23-variant Pullarga bo‘lgan talabni baholash


Download 122.51 Kb.
bet1/4
Sana16.09.2023
Hajmi122.51 Kb.
#1679427
  1   2   3   4
Bog'liq
“Pul va banklar”


O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI

99-2 MMT gurux talabasi Mardonov Samratning
Pul va banklar” fanidan oraliq nazorat savollariga yozgan javobi.

TOSHKENT -2022

23-variant
1. Pullarga bo‘lgan talabni baholash
2. Pul tizimining elementlari
3. Inflyasiyaga qarshi kurashish yo‘llari

Javoblar:
1. Pullarga bo‘lgan talabni baholash
Davlatning pul aylanishiga ko‘plab omillar ta’sir ko‘rsatadi. Pul aylanishi tuzilmasi turli belgilar bo‘yicha belgilanadi:
1) unda pullarning faoliyat yuritishi shakliga qarab. Ushbu belgiga qarab naqd pulsiz va naqd pullik pul aylanishini ajratish mumkin, chunki barcha pul belgilari u yoki boshqa shaklga ega bo‘ladi;
2) ushbu pul aylanishi xizmat ko‘rsatadigan munosabatlar tusiga qarab. Bu yerda pul-hisob-kitob aylanishi, pul-kredit aylanishi, pul-moliya aylanishi ajratib ko‘rsatiladi;
3) pul mablag‘larining harakati yuz beradigan subyektlarga qarab. Ushbu tasnif bo‘yicha quyidagilar ajratib ko‘rsatiladi: pul mablag‘larining yuridik shaxslar o‘rtasida banklararo, banklarda aylanishi, yuridik va jismoniy shaxslar o‘rtasidagi aylanish va, nihoyat, pul mablag‘larining faqat jismoniy shaxslar o‘rtasidagi aylanishi.
Shunga tegishlicha, iqtisodiyotda qo‘llaniladigan pul aylanishi hajmiga ta’sir qiladigan omillarning muayyan guruhini ham ajratish mumkin. Barcha omillarni siyosiy, iqtisodiy va texnik omillarga ajratish mumkin. Tabiiyki, pul aylanishi tuzilmasini shakllantirishning iqtisodiy omillari asosiy ahamiyatga va bevosita ta’sir kuchiga ega bo‘ladi. Bunday omillarga iqtisodiyotda ishlatiladigan pullar turlari, pul muomalasi tezligi, tovar aylanishi miqdori va shu kabilar kiradi. Binobarin, mavjud pul aylanishi miqdorlarini vujudga keladigan ehtiyojlarga muvofiq o‘zgartirishga yoki pul aylanishining mavjud hajmlarini tovar aylanishining real ehtiyojlariga muvofiqlashtirishga faqat iqtisodiy uslublar vositasida pul aylanishi hajmiga ta’sir ko‘rsatadigan ushbu omillar orqali ta’sir qilish mumkin.
Iqtisodiyotda faoliyat yuritadigan, faqat hukumatning ehtiyojlari bilan bog‘liq bo‘lgan va iqtisodiyotning ehtiyojlaridan mustaqil pul mablag‘lari miqdoridagi o‘zgarishlar siyosiy omillar hisoblanadi.
Texnik omillar pul aylanishi tuzilishi va hajmiga faqat bilvosita ta’sir ko‘rsatadi, lekin shunga qaramasdan, ularni hisobga olish zarur. Bunday omillarga u yoki boshqa hisob-kitobni o‘tkazish uchun talab etiladigan vaqtni kamaytirish yoki hisob-kitobning o‘zini amalga oshirishga imkon beradigan hisob-kitoblarning texnik vositalari kiradi. Masalan, bank plastik kartalariga xizmat ko‘rsatuvchi texnik vositalarning keng ommalashganligi aholi o‘rtasida ushbu to‘lov vositasining ommalashuviga va, binobarin, naqd pulsiz pul mablag‘larining qo‘llanilishining oshishiga olib keladi. Naqd pulsiz pul mablag‘lari qo‘llanilishi chastotasining ko‘payishi pul muomalasining umumiy tarkibida naqd pullarning kamayishiga va davlatning pul aylanishini tartibga solish asosiy uslublarining o‘zgarishiga olib keladi.
Pul muomalasi – bu pullarning mamlakatning ichki iqtisodiy aylanishi, tashqi iqtisodiy aloqalar tizimidagi, tovarlar va xizmatlarning sotilishiga, shuningdek, uy xo‘jaligidagi tovarsiz to‘lovlarga xizmat ko‘rsatadigan naqd pullik va naqd pulsiz shakllardagi harakatidir. Tovar ishlab chiqarish pul muomalasining obyektiv negizi bo‘lib, undagi tovar olami tovarlarning ikki turiga: tovarlarning o‘ziga va tovar-pullarga bo‘linadi. Naqd pullik va naqd pulsiz shakllardagi pullar yordamida tovarlar, shuningdek, ssuda va fiktiv kapitallarning muomalasi jarayoni amalga oshiriladi.
SHunday qilib, pul muomalasi jarayonlaridan pul aylanishi tushunchasini ajratib olish mumkin.
Pul aylanishi - naqd pullik va naqd pulsiz shakllardagi pul belgilarining uzluksiz harakat jarayonidir. Qiymatning o‘zidan ajralganlik hozirgi pul aylanishining o‘ziga xos xususiyati hisoblanadi. Boshqacha aytganda, hozirgi pul aylanishi metall pullar muomalasi sharoitidagi kabi qiymatli emas, chunki pul belgisining qiymati nominaldan ancha kam va uning ahamiyati bo‘lmasligi mumkin. Pul aylanishi pul mablag‘lari harakatining muayyan yo‘llaridan tarkib topadi:
1. Mablag‘larning markaziy bank bilan tijorat banklari o‘rtasidagi harakati. Bunday harakat pul mablag‘lari emissiyasi jarayonlari va tijorat banklari mablag‘larining ¤zbekiston Respublikasi Markaziy bankining majburiy zaxiralash fondiga ko‘chirilishi bilan bog‘liq. Tijorat banklarining kreditlash jarayonlari munosabati bilan pul mablag‘larining ko‘chirilishini ham shunga kiritish mumkin;
2. Pul mablag‘larining tijorat banklari o‘rtasidagi harakati. Bu holda ushbu banklarning mijozlariga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq pul ko‘chirishlar yoki tijorat banklarining o‘zaro kreditlashlari nazarda tutiladi;
3. Firmalar va tashkilotlar o‘rtasidagi harakat. Pul mablag‘larining ushbu iqtisodiy subyektlar o‘rtasidagi harakati tovarlar aylanishi va bunday tovarlar aylanishidagi, shuningdek, o‘zaro talablarni hisobga olishdagi haq to‘lash jarayonlari bilan bog‘liq;
4. Banklar, firmalar va tashkilotlar o‘rtasidagi harakat. Pul mablag‘larining ushbu subyektlar o‘rtasidagi harakati asosan kreditlash va qarz majburiyatlarini hisobga olish operatsiyalari, shuningdek, pul mablag‘larini saqlash va ko‘chirishga doir operatsiyalar bilan bog‘liq;
5. Banklar va aholi o‘rtasidagi harakat. Pul mablag‘lari iste’molchilik kreditini berish va pul mablag‘larining aholining daromadlarini saqlash va ko‘paytirish maqsadlaridagi harakatiga doir faol jarayon sababli ko‘chiriladi;
6. Firmalar, tashkilotlar va aholi o‘rtasidagi harakat. Pullar harakatining bu yo‘li mablag‘larning tovar aylanishi operatsiyalariga haq to‘lash va uy xo‘jaliklarining xodimlar mehnatiga haq to‘lashi munosabati bilan ko‘chib yurishidan iborat bo‘ladi;
7. Banklar va moliya institutlari o‘rtasidagi harakat. Pul mablag‘larining ushbu iqtisodiy munosabatlar subyektlari o‘rtasidagi harakati o‘zaro kreditlash operatsiyalari va iqtisodiy foyda olishga yoki uchinchi subyektlarning muayyan operatsiyalarini rasmiylashtirishga yordam beruvchi boshqa moliyaviy harakatlar doirasida amalga oshiriladi;
8. Moliya institutlari va aholi o‘rtasidagi harakat. Pul mablag‘larining bu holdagi harakati aholining, odatda, o‘z daromadlarini ko‘paytirish maqsadida muayyan moliya operatsiyalarini bajarishi bilan bog‘liq;
9. Jismoniy shaxslar o‘rtasidagi harakat. Pul mablag‘lari harakatining bu yo‘li eng sezilmaydigan, lekin pul mablag‘larining qayta taqsimlanishi tizimidagi eng muhim yo‘llardan biri hisoblanadi, chunki u mablag‘larning aholi o‘rtasida ko‘chib yurishidan iborat. Odatda, bunday ko‘chib yurishning maqsadi maishiy masalalarni hal etish va o‘z oilasi a’zolari farovonligining muayyan darajasini tutib turishdir.

Download 122.51 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling