtirish,  shuningdek  aholi  va 

tadbirkorlik  sub’ektlariga  ko’rsatilayotgan  interaktiv  davlat  xizmatlari  soni  va 

sifatini yanada oshirishdan iborat. 

2013-2020  yillarda  O’zbekiston  Respublikasida  telekommunikatsiya 

texnologiyalari, tarmoqlari va aloqa infratuzilmasini rivojlantirish dasturini shartli 

ravishda  yana  ikki  dasturga  bo’lish  mumkin.  Birinchi  dastur  –  O’zbekiston 

Respublikasi  telekommunikatsiya  texnologiyalari,  tarmoq  va  infratuzilmasini 

rivojlantirish  bo’lsa,  ikkinchi  dastur  –  ―elektron  hukumat‖  tizimining  axborot 

tizimlari va ma’lumotlar bazasi kompleksini yaratish. 

Telekommunikatsiya 

texnologiyalari, 

tarmoq 


va 

infratuzilmasini 

rivojlantirish  dasturida  keng  polosali  texnologiyalar  yordamida  simli  va  simsiz 

aloqani,  ma’lumotlar  uzatish  hamda  ovozli  trafik  kommutatsiya  markazlarini 

yanada  rivojlantirish,  magistral  telekommunikatsiya  tarmoqlarini  ta’mirlash  va 

kengaytirish,  multimedia  xizmatlarini  ko’rsatish  uchun  zarur  infratuzilmani 

yaratish vazifalari belgilab olingan. 


 

 



O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2013 yil 27 iyundagi PQ-1989-son 

Qarori bilan O’zbekiston Respublikasida ―elektron hukumat‖ tizimini rivojlantirish 

bo’yicha quyidagi vazifalar belgilab olingan: 

―Elektron  hukumat‖  tizimining  axborot  tizimlari  komplekslari  va  ma’lumotlar 

bazalarini  yaratish  bo’yicha  chora-tadbirlar  hamda  loyihalar  ro’yxati  Kompleks 

dasturi tasdiqlangan. 

Kompleks  dastur  –  O’zbekistonda  ―Elektron  hukumat‖  tizimini  joriy 

etishning o’ta  muhim  ahamiyatga  ega  bo’lgan  22  ta loyiha  va 6  ta tadbirlarni  o’z 

ichiga  oladi.  Milliy  axborot-kommunikatsiya  tizimini  yanada  rivojlantirishning 

Kompleks dasturini amalga oshirishni muvofiqlashtiruvchi Respublika komissiyasi 

tashkil  qilingan.  Shu  bilan  birga  Vazirlik  qoshida  2  ta  yirik  ―Elektron  hukumat‖ 

tizimini  rivojlantirish  markazi  va  Axborot  xavfsizligini  ta’minlash  markazlarini 

tashkil etilgan. 

O’zbekistonda  ―Elektron  hukumat‖  tizimini  joriy  etishning  o’ta  muhim 

ahamiyatga  ega  bo’lgan  loyihalarni  amalga  oshirish  bo’yicha  grafiklar  ishlab 

chiqilgan. Mazkur grafiklarda loyihalarni amalga oshirish yuzasidan quyidagilarni 

amalga oshirish belgilangan: 

Dastlabki  loyiha  oldi  tadqiqotlarni  o’tkazish,  bunda  interaktiv  xizmatlar 

bo’yicha xalqaro tajribani o’rganish, mavjud holatini o’rganish, va takliflar ishlab 

chiqish,  loyihani  amalga  oshirish  konsetssiyasini  ishlab  chiqish,  dastlabki  texnik 

iqtisodiy hisob-kitoblarni ishlab chiqish, dastlabki texnik iqtisodiy hisob-kitoblarni 

ekspertizadan  o’tkazish,  texnik  topshiriq  ishlab  chiqish,  loyihani  amalga 

oshiruvchini  aniqlash  bo’yicha  tanlovlar  o’tkazish  hamda  loyihani  amalga 

oshirishdan iboratdir. 

―Elektron  hukumat‖  tizimini  joriy  qilishning  istiqbolli  rejalari  doirasida 

2014-2016  yillarda  idoralararo  integratsiyalashgan  platformani  yaratish  loyihasi 

amalga  oshirilmoqda.  Bu  platforma  barcha  davlat  organlari  axborot  tizimlarini 

birlashtiradi,  aholiga  ma’lumot  olish,  ariza  topshirish  va  boshqa  xizmatlardan 

foydalanish bo’yicha idoralar o’rtasida ma’lumot almashishga xizmat qiladi. 


 

 

10 



Davlat  organlarining  aholi  va  tadbirkorlik  sub’ektlari  bilan  o’zaro  axborot 

almashinuvlari,  muloqotlari,  shuningdek  bir  qator  davlat  xizmatlarini  ko’rsatish 

2013 yilda ishga tushirilgan yagona portal orqali amalga oshirilmoqda.  

Jismoniy  va  yuridik  shaxslar,  transport,  kadastr,  ko’chmas  mulk,  ma’lumot 

va  klassifikatorlar  jam  qilingan  milliy  ma’lumotlar  bazasi  va  reyestri,  axborot 

tizimlarini rivojlantirish ―Elektron hukumat‖ni samarali etishning muhim bosqichi 

hisoblanadi. 

Shundan  so’ng,  aholi  va  tadbirkorlarga  davlat  organlari  xizmatlaridan 

Elektron 

shaklda 


foydalanish, 

davlat 


organlariga 

o’z 


faoliyatlarini 

optimallashtirish, samaradorligini oshirish imkoniyati yaratiladi. 

2013-2020  yillarda  O’zbekiston  Respublikasida  telekommunikatsiya 

texnologiyalari,  tarmoqlari  va  aloqa  infratuzilmasini  rivojlantirish  dasturi 

O’zbekistonda  axborot  jamiyatini  yanada  rivojlantirish,  mamlakatning  jahon 

axborot  makoniga  yanada  integratsiyalashuvida  yangidan-yangi  imkoniyatlarning 

yaratilishida muhim huquqiy hujjat bo’lib xizmat qiladi. 

Shuning  uchun  ushbu    bitiruv  ishda    Davlat  boshqaruvida  AKTning 

ahamiyati,  Elektron  hukumat  tizimini  joriy  etish  tendentsiyalari,  Interaktiv  davlat 

xizmatlari,  web  saytlar  yaratishga  mo’ljallangan  dasturiy  vositalar  haqida  so’z 

yuritildi.  Davlat  va  xo’jalik  boshqaruvi  organlarining  rasmiy  web-saytiga 

qo’yiladigan asosiy talablar asosida Qamashi tuman hokimligi web saytini yaratish 

jarayonlari batafsil yoritildi.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

11 



I BOB. ASOSIY QISM. DAVLAT BOSHQARUVIDA AKTNING 

AHAMIYATI. 

 

 

Axborotlashtirish  soxasidagi  islohotlar  izchil  olib  borilayotgani  natijasida 

respublikamizning  barcha  tarmoqlari  va  davlat  boshqaruvi  organlari  oldiga 

kuyilgan  vazifalardan  kelib  chikib,  zamonaviy  axborot-kommunikatsion 

texnologiyalari  va  telekommunikatsiya  tizimlarini  rivojlantirish  va  ularni  xayotga 

keng 


joriy 

qilinishiga 

erishilmokda.  

           Mamlakatimizda 

utish 

davrini 


boshidan 

kechirayotgan 

bozor 

iktisodiyotining ijtimoiy yunaltirilgan, ko’p tarmoqli axborot industriyasini tashkil 



etish,  AKTni  iqtisodiyotning  turli  soxalarida  keng  joriy  qilish  orqali 

jamiyatimizning ichki mustaxkamligi va ijtimoiy birligini tashkil etish, rivojlangan 

davlatlar  hayoti  standartlariga  chiqish  maqsadida  O’zbekiston  Respublikasi 

Prezidenti  tomonidan  bir  kancha  farmonlari  va  xukumat  qarorlari  qabul  qilinib, 

ular 

amalda 


tatbik 

qilinmokda.  

Axborot  texnologiyalarini  davlat  boshqaruviga  kiritilishi  shu  soxada  kuzatishlar 

olib  borgan  mutaxassislar  tomonidan  60  dan  ortiq  mamlakatda  olib  borilgan 

tadqiqotlar  aynan  rivojlangan  davlatlardagina  AKT  iqtisodiy  o’sish  bilan  uzviy 

bog’likligini ko’rsatdi. Ya’ni, rivojlanayotgan mamlakatlarda AKTning ta’siri kam 

bo’lib, uning rivojlanishi faqat ma’lum bir darajaga etganidan keyingina yalpi ichki 

maxsulotning jon boshiga o’sishini ta’minlash mumkinligi kayd etilgan.  

Respublikamiz  iqtisodiy  sektoriga  AKTga  jalb  etilgan  investitsiyalar  xajmi 

oxirgi  yillar  mobaynida  taxlil qilingan  davlat boshqaruvi organlari va  korxonalari 

buyicha sof foyda mikdori ortganligi fikrimizning isboti bo’la oladi.  

Halqaro  tajriba  shuni  ko’rsatadiki,  davlat  boshqaruvida  AKTni  qo’llash 

uning  natijaviy  samaradorligini  xususan  axborotning  o’zaro    ta’siri,  qayta 

ishlanishi  va  izlanishini  amalga  oshirish  uchun  vaqt  qisqarishi  hisobiga 

unumdorlikni o’rtacha 20 foizga ko’paytirish imkonini yaratadi.  


 

 

12 



Davlat  islohotlarini  amalga  oshirilishida  xo’jalik  boshqaruvi  hamda 

xoqimiyat  organlarida  axborot  texnologiyalarini  faol  o’zlashtirish  va  keng  joriy 

etish ishlari amalga oshirilmoqda. 

Mustaqillik  yillari  mobaynida  mamlakatimizda  olib  borilayotgan  keng 

ko’lamli  islohotlar  negizida  AKTning  jadal  sur’atlar  bilan  rivojlanishi  tufayli 

O’zbekiston  Respublikasining  global  axborot  xamjamiyatida  munosib  o’rin 

egallashiga 

sezilarli 

ta’sir 

ko’rsatmoqda.  



O’tkazilgan  kuzatuvlar  shu  ko’rsatadiki,  davlat  AKTni  rivojlantirish  uchun  bor 

imkoniyatlarini  ishga  solmoqda.  Bir  vaqtning  o’zida  AKTni  davlat  boshqaruviga 

kiritish  boshlandi.  Davlat  tashkilotlarini  real  vaqt  -  Onlayn  tizimiga  ulash  davlat 

sektori  va  fuqarolar  o’rtasidagi  yagona  elektron  vosita  bilan  ta’minlash, 

O’zbekiston  Respublikasi  zamonaviy  axborot  asriga  kirishga  jiddiy  maqsadlar 

qo’yayotganligini  ko’rsatdi.  AKTni  davlat  boshqaruviga  kiritishga  katta  e’tibor 

qaratilganligini hisobga olib, davlat xukumati tomonidan 2003-2010 yillarda davlat 

boshqaruvida elektron texnologiyalarni joriy etish dasturi tayyorlangan edi. Ushbu 

dastur  davlat  boshqaruvida  elektron  xujjatlar  aylanishini  keng  targib  qilish, 

fuqarolarga  ko’rsatilayotgan  xizmatlar  darajasini  yaxshilash  va  xukumat 

tomonidan qabul qilinayotgan qaror va qonunlarni oshkoraligini ta’minlash chora-

tadbirlari to’g’risidadir. 

Dastur  asosida  birinchi  bosqichda  davlat  boshqaruv  organlarida  davlat 

xizmatlari  haqidagi  ma’lumotlar(jumladan  mansabdor  shaxslarning  qabul  vaqti, 

xizmat  telefonlari)  joylashtirilgan  web  saxifalari  ochiladi.  Ikkinchi  bosqichda 

ma’lumotlarni  to’liq  jamlagan  davlat  organlarini  qidirish  imkoniyatini  beradigan 

ma’lumotlar  bazasi  to’zilib,  qilingan  murojaatlarga  elektron  pochta  orqali  javob 

berilishini ta’minlaydi. Ular fuqarolarni davlat portaliga kirib, bir kator ―interaktiv 

xizmatlar‖ 

orqali 


turli 

shakllarni 

to’ldirish 

imkonini 

ko’rsatadi.  

Keyingi uchinchi bosqichda  moliyaviy  va huquqiy  xizmatlar  ko’rsatish, fuqarolar 

va  xususiy  korxonalar  litsenziya  hamda  ruxsatnoma  sotib  olishi,  soliq 

deklaratsiyasini  takdim  etishi,  jarima  to’lashi  va  ijtimoiy  imtiyozlar  so’rab 

murojaat 

qilishlari 

mumkin 

bo’ladi.  



 

 

13 



Bugungi kunda Elektron xukumat mavzusi juda ommalashib ketdi. Biroq  so’nggi 

vaqtlarda  e’lon  qilinayotgan  materiallarda  mazkur  mavzuga  yondashishda 

tizimlilik  va  kontseptual  kat’iylik  yo’qligi  bizni  tashvishga  soladi.  Davlat 

boshqaruvida  AKT  haqida  gapirilganda,  odatda  platformalar,  portallar,  xujjatlar 

aylanishi,  u  yoki  bu  firmalarning  texnologiyasidan  foydalanish  to’g’risida  suz 

yuritishadi  yoki  bo’lmasa  elektron  xukumat  deb  atalish  huquqiga  talabgorlik 

kilayotgan,  aslida  esa  bunday  bo’lmagan  axborot-kommunikatsiya  tizimlarining 

amalga oshirilganligi va muvaffakiyatli joriy etilganligi haqida misollar keltiriladi.  

Axborot texnologiyalarining ijtimoiy xayotga joriy etilishining kuchkisimon 

jarayonidan  soxta  ko’tarinqiliq  xolatiga  tushish  bizning  davrimizning  harakterli 

belgisi 


hisoblanadi. 

Tegishli 

davlat 

dasturlari 



qabul 

qilinishi 

bilan 

mustaxkamlangan  ushbu  jarayon  davlat  boshqaruvi  organlarining  yalpi 



axborotlashtirilishi  darajasiga  chiqqanidan  keyin  ko’pchilik  AKTning  davlat 

boshqaruviga joriy etilishi mana shundan boshlanadi deb hisoblamokdalar. 

AKTning joriy etilishi davlat boshqaruvi tizimi faoliyatining jamiyat uchun 

ko’prok 


ochiqligini 

ta’minlaydi. 

Davlat 

boshqaruvi 



organlarining 

Kompyuterlashtirilishi  va  ularning  ―onlayn‖  interfeysi  bilan  jixozlanishi  muxim 

kadam  hisoblanadi,  Biroq    AKTni  joriy  etish  bilan  bog’liq  vazifalarni  butun 

kompleksi bu bilan tamom bo’lmaydi. AKT tizimi davlat bilan jamiyat o’rtasidagi 

aloqalar tartibotini ancha soddalashtiradi, biroq  bu – ularning yakkayu yagona va 

asosiy  afzalligi  emas.  AKTning  davlat  boshqaruvida  amalda  joriy  etilishining 

asosiy  maqsadi  va  kutilayotgan  natijasi  keng  ko’lamda  davlat  boshqaruvining 

printsipial 

jixatdan 

yangi 


sifatga 

o’tganligi 

deb  hisoblash  mumkin. 

Davlat  boshqaruvida  AKT  -  bu  nafaqat  davlat  boshqaruvining  tegishli  sifat 

darajasida  axborot-texnik  tashkil  etilishi,  shu  jumladan  istalgan  mamlakatning 

jamiyatida  mavjud  bo’lgan  munosabatlar  va  aloqani  sifat  jixatidan  boshqacha 

tashkil 

etish 


va 

boshqarish 

xamdir.  

Soddalashtirilgan  shaklda  har  qanday  mamlakatning  ijtimoiy  xayotini  uch  muxim 



sub’ektning  (davlat,  mamlakat  fuqarolari,  biznes  sub’ektlari)  munosabatlari 

dinamik  tengligi  shaklida  tasavvur  qilish  mumkin.  Fuqarolar  bir  bo’lib,  fuqarolik 



 

 

14 



jamiyatini  ifodalaydi,  biznes  sub’ektlarining  jami  esa  mamlakat  iqtisodiyotini 

ifodalasa, davlat integratsiyalovchi tizim hisoblanadi.  

Davlatning  integratsiyalovchi  roli  bunda  uchta  nimtizimli  munosabatlarda 

namoyon bo’ladi: 

- Xukumat muassasalarining o’zaro  va maxalliy davlat boshqaruv organlari 

bilan 


o’zaro 

 

xamkorlik 



qilishi 

(G2G); 


-  Xukumat  muassasalari  bilan  mamlakat  fuqarolari  o’rtasidagi  o’zaro  

aloqa(G2C); 

-  Xukumat  muassasalari  bilan  biznes  sub’ektlari  o’rtasidagi  o’zaro    aloqa 

(G2B); 


Mulkchilik, mansublilik  munosabatlari va xokazolar  emas, balki  fuqaroviy-

huquqiy,  ijtimoiy  munosabatlar  tegishli  o’zaro    xamkorliknin  ustuvor  mazmunini 

tashkil etadi. 

AKTni  joriy  etish  jarayonida  davlat  boshqaruvi  samaradorligini  oshirish 

vazifasi 

quyidagi 

muammolarni 

xal 


etishga 

yunaltiradi: 

-  umumiy  vazifalarni  xal  etish  maqsadida  har  xil  xukumat  to’zilmalarining 

samaralirok  o’zaro    xamkorligini  kay  tarzda  tashkil  etish  mumkin  (G2G); 

-  Fuqarolarning  manfaatlarini  qanday  qilib  eng  ko’p  darajada  hisobga  olish  va 

tegishli  davlat  muassasalarida  ularga  xizmat  ko’rsatish  sifatini  qanday  qilib 

oshirish mumkin (G2C); 

-  davlatning  biznes  sub’ektlari  bilan  o’zaro    foydali  munosabatlarini  qanday  qilib 

tashkil etish mumkin (G2B). 

Davlat integratsiyalovchi funktsiyasini bajaradigan jamiyatning har xil sub’ektlari 

(G2G,  G2C,  G2B)  o’rtasidagi  o’zaro    munosabatlar  sxemasi  yirik  biznesda, 

ayniksa 


zamonaviy 

gorizontal-integratsiyalashgan 

korporatsiyada 

o’zaro  


xamkorlik tashkil etilishi sxemasida printsipial jixatdan xech bir fark kilmaydi.  

Davlat  boshqaruvida  AKT  –  bu  davlat  boshqaruv  organlarida  ichki  va 

tashki aloqalarning butun jamini tegishli axborot-kommunikatsiya texnologiyalari 

bilan qo’llab-quvvatlash va ta’minlash tizimidir.  

Bunga quyidagilar kiritiladi: 



 

 

15 



- kommunikatsiya tarmoqlari orqali axborotni qayta ishlash, uzatish va yoyishning 

elektron  vositalari  (shu  jumladan  Internet)  asosida  davlat  boshqaruvini  axborot 

kommunikatsiya 

texnologiyalari 

bilan 

ta’minlash; 



-  davlat  xoqimiyati  barcha  tarmoqlari  organlarining  fuqarolarning  barcha 

toifalariga 

elektron 

vositalar 

orqali 

xizmat 


ko’rsatishi; 

-  davlat  organlarining  ishi  to’g’risida  fuqarolarga  elektron  vositalar  orqali  xabar 

berish. 

Davlat boshqaruviga AKTni joriy etilishi fuqarolarga nima foyda beradi? 

Jamiyatning  davlat  boshqaruviga  AKT  joriy  etilishi  munosabati  bilan 

sarflanadigan  kapital  harajatlari  fuqarolarning  asabi,  vaqti  va  davlat  apparatining 

har  xil  to’zilmalari  bilan  bevosita  muomalada  bo’lish  munosabati  bilan 

sarflanadigan  boshqa    chiqimlar  tejab  qolinishi  evaziga  qisqa  vaqt  ichida  o’zini 

koplaydi.  

Misol  uchun,  xayotimizda  kommunal  xizmatlarga  haq  to’lash  va  pasport 

stolidan  ma’lumotnoma  olish  uchun  toliqtiradigan  navbatda  turishlar,  pentsiya 

ishlarini  rasmiylashtirish  bilan  bog’liq  barchamizning  joniga  tegadigan  tartib-

qoidalar,  soliq  deklaratsiyasini  to’ldirish  uchun  tuman  yoki  shahar  markazlariga 

doimiy qatnash bilan bog’liq vaziyat uzluksiz takrorlanib turadi. Fuqaroning davlat 

boshqaruvining  ―klassik‖  to’zilmalari  bilan  muomalasida  yuzaga  keladigan  bu 

tashvishlarining  oxiri  yo’q  oqimi  har  birimizdan  jismoniy  hozir  bo’lishini, 

xonama-xona  yurishini  va  ayni  bir  masala  yuzasidan  ko’p  sonli  amaldorlar  bilan 

bevosita  muloqotda  bo’lishni  talab  etadi.  Buning  ustiga  to’zilmalarning  turli 

qog’ozbozlik qiliqlariga toqat qilish zarurligini aytib o’tirish shart emas.  

Davlat boshqaruviga, ayniqsa G2C nimtizimiga AKT tizimi joriy etilishining 

birinchi  va  asosiy  yutug’i  ushbu  barcha  harajatlardan  xalos  bo’lishdadir.  Bunda 

yuqorida  keltirilgan  xizmatlarni  kim  ko’rsatishi  –  markaziy  yoki  maxalliy  davlat 

organlarimi yoki ularning topshirigiga ko’ra har xil muassasalar va xususiy tijorat 

to’zilmalari  ko’rsatishimi  –  buning  farki  yo’q.  Asosiysi  ushbu  xolatlarning  har 

birida  fuqarolarning  idorama-idora  sarson  bo’lishlarini  xech  bo’lmaganda 

qisqartirishdan  iborat.  Fuqarolarga  ularning  kundalik  zarur  davlat  axborotidan 


 

 

16 



elektron foydalanishlari imkonini berish va onlayn elektron xizmatlar ko’rsatishga 

doir ishlarni tashkil etish yuli bilan ushbu muammoni samarali xal etish mumkin.  

Davlat  boshqaruvining  axborot-kommunikatsiya  tizimlari  bugungi  kunda 

ko’plab mamlakatlar aholisining kundalik xayotiga tobora kengroq joriy etilmoqda. 

Rivojlangan  mamlakatlarda  haqiqatda  ko’rsatilayotgan  ushbu  tizim  xizmatlaridan 

ayrimlari quyidagilardir: 

-  soliq  deklaratsiyalarini  takdim  etish  va  shaxsiy  to’lovlarni:  daromad 

solig’i, mol-mulk soligi va x.k. 

-  ijtimoiy  ta’minot  xizmatlaridan  foydalanish,  grantlar  va  qarzlar  olish; 

-  so’rov  va  etkazib  berish  funktsiyalari  bilan  birgalikda  fuqarolik  xolatining 

ko’plab dalolatnomalarini rasmiylashtirish; 

-  Fuqarolarni  doimiy  yoki  vaqtincha  yashash  joyi  buyicha  ruyxatdan  o’tkazish, 

manzil o’zgarganligi to’g’risida bildirishnoma; 

-  shaxsiy  xujjatlarni  –  pasportlar,  xaydovchilik  huquqini  va  xokazolarni 

rasmiylashtirish; 

-  shikoyat  va  arizalarni  qabul  qilish,  yuridik  maslaxat  berish  xizmatlari; 

-sog’liqni saqlash tizimi xizmatlari; 

-  oliy  ukuv  yurtlariga  kirish  test  sinovlari,  xaydovchilik  huquqini  olishga 

imtixonlar  topshirish,  masofadan  turib  o’qitish  usuli  bilan  davlat  ta’lim 

muassasalarida malaka oshirish va boshqa lar

-  ish  izlash  va  mutaxassislarning  kasb  darajasini  elektron  test  sinovidan  o’tkazish 

buyicha mexnat birjalari xizmatlari; 

kreditlar, 



imtiyozlar 

va 


litsenziyalarni 

onlayn 


rasmiylashtirish; 

daromadlar, 



dividendlar 

to’g’risida 

axborot  va  maslaxatlar  olish; 

-  har  xil  badallarni,  kommunal  xizmatlar  haqini  to’lash  va  ko’plab  boshqa  

narsalar. 

Tarmoq  resurslari  orqali  ko’rsatilayotgan  ko’plab  davlat  xizmatlarining 

o’ziga  xos  moliyaviy  asosini  tashkil  etuvchi  elektron  pullar  aholiga 

ko’rsatilayotgan  tez  sur’atlarda  rivojlanayotgan  zamonaviy  onlayn  xizmatlaridan 

biridir.  


 

 

17 



Elektron pullar axborot tarmoqlarida pul aylanishini tashkil qilish shaklidir.  

Xulosa  qilib  aytganda,  AKT  tizimlarining  davlat  boshqaruviga  keng  joriy 

etilishi  u  yoki  bu  formulyar,  guvoxnoma,  ma’lumotnoma  va  xokazolar  uchun 

kishilarning  shaxsan  davlat  muassasalariga  kelishlari  zaruriyatini  ancha 

qisqartiradi, kelajakda bundan butunlay xalos qiladi. Ko’plab mamlakatlar tajribasi 

joriy  etishning  dastlabki  bosqichidayok  kutilgan  maqsadga  –  so’rovlarga  xizmat 

ko’rsatish  tezligini  oshirish  va  kutish  vaqtini  kamaytirish  hisobiga    fuqarolarning 

davlat xizmatlaridan foydalanishini engillashtirishga erishiladi.  



Davlat  boshqaruviga  AKTni  joriy  etilishi  xususiy  biznesga  qanday  foyda 

beradi? 

Biznes  raqobat  sharoitida  yashab  qolish  uchun  o’zining  doimiy  ravishda 

takomillashuvga 

intilishi 

tufayli 

zamonaviy 

axborot-kommunikatsiya 

texnologiyalarini  rivojlantirish  va  faol  joriy  etishning  asosiy  harakatlantiruvchi 

kuchi  sifatida  maydonga  chikdi.  AKT  tizimlarining  davlat  boshqaruviga  joriy 

etilishi xam sog’lom tadbirkorlikni va xususiy tashabbusni rivojlantirish va biznes 

to’zilmalarining  samarali  innovatsiya  boshlanmalari  uchun  kulay  muxit  yaratish 

extiyojlariga javob berishi jixatidan istisno emas. 

Umumiy  ma’noda  gap  G2V  nimtizimida  munosabatlarning  o’ziga  xos 

―reinjnitiringi‖ni amalga oshirish haqida bormoqda, ya’ni G2C nimtizimi birinchi 

navbatda iktisodiyot soxasidagi davlat boshqaruvining amaldagi tizimini davlat va 

biznes  to’zilmalarining  umumiy  ishi  yulida  –  biznes  sub’ektlaridan  har  birining 

ravnaq  topishi,  binobarin,  butun  mamlakatning  ravnaq  topishi  uchun  ularning 

tadrijiy o’zaro  xamkorligining samarali mexanizmiga aylantirishdir.  

Munosabatlarning  bu  nimtizimida  quyidagi  reinjiniring  asosiy  sub’ektlari 

hisoblanadi:  byudjet  va  soliqlarni  tartibga  solish,  davlat  organlari  va  tijorat 

to’zilmalarining  o’zaro    iktisodiy  xamkorligi,  kreditlar,  investitsiyalar  va  boshqa  

moliyaviy resurslarni boshqarish, tijorat faoliyatini litsenziyalash va x.k. Bunda bu 

va  boshqa    masalalar  buyicha  davlatning  biznes  sektor  bilan  mavjud  direktiv 

hamda  nazorat  kiluvchi  munosabatlarini  madaniyatlirok  o’zaro    sheriklik 

munosabatlari oqimlariga ko’chirish. 


 

 

18 



Bu esa quyidagi ishlarni amalga oshiradi: 

-  davlat  boshqaruvining  ortiqcha  bug’inlarini  qisqartirish,  tartibga  solish 

yukini  kamaytirish,  shuningdek  xujjatlar  aylanishining  raqamli  texnologiyalarini 

keng  joriy  etish  yuli  bilan  biznes  jarayonlarini  va  tranzaktsiyalarini  tezlashtirish, 

soddalashtirish 

hamda 


arzonlashtirish; 

-  biznes  to’zilmalari  oldida  turgan  qog’ozbozlik  va  ma’muriy  tusiklarni  bartaraf 

etish; 

-  qonunlardan  va  bozor  talablaridan  kelib  chiqqan  holda  mavjud  resurslarni 



maqsadga yunaltirilgan erkin boshqarish; 

rivojlanish 



dasturlarini 

ragbatlantiruvchi 

qo’llab-quvvatlash.  

Ushbu  vazifalarni  xal  etish  quyidagi  masalalar  buyicha  biznes  sub’ektlariga 

elektron davlat xizmatlari ko’rsatish tizimini dadillik bilan rivojlantirish yuli bilan 

erishiladi: 

-  vakolatli  tashkilotlardan  loyixa  xujjatlariga  ruxsatnomalar  olish  va  ular  bilan 

kelishish; 

-litsenziyalar olish va ularni uzaytirish; 

-  kompaniyalarni  davlat  ruyxatidan  o’tkazish  va  qayta  ruyxatdan  o’tkazish; 

-  byudjetga  va  byudjetdan  tashkari  fondlarga  majburiy  korporativ  to’lovlarni 

amalga oshirish; 

-  yuridik  maslaxatlar,  qonun  xujjatlariga  o’zgartirishlar  to’g’risida  uz  vaqtida  va 

to’liq axborot olish; 

-  eksport-import  operatsiyalar  buyicha  tovarga  ilova  qilinadigan  xujjatlarni  va 

bojxona 


to’lovlarini 

rasmiylashtirish; 

- buxgalteriya, soliq va statistika hisobotini rasmiylashtirish va x.k.  

Bunda elektron tijoratni rivojlantirish G2C nimtizimi xizmatlarining muxim sektori 

hisoblanadi.  

Davlat boshqaruviga AKTni joriy etilishi davlat boshqaruviga qanday foyda 

beradi? 

SHunday qilib, jamiyatga ko’rinmaydigan, biroq  AKT tizimlarini joriy etish 

samaradorligi ularga ko’p  jixatdan bog’liq  bo’lgan, o’z  navbatida umuman  davlat 


 

 

19 



boshqaruv  samarali  faoliyat  ko’rsatishini  ta’minlaydigan  masalalarni  kurib 

chiqsak.  Bu  davlat  apparatining  ichida  G2G  nimtizimida  sifat  jixatidan  yangi 

munosabatlarni  shakllantirish  va  rivojlantirish  haqida  bormoqda.  Ushbu  bugin 

butun  tizim  uchun  zarur  bo’lgan  asos  hisoblanadi,  uningsiz  davlat  boshqaruvida 

AKTni  joriy  etish  printsip  jixatidan  mumkin  emas.  Davlat  boshqaruvi 

organlarining korportiv tarmog’i uning moddiy texnik va axborot kommunikatsion 

asosi sifatida ish ko’radi.  

Munosabatlar  va  aloqalarning  ushbu  nimtizimida  xal  etiladigan  asosiy 

vazifalar: 

-  davlat  boshqaruvi  organlari  va  davlat  muassasalarining  axborot  massivlari, 

banklari 

va 


ma’lumotlar 

bazasini 

yagona 

tizimga 


integratsiyalash; 

-xujjatlar aylanishini optimallashtirish; 

- davlat qarorlarini ishlab chiqishini, kelishishni, qabul qilishni va ijrosini nazorat 

qilishni optimallashtirish. 

Yuqorida  keltirilgan  vazifalar  fuqarolar  va  biznes  sub’ektlarining  davlat 

xizmatlariga  bo’lgan  kundalik  extiyojlaridan  nisbatan  ajralib  qolgandek  bo’lib 

tuyulishiga  qaramay,  davlat  boshqaruviga  AKT  joriy  etilishining  butun  jamiyat 

uchun 


asosiy 

afzalligi 

xuddi 

shu 


bug’inda 

ta’minlanadi: 

-  xukumat  resurslaridan  foydalanish  tezligi:  tegishli  portallar  orqali  u  yoki  bu 

muassasaga  elektron  kirish  amalda  bir  zumda  amalga  oshiriladi  va  navbatda 

turishlarini talab kilmaydi; 

-  shaxsan  hozir  bo’lish  va  ―idorama-idora‖  yurishning  xojati  bo’lmaydi:  davlat 

organlariga  xujjatlar  berish  va  tegishli  davlat  xizmatlaridan  foydalanish  fuqarolar 

va  biznes  sub’ektlariga  Internet  resurslariga  kirish  mumkin  bo’lgan  har  qanday 

joydan 

masofadan 



turib 

ta’minlanadi; 

- ―bir darcha‖ printsipi: davlat boshqaruvi korporativ tarmogining istalgan buginiga 

kiritilgan  axborot  elektron  pochta  vositalari  va  tarkatmalar  orqali  barcha 

manfaatdor davlat organlariga yuboriladi. Ularning javoblari va rezolyutsiyalari ilk 

marta 


murojaat 

qilingan 

nuktada 

jamlanadi; 

-  bir  xil  ma’lumotnomalar,  guvoxnomalar  va  xokazolarni  davlat  organlariga  ko’p 


 

 

20 



martalab  takdim  etish  zaruriyatining  yo’qligi:  axborot  davlat  boshqaruvining 

korporativ tarmogiga bir marta kiritiladi va ko’p martalab foydalaniladi.  

Davlat  boshqaruviga  AKTni  joriy  etish  va  undan  foydalanish  aholining 

imkoni  boricha  keng  qatlamlari  tegishli  texnologiyalardan  foydalanishlariga 

bevosita  bog’liq  bo’ladi.  CHunki  Kompyuter  texnologiyasi  va  infrato’zilma 

nisbatan  qimmat  turishi  tufayli  aholi  asosiy  qismining  daromadi  darajasi  past 

ekanligi axborot texnologiyalari ommaviy yoyilishiga jiddiy to’siq hisoblanadi.  

Bu  degani  davlat  boshqaruviga  AKTni  joriy  etishning  muayyan  darajasida 

davlat va Fuqarolar axborot notengligining fundamental muammosiga duch kelishi 

mumkin.  Bunday  sharoitlarda  Internetdan  yalpi  foydalanilishini  ta’minlash 

infrato’zilmasini  tashkil  etishga  maqsadli  investitsiyalar  kuyish  printsipial 

ahamiyat kasb etadi.  

Turli  mamlakatlarda rivojlanishning  har xil darajalarida ushbu vazifalar xal 

etiladi.  Biroq    shunga  qaramay,  bir  kancha  umumiy  yondashuvlarni  ajratib 

ko’rsatish mumkin: 

- Internetdan foydalanishning ommabop muassasalari va punktlarini tashkil etish; 

-  maktablar,  kutubxonalar,  boshqa    ommaviy  muassasalarni  Internetga  ulash; 

-  aholining  ijtimoiy  nochor  qatlamlari  uchun  davlat  boshqaruvining  korporativ 

tarmoqlari  resurslari  va  Internetga  kirishning  davlat  tomonidan  kafolatlanishi  - 

bepul yoki imtiyozli tariflari buyicha.  

Bo’lardan  tashqari  fuqarolarni  va  biznes  sub’ektlarini  davlatning  elektron 

xizmatlari mavjudligi haqida aytib o’tish joiz. Shu maqsadlarda o’zining kundalik 

vazifalarini  amalga  oshirish  uchun  Internetdan  foydalanishning  foydali  ekanligini 

jamiyatga maqsadga yunaltirilgan tarzda targ’ib qilish muxim axamiyatga egadir.  

Davlat  boshqaruvida  AKT  infrato’zilmasiga  kuyiladigan  maxsus  talablar 

axborot oqimining ochiq-oshkoraligi va maxfiyligi printsiplari balansini ta’minlash 

zaruriyatidan kelib chikadi. Boshqa cha suzlar bilan aytganda ushbu tizimlarining, 

birinchi  navbatda  davlat  boshqaruvi  korporativ  tarmogi  faoliyat  ko’rsatishining 

birinchi darajali talabi uning axborot xavfsizligi hisoblanadi.  


 

 

21 



Modomiki,  interaktiv  muxitlar  axborot  xavfsizligi  nuktai  nazaridan  nochor 

bo’lib kolar ekan, axborot aloqalarining globallashuvi, bir tomondan, huquqka zid 

xatti-harakatlarning  yangi  shakllari  va  usullarini,  ikkinchi  tomondan  – 

ma’lumotlarning  etarlicha  xavfsizligini  ta’minlashning  yangi  usullarini  keltirib 

chiqaradi. Boshqacha aytganda, barcha bug’inlarda – axborotni saqlash, uni qayta 

ishlash  va  kirish  muxofazalangan  aloqa  kanallari  orqali  uzatishda,  ochiq  rasmiy 

axborot  infrato’zilmasining  alohida  muxim  segmentlarida  axborot  resurslarining 

xavfsizligi,  ularning  yaxlitligi,  ularga  kirish  mumkinligi  va  ularning  maxfiyligi 

hamda  elektron  xujjatlar  mualliflarini  bir  xilda  aniqlash  mumkinligini  ishonchli 

ta’minlanishi zarurdir.  

Davlat  boshqaruvida  AKT  xavfsizligini  ta’minlash  zaruriyati  axborotni 

aloqaning  ochiq  tarmoqlariga,  shu  jumladan  Internetga  kirishda  yoki  boshqa  

kanallar  buyicha  kirishda  ruxsat  berilmagan  kirishlardan  yoki  o’zgartirishlardan, 

shuningdek  Kompyuter  xurujlari  va  viruslar  ta’siridan  ximoya  qilishning  yagona 

talablarini qo’llash asosida kompleks yondashishni talab etadi. 

Rivojlangan  mamlakatlar  tajribasi  shuni  ko’rsatdiki,  axborot  xavfsizligini 

ta’minlashning  kontseptsiyasini  ishlab  chiqish  xamma  vaqt  tegishli  loyixalarning 

tarkibiy qismi hisoblanadi. Bunga quyidagilar kiradi: 

elektron 



xujjatlar 

aylanishi 

xavfsizligini 

ta’minlash; 

-  maxfiy  ma’lumotlar  va  axborot  jarayonlarini  xam  xodimlarning  kasddan  sodir 

etilgan,  xam  malakasiz  xatti-harakatlaridan,  shuningdek  tabiiy  yoki  texnogen 

tusdagi xaloqatlar xolatlaridan ximoya qilish buyicha komplekc oldini olish chora-

tadbirlarini amalga oshirish;  

-  axborotni  ximoya  qilish  vositalarini  takomillashtirish,  umumiy  axamiyatli  qayta 

ishlashning 

ximoyalangan 

vositalarini 

qo’llash; 

-  identifikator  kalitlar,  elektron  raqamli  imzolar,  kriptografiya,  nutkni,  barmok 

izlarini aniklash dasturlari va xokazo har xil texnik, dasturiy yoki jismoniy ximoya 

vositalari  va  boshqa  lar  maxfiy  axborotga  kirish  huquqiga  ega  bo’lgan  shaxslarni 

ishonchli 

identifikatsiyalashni 

ta’minlash; 


 

 

22 



-  xodimlar,  menejerlar  va  texnik  xizmatlar  uchun  anik  lavozim  yuriknomalari 

yaratish.  

Davlat  axborot  tizimlari  va  resurslaridan  foydalanishni  nazorat  qilish  va 

ularning  davlat  xizmatchilari  tomonidan  suiste’mol  qilinishidan  ximoya  qilish 

davlat  axborot  tizimlari,  resurslari  va  texnologiyalari  bilan  ishlashda  ular  ishi 

monitoringini  olib  borish  va  operatsiyalarni  hisobga  olishning  kompleks  tizimini 

tashkil etish asosida ta’minlanadi.  

Axborot  xavfsizligi  harajatlari  anchaginani  tashkil  etadi  va  uzatilayotgan, 

saklanayotgan yoki qayta ishlanayotgan axborotning muximligi va maxfiyligi bilan 

bevosita  bog’liqdir.  Shu  sababli  ximoyaning  ishonchli  tizimini  kurish  uchun 

axborotning  maxfiyligi  darajasini,  uning  ximoyalanganligi  darajasini  va  axborot 

tizimi resurslariga kirish huquqini to’g’ri belgilash zarurdir. 

 


Download 1.83 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling