K arim a q osim ova
Download 48 Kb. Pdf ko'rish
|
Ona-tili-oqitish-metodikasi
yarim izlanishli
muammoli metod deb ham vuritiladi. M asalan, m uam m oli o'q itish m etodini leksik-sem antik va gram m atik m ashqlarni tashkil etishda ham q o'llash m um kin. Bu m etoddan 1-sinfdan boshlab foydalanish m um kin. Bu m etod „Tovush va h a r f ' m avzusini o'rg an ay o tg an d a to vushning so 'z m a’nosini farqlashdagi vazifasini tush u n tirish d a, ,,S o‘z m a’n osi", „ N u tq va gap" m avzularini o'rg an ishda ham q o 'llan ad i. M asalan, „ S o 'z m a ’nosi" m avzusini o 'rganish u ch u n xattaxtaga turli m a’nodagi, y a’ni turli so 'z turkum iga kiradigan so'zlar aralash holda yozib qo'yiladi. So'zlar: kitob, qurdi, shifokor, sakkiz, qizil, qalam , o 'q id i, yashil, binokor, o 'n ta , o 'qituvchi, sakkiz. O 'quvchilar bilan quyidagicha savol-javob tashkil qilinadi: So‘zlarni o'qing. — Birinchi so 'z nim ani bildiryapti? N arsanim i, shaxsnimi? — Bu so'zga qanday so 'ro q beram iz? — Ikkinchi so'z harakatni bildiryaptim i yoki narsanim i? — Bu so'zga qaysi so 'ro q n i beram iz? — Qaysi so 'zlar sanoqni bildiryapti? — Bu so'zlarga qaysi so 'roq n i beram iz? — Qaysi so 'zlar rangni bildiryapti? — Bu so'zga qaysi so 'ro q n i beram iz? So‘zlar ichidan shaxsni (kasb egasini) bildirayotgan so'zlarni to pib, bir ustun qilib yozing. — Ikkinchi ustunga narsani bildirgan so'zlarni topib yozing. — U chinchi ustunga harakatni bildirgan so'zlarni topib yozing va hokazo. O 'quvchilar topshiriqni o'qituvchi yordam ida bajarib bo 'lgach, m uam m oli savol o 'rtag a tashlanadi: — Yuqoridagi so 'zlar nimasiga k o 'ra farqlanyapti? O 'quvchilar „ m a ’nosiga k o 'ra " degan fikrni ayta olm asalar, o'qituvchi bu m uam m oni hal qiladi: — Bu so 'zlar m a’nosiga k o 'ra va so'roqlariga ko'ra farq qiladi. O 'ylang, so'zlarni qaysi xususiyatlariga k o 'ra guruhlarga ajratam iz? So'zlarni nechta guruhga ajratish m um kin? Savol-javoblardan ko'rinib turibdiki, o'quvchilar bilan suhbat rivojlantirilib borilyapti va o'q u vch ilar suhbat davom ida yangi-yangi m a’lum otlarni egallab borm oqdalar. 3—4-sinflarga o 'tgan da bunday suhbatlar oxirida o 'q u vch ilam ing o 'zlari xulosa chiqaradilar. B unday suhbatlarda o 'quvchilam ing yoshi, saviyasidan tashqari, vaqt ham hisobga olinadi. Suhbat uzoq davom etsa, o'quvchilar charchab qola- dilar, o'zlashtirish darajasi ham susayadi. B oshlang'ich sinf ona tili darslarida mustaqil ish metodi asosan o'rganilgan m avzuni m ustahkam lash qism ida m ashqlar ishlash ja ra yonida qo'llaniladi. O 'qu v chilar o 'q ituv ch in in g topshirig'i bilan m us taqil ishlarni og'zaki yoki yozm a shaklda bajaradilar. Topshiriq qiyin va k o'p vaqtni olmasligi, o'q u v ch ilar kuchi yetadigan qilib, m uayyan vaqt ichida bajarishga m o'ljallangan bo'lishi kerak. M ustaqil ishlash uchun topshiriq 1-sinfdan boshlab beriladi va u asta-sekin m arakkablashti- rilib boriladi. 1-sinfda „Yozgan so ‘zlaringizni lug‘atdan tekshiring“ , „Rasm ga qarab sabzavot nom larini alifbo tartibida yozing“ , „Rasm ni kuzating. U n da tasvirlangan narsalarni aniqlang va ularning nom ini yozing11 kabi topshiriqlar beriladi. M asalan, 88-m ashqda , , 0 ‘lkam da b ah o r“ m avzusida sujetli rasm berilgan. 0 ‘quvchilar rasmni kuzatib, narsa nom larini yozadilar. Bunda bir 0‘quvchi 5 ta, ikkinchi o ‘quvchi 10 ta va hokazo so‘z yozishi m um kin. Aslida rasm da 30 tadan ortiq narsa tasvirlangan: tog‘, osmon, bulut, qor, terak, tol, o ‘rik, ko'ylak, shim, tufli, mayka, lenta, soch, bosh, qir, dala, o ‘t, gul, q o ‘l, oyoq, quloq, k o ‘z, burun, yuz, og'iz, barmoq, bo‘yin, qorin, yubka, jemper, daraxt va hokazo. Bu o ‘quvchilarning e ’tibor bilan kuzatishga - ku- zatuvchanlikka o ‘rgatadi. Analiz-sintez metodi savod o'rgatish darslariga rus-tuzem m ak tablari va tata r o'qituvchilarining faoliyati orqali kirib kelgan. Ona tili ta ’limi jarayoniga analiz - tahlil gram m atik hodisaning m uhim belgilarini aniqlash m aqsadida, o'rganilgan gram m atik tushunchaning yangi qirralarini ochish va m ustahkam lash m aqsadida tatbiq etiladi. Fonetik, leksik, morfologik va sintaktik tahlil shu m etodning am alda nam oyon bo'lishidir. Sintez qism larga bo'lib o'rganilgan gram m atik m aterialni yaxlitlashdir. M asalan, ot, sifat, fe’l, son kabi so 'z tu r kum lari o'rganilayotganda ularga oid so'zlar berilib, ular ishtirokida gap tuzish, aralash berilgan so'zlardan gap tuzish, aralash berilgan gaplarni voqealar rivoji asosida tartiblashtirib m atn tuzish, m azm unan tahlil qilingan rasm asosida hikoyacha tuzish kabi ishlarda sintez m etodi nam oyon bo'ladi. A naliz-sintez m etodida ham o'quvchilarni faollashtirish o'qituvchining o'quvchilarga beradigan savol va to p - shiriqlariga, ishni tashkil etish shakllariga bog'liq bo'ladi. Induksiya metodida o'quvchilar o'qituvchi tavsiya etgan til dalil- larini kuzatadi, tahlil qiladi va shu asosda xulosa va ta ’riflar keltirib chiqaradi. Deduksiya metodida o'quvchi tayyor qoida — ta ’rif bilan tanishadi va uning m ohiyatini til dalillari asosida ochadi. Bu m etodlarning samarasi o'qituvchining savol-topshiriqlari m az m uni gram m atik hodisaning m uhim tom onlariga yo'naltirilganligiga, izchilligiga, faoliyatni tashkil etish shakllariga, o'q uv vositalari (darslik, turli xarakterdagi lug'atlar, rasm, jadvallar, texnik vositalar)ga bog'liq bo'ladi. Xulosa qilib aytganda yuqoridagi barcha m etodlarning muvafFaqiyati o'qituvchining beradigan savol-topshiriqlariga bog'liq. Y o ‘l-y o‘lakay duch kelgan savollar bilan kichik yoshdagi o'quvchining anglash faoli yatini ishga solish kutilgan natijani berm aydi. S o'n g g i y illar dav o m id a t a ’lim tizim iga a n ’anaviy m eto d la r bilan birga zam onaviy pedagogik texnologiya usullari kirib keldi. U la rd a n o n a tili ta ’lim i ja ra y o n id a foydalanish b o 'y ic h a y u tu q la r q o 'lg a kiritildi. Savol va topshiriqlar Download 48 Kb. Do'stlaringiz bilan baham: |
Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling
ma'muriyatiga murojaat qiling