Loyihalarni moliyalashtirish


Download 0.62 Mb.

bet1/5
Sana13.11.2017
Hajmi0.62 Mb.
  1   2   3   4   5

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA 

MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI 

 

TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI 

 

LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISH FAKULTETI 

 

“LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISH” KAFEDRASI 

 

 



************************************ 

 

 





INVESTITSIYA LOYIHALARI SAMARADORLIGINI BAHOLASH

” 

   

  5341200 - “Investitsiyalarni moliyalashtirish” ta li     alishi     i ha  a ala r 

 ara asi i  olish uchun yozilgan 

 

 

     BITIRUV MALAKAVIY ISHI



 

 

 



 

“HIMOYAGA RUXSAT ETILDI” 

“L  ihalar i   li alashtirish” 

kafedrasi mudiri  

                    i.f.n., dots. E.Nosirov  

                                                  

“__”_____________2013  . 

 

Ilmiy rahbar:                       q. N.SHoislomova 

                                                                                                                 



 

 

 



 

“__”_____________2013  . 

 

 

 



 

 

 

 



 

TOSHKENT – 2013 



 



MUNDARIJA  

 

 

Kirish......................................................................................... 

 



I BOB.  Investitsiya loyihalari samaradorligini baholashning nazariy 

asoslari..........................................................................................

 

 

1.1.  O zbekiston  iqtisodiyotini  modernizatsiyalashda  investitsiya 

loyihalarini 

amalga 


oshirishning 

ahamiyati 

va 

xususiyatlari.................................................................................. 



 

 



1.2.  Investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini 

baholashning nazariy asoslari.................................................. 

 

17 


1.3.  Investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini 

baholash usullarining mazmuni, mohiyati va xususiyatlari .......... 

 

26 


 

 

 



II BOB.  Tijorat banklarida investitsiya loyihalari moliyaviy-iqtisodiy 

samaradorligini baholash amaliyoti tahlili…...........................

 

 

37 

2.1.  “AVTO TRANSPORT TEXXIZMAT” investitsiya loyihasining 

moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  oddiy  (a  a a i )  usullar 

asosida baholash............................................................................  

 

 

37 



2.2.  “AVTO TRANSPORT TEXXIZMAT” investitsiya loyihasining  

pul oqimlarini tahlil qilish va baholash.......................................... 

 

45 


2.3.  “AVTO TRANSPORT TEXXIZMAT” investitsiya loyihasining 

diskontlashga asoslangan usullar asosida baholash....................... 

 

49 


 

 

 



III-BOB.  Investitsiya 

loyihalari 

samaradorligini 

baholashning 

takomillashtirish yo’llari............................................................ 

 

54 

3.1.  Investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini 

baholash usullarining afzalliklari va kamchiliklari....................... 

 

54 



3.2.  Investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini 

baholashni takomillashtirish    llari............................................. 

 

58 


 

 

 



 

Xulosa............................................................................................ 

 

64 

 

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati...........................................  68 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Kirish 



 

Mavzuning  dolzarbligi.  Malakaviy  ish  mavzusining  dolzarbligi,  eng  avvalo, 

investitsiya  loyihalarining  muvaffaqiyatli  amalga  oshirilishi,  samaradorlikni 

baholashning  turli  usullari  asosida  puxta  tahlil  qilinishi  va  chuqur    baholanishiga 

  g liqligi bilan xususiyatlanadi.  

Mamlakatimiz  iqtisodiyotini  rivojlantirish  va  barqarorligini  ta  i lash a 

investitsiyalarning,  shu  jumladan  xorijiy  investitsiyalarning    beqiyos    ri   tutishini 

alohida  ta  i laga   holda  shuni  aytish  mumkinki,      investitsiyalarga     lga  

e ti  r i g  kuchayishi  bugungi  kunga  kelib,  mamlakatimizdagi  investitsion 

faoliyatning  rivojlantirilishiga  olib  keldi.  Investitsiyalar  har  qanday  iqtisodiyotni, 

ishlab  chiqarishni  rivojlantiruvchi  eng  muhim  omil  ekanligini  e tir f  etgan  holda, 

milliy  iqtisodiyotga  kiritilayotgan  investitsiyalar  hajmining  yildan-yilga  ortib 

borayotganlini  alohida  aytib    tish  mumkin.  Bu  borada  Prezidentimiz  I.A.Karimov 

shunday ta  i la  i: “O tga  yilda iqtisodiyotimizga 11 milliard  700 million dollari 

miqdorida ichki va xorijiy investitsiyalar jalb etildi yoki bu boradagi    rsat i h 2011 

yilga nisbatan 14 foizga   s i. Jami investitsiyalarning 22 foizdan yoki 2 milliard 500 

million  dollardan   rtig i i  xorijiy  investitsiyalar  tashkil  etdi,  ularning  79  foizdan 

   pr g i t  g ri a -t  g ri xorijiy  investitsiyalardir.”

1

.    



Mamlakatimizda  investitsiya  jarayonlarini  rivojlantirish    kapital   a lag larni 

 a g arish,  bu   a lag lar i  iqtisodiyotning  strategik  jihatdan  muhim     lga  

sohalarga      altirish,  zamonaviy  texnologiyalardan  foydalanish  imkoniyatlarini 

yaratish orqali milliy investitsiya bozorlarining shakllanishiga     a lasha i hamda 

tovar va xizmat    rsatish bozorlari rivojlanishining boshqa omillariga ham    pgi a 

ta sir     rsata i.    Bu    ri  a  investitsiya  loyihalarini  moliyaviy-iqtisodiy 

samaradorligini    e ti  baholash, baholashning jahonda keng tarqalgan usullaridan 

amaliyotda  foydalanishni  ta  i lash  hamda  investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-

                                                 

1

 Karimov I.A. “Bosh maqsadimiz – keng    la li islohotlar va modernizatsiya    li i qat i at bilan davom 

ettirish”.T.: “O z e ist  ” 2013y 5-6 betlar. 

 

  



 

iqtisodiy  samaradorligini  baholash  usullarini  va  kompleks  ekspertiza  qilishni 



takomillashtirish  hozirgi  investitsiya  jarayonlarini  yanada  rivojlantirishning  asosiy 

muammolaridan biri    li  qolmoqda. Mamlakatimizda bozor infratuzilmasining hali 

yaxshi  rivojlanmaganligi,  huquqiy  bazaning  mukammal  va  barqaror  emasligi, 

inflyatsiya  darajasi,  axborot  ta  i  ti  bazasining  mavjud  emasligi,  amaliyotda 

 a   ri   aralashuv  holatlarining  hali  ham  t  liq  barham  topib  ulgurmaganligi, 

valyuta  riskining  mavjudligi  va  boshqalar  tijorat  banklarida  investitsiya 

loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholashga  salbiy  ta sir  etuvchi 

umumiy  sabablardir.  Shunday  ekan,  investitsiya  jarayonlarini  rivojlantirish,  ularni 

moliyaviy  ta  i lash a  banklarning    r i  va  rolini  kuchaytirish  hamda  investitsiya 

loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholashning  xorij  tajribalarini 

  rga ish, shuningdek, amaliyotga keng tadbiq etish va  bu borada duch kelinadigan 

muammolarni hal etish mazkur bitiruv malakaviy ishning dolzarbligini ochib beradi. 



Malakaviy ishning maqsadi. Ishning maqsadi iqtisodiyotni modernizatsiyalash  

sharoitida  investitsiya  loyihalarining  iqtisodiy  samaradorligini  diskontlash  usullari 

asosida  baholashni    rga ish  hamda  investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy 

samaradorligini    baholash  usullarini  takomillashtirish      i ha  taklif  va  tavsiyalar 

berishdan iborat. 

Malakaviy  ishning  vazifalari.  Ushbu  maqsaddan  kelib  chiqqan  holda 

malakaviy ish oldiga  quyidagi vazifalarning bajarilishi belgilab q   ilga : 

  O zbekiston  iqtisodiyotini  modernizatsiyalashda  investitsiya  loyihalarini 

amalga oshirishning ahamiyati va xususiyatlarini bayon etish; 

 investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholashning 

nazariy asoslarini   rga ish; 

 investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholash 

usullarining mazmuni, mohiyati va xususiyatlarini   rga ish; 

 investitsiya  loyihasining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  oddiy 

(a  a a i ) usullar asosida baholashni amalga oshirish; 

 investitsiya  loyihasining  pul  oqimlarini  tahlil  qilish  va  baholashni  amalga 


 

oshirish; 



 “AVTO 

TRANSPORT 

TEXXIZMAT” 

investitsiya 

loyihasining 

diskontlashga asoslangan usullar asosida baholashni amalga oshirish;              

 

investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholash 



usullarining afzalliklari va kamchiliklarini    ri  chiqish;

 

 

investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholashni 



takomillashtirish     i ha tegishli ilmiy-amaliy takliflarni ishlab chiqish.

 

Malakaviy ishning ob’ekti respublikamizda amalga oshirilayotgan investitsiya 

loyihalarini moliyaviy-iqtisodiy samaradorligini baholash faoliyati hisoblanadi. 



Malakaviy  ishning  predmeti  investitsiya  loyihalarini  moliyaviy-iqtisodiy 

samaradorligini baholash bilan   g liq iqtisodiy munosabatlardir.  



Mavzuning  nazariy  va  amaliy  ahamiyati.  Mavzu      i ha  malakaviy  ishning 

nazariy  ahamiyati  ishda  ilgari  surilgan  nazariy-uslubiy  g   alar a   investitsiya 

loyihalarini  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholash  usullarining  mazmuni  va 

nazariy asoslarini   rga ish a foydalanish mumkinligi bilan izohlanadi. 

Ishda keltirilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar milliy iqtisodiyotda investitsiya 

loyihalarini  izchil  amalga  oshirish  hamda  ularning  moliyaviy-iqtisodiy 

samaradorligini 

baholash 

usullarini 

va 


kompleks 

ekspertiza 

qilishni 

takomillashtirishni  ta  i lash a,  shuningdek,  ilmiy  tadqiqot  ishlarida  q  lla ilishi 

mumkin.  

Malakaviy ishning tarkibiy tuzilishi. Malakaviy ish kirish, 3 bob, 8    li , 

xulosa, f   ala ilga  a a i  tlar r   xati a  iborat. Ishning xajmi  74 betni tashkil 

etib, unda 13 ta jadval, 11 ta rasm va 40 ta a a i  tlar r   hati i   z i higa  lga .  

 

 

 

 

 

 


 



I  BOB.  Investitsiya  loyihalari  samaradorligini  baholashning  nazariy 



asoslari 

 

1.1.  O’zbekiston 

iqtisodiyotini 

modernizatsiyalashda 

investitsiya 

loyihalarini amalga oshirishning ahamiyati va xususiyatlari 

 

Milliy  iqtisodiyotni  modernizatsiya  qilish  va  rivojlantirishda  bugungi  kunda 

asosiy  e ti  r  iqtisodiyotga  kiritilgan  investitsiyalar  va  ularning  sal  g iga 

qaratilmoqda.  Chunki  iqtisodiy    sish i  ta  i lash a  investitsiyalarning  hajmi  va 

ularning  tarkibi  muhim  ahamiyat  kasb  etadi.  Shularni  inobatga  olgan  holda, 

Prezidentimiz  tomonidan  mamlakatimiz  iqtisodiy  siyosati  istiqbolini  belgilab 

berishda  ustuvor      alishlar a   biri  sifatida  investitsiyalarni  keng  jalb  etish, 

ayniqsa,  xorijiy  investorlar  uchun  yanada  qulay  sharoitlarni  yaratishga  e ti  r 

qaratilmoqda.  

Mamlakatimiz iqtisodiyotiga jalb etilgan investitsiyalar hajmi yildan-yilga oshib 

bormoqda. Buni birgina 2012 yilda kiritilgan jami investitsiyalar hajmidan ham bilib 

olish  mumkin.  Milliy  iqtisodiyotga    tga   yili  kiritilgan    jami  investitsiyalar  xajmi 

2011 yilga nisbatan  14 foizga    p    li , qiymati 11 milliard  700 million AQSh 

dollaridan  ortiqdir.  Jami  investitsiyalarning  74  foizdan   rtig i  mamlakatimizning 

ichki  manbalari  hisobidan  –  korxonalar  va  aholi   a lag lari,  investitsiya 

jarayonlarida  tobora  faol  ishtirok  etayotgan  tijorat  banklari  kreditlari,  shuningdek, 

davlat  byudjeti  va  byudjetdan  tashqari   a g ar alar   a lag lari  hisobidan 

shakllantirilmoqda. 

Iqtisodiyotimizga  kiritilayotgan  investitsiyalarning  yildan-yilga    si   borishida 

yurtimizdagi  mavjud  investitsion  sharoit  va  qulay  investitsiya  muhiti  alohida 

ahamiyat  kasb  etayotganini  ta  i lash  joiz.  Respublikamiz  iqtisodiyotida 

investitsiyalarning s   ggi olti yildagi   sish sur atlari turlicha    li , bunda oldingi 

yillardagiga nisbatan   sish va pasayish tendentsiyalari kuzatilmoqda (1-rasm). 


 

 



1-rasm. 2005-2012 yillarda mamlakatimiz iqtisodiyotiga yo’naltirilgan 

investitsiyalarning o’sish sur’atlari, foizda

2

 

Hozirgi  globallashuv  sharoitida,  bozor  munosabatlari  talablaridan  kelib  chiqib, 

jahonda investitsiyalar uchun qat i  keskin kurash davom etmoqda. Tashqi iqtisodiy 

faoliyatni 

erkinlashtirish, 

mamlakatimiz 

iqtisodiyotiga 

bevosita 

xorijiy 

investitsiyalarning  jalb  qilinishini  ta  i la  iga   huquqiy,  ijtimoiy-iqtisodiy  va 

boshqa  shart-sharoitlarni  takomillashtirish,  xorijiy  investitsiyalarni  keng  jalb  etish, 

 a lag lar i  eng  ustuvor      alishlar a  hamda  raqobatdosh  mahsulotlar  ishlab 

chiqarish bilan    g liq      alishlar a  mujassam  qilish  respublikada   t azila  tga  

investitsiya siyosatining asosiy tamoyillaridir

3



Belgiyalik  olim  Xilbern  Boysning  fikriga     ra  “Katta  iqtisodiy,  mineral-



xomashyo  va  inson  salohiyatiga  ega     lga .  O z e ist    xorijiy  sarmoyadorlarni, 

avvalo,  mamlakatdagi  barqaror  siyosiy  vaziyat  bilan    ziga  jalb  etadi.  Ushbu 

mamlakatda  tatbiq  etilayotgan  barcha  yangilanishlar  respublikani  yanada  ijtimoiy-

iqtisodiy rivojlantirish va gullab-yashnatishga kafolat    la i”

4

.  


                                                 

2

 O z e ist   Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning 2011 yilning asosiy yakunlari va 2012 yilda O z e ist   i 



ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor     alishlariga  ag ishla ga  O z e ist   Respublikasi Vazirlar 

Mahkamasining majlisidagi “2012 yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga    tara iga  yil bo la i” mavzusidagi 

 a r zasi i   rga ish     i ha   q   q  lla  a. – T.: Iqtisodiyot. - 2012. – 76- bet. 

3

 Mahmudov N.M, Madjidov Sh.A. Investitsiyalarni tashkil etish va moliyalashtirish. O q   q  lla  a. – T.: TDIU, 



2010. – 86-b. 

4

 O z e ist   iqtisodiy axborotnomasi. /№ 3/2011 y., 19 b. 



 

Statistik tahlillarni milliy valyutimiz misolida davom ettiradigan    lsa , rasmiy 



 a l   tlarga    ra, 2011 yilning yanvar-dekabr oylarida 18291,3 milliard s   li  

kapital 


q   il alar 

  zlashtirilga . 

Investitsiyalarning 

umumiy 


hajmida 

markazlashgan investitsiyalar 17,5 foizni (3198, 7 

milliard

 s   ), investitsiyalarning 

yalpi  ichki  mahsulotdagi  ulushi  esa  23,9  foizni  (2-rasm)  tashkil  etgani  ham 

mamlakatimizda  investitsiya  jarayonlarining  jadal  faollashib  borayotganini 

   rsata i. 

 

 



 

2-rasm. Investitsiyaning o’sish sur’ati va invetitsiya hajmining YaIMdagi 

ulushi

5

 

O z e ist    jahon  moliyaviy-iqtisodiy  inqirozi  hukm  surayotgan  bir  sharoitda 

ham  ulkan  xorijiy  investitsiyalar      altirila  tga   mamlakatlar  guruhidan  joy 

olmoqda.  Bunga,  albatta,  mamlakatimizda  olib  borilayotgan  va  uzoq  strategik 

maqsadlarni     zlaga   investitsiya  dasturlari  hamda  qulay  investitsiya  muhiti 

                                                 

5

  O z e ist   Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning 2011 yilning asosiy yakunlari va 2012 yilda O z e ist   i 



ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor     alishlariga  ag ishla ga  O z e ist   Respublikasi Vazirlar 

Mahkamasining majlisidagi “2012 yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga    tara iga  yil    la i” mavzusidagi 

 a r zasi i   rga ish     i ha   q   q  lla  a. – T.: Iqtisodiyot. - 2012. – 77- bet. 

 


 

10 


yaratilgani  asosiy  omil     l  q a.  Davlat  investitsiya  dasturlari  doirasida  jalb 

qilingan  xorijiy  investitsiyalar  hajmi  2011  yilda  2006  yilga  qaraganda  qariyb  t  rt 

barobarga     pa ga .  2011  yilda  t  g ri a -t  g ri  investitsiyalar  umumiy  xorijiy 

investitsiyalarning  qariyb  78,8  foizini  tashkil  etgan.  Bu  eng  avvalo  Prezidentimiz 

tomonidan  mamlakatni  modernizatsiya  qilish  va  iqtisodiyotni  diversifikatsiya  etish 

jarayonining t  g ri va aniq olib borilayotgani natijasidir. 

Milliy  iqtisodiyotga  kiritilayotgan  investitsiyalarning  ahamiyati  t  g risi a 

gapirganda,  albatta  “investitsiya  loyihasi”  degan  tushunchaning  mazmuni,  mohiyati 

t  g risi a t  xtali    tish lozim.  

“Investitsiya  loyihasi”  tushunchasining  tobora  keng  q  lla ilishi,  avvalo,  bu 

tushunchaning  iqtisodiy  mohiyatini  anglab  olish  zaruriyatini  keltirib  chiqaradi. 

“Investitsiya loyihasi” tushunchasi ikki xil  a    a talqin etiladi:  

-  muayyan  maqsadlarga  erishishni  (   zla ga   natijalarni  hosil  qilishni) 

ta  i l   hi  qandaydir  faoliyatlar   ig i  isi i  amalga  oshirishni  nazarda  tutuvchi 

ish,  faoliyat,  tadbir  sifatida  tushuniladi.  Bunday  hollarda  “x   ali   tadbiri”,  “ish 

(ishlar   ig i  isi)”,  “loyiha”  terminlari  ushbu  tushunchalarga  mazmunan  yaqin 

keladi.  

-  qandaydir  faoliyatlarni  amalga  oshirish  uchun  zarur     lga   huquqiy-

boshqaruv va moliyaviy-hisob hujjatlari tizimi yoki bunday faoliyatlar tizimini bayon 

etuvchi hujjatlar t  pla i sifatida qaraladi. 

Iqtisodiy adabiyotlarda, darslik va   q   q  lla  alar a “investitsiya loyihasi” 

ikkinchi  mazmundagi  tushuncha  sifatida q  lla ila i.  “Loyiha”  tushunchasi  birinchi 

mazmun     i ha tushuniladi.  

“Investitsiya  loyihasi”  tushunchasi  uning      altirilga   maqsadini  amalga 

oshirish uchun texnologik, texnik va tashkiliy hujjatlashtirish,    e tlar i barpo etish 

va ishga tushirish jarayonlarini, moddiy, moliyaviy, mehnat resurslarining harakatini, 

shuningdek  tegishli  boshqaruv  qarorlari  va  tadbirlarni    zi a  mujassamlashtiruvchi 

tizim  sifatida  qaralishi  mumkin.  T  liq  shakllangan,  yakuniga  etgan  investitsiya 

loyihasini tuzish va amalga oshirish umumiy holda quyidagi bosqichlarni   z ichiga 


 

11 


qamrab oladi: investitsiya g   asi i shakllantirish; investitsion imkoniyatlarni tadqiq 

etish;  investitsiya  loyihasini  texnik-iqtisodiy  asoslash;  shartnoma  hujjatlarini 

tayyorlash;  loyiha  (ishchi)  hujjatlarini  tayyorlash;  qurilish-montaj  ishlari;     e t i 

ishga  tushirish  va  investitsiya  loyihasi  (iqtisodiy     rsat i hlar)  monitoringini  olib 

borish. 

Investitsiya  loyihasi    z  maqsadi,      alishi,  amal  qilish  sohasi,  muddati  va 

chegarasiga  ega     lga   alohida  faoliyat  turi  hisoblanadi.  U  tashkiliy,  huquqiy, 

ijtimoiy, ekologik,  iqtisodiy jihatdan t  liq va mukammal hisob-kitoblar yordamida 

asoslangan yuridik hujjat hisoblanadi. 

Investitsiya loyihasining boshqa hujjat va “loyiha”lardan asosiy farqi shundaki, 

u haqiqiy hujjat sifatida qaror topishi uchun uning barcha tomonlari maxsus usullar 

yordamida  keng  va  aniq  hisob-kitoblar  bilan  baholanadi.  Shu  bilan  birga  uning 

amalga oshirilishi muayyan miqdordagi  a lag lar i safarbar etishga asoslanadi.  

Investitsiya loyihalarining turlicha klassifikatsiyalari mavjud    li , belgilariga 

qarab investitsiya loyihalarining quyidagi    ri ishlari i ajratish mumkin. 

 

 



3-rasm. Investitsiya loyihalarining tasnifi

6

 

 

                                                 

6

 Muallif tomonidan shakllantirildi 



Investitsiya 

loyihalarining tasnifi 

Amalga oshirish muddati 

    i ha

 

K  la i     i ha



 

Asosiy     alishi 

    i ha

 

-qisqa muddatli – 1 yilgacha 



-  rta muddatli – 3-5 yil 

-uzoq muddatli – 5 yildan 

ortiq. 

 

- kichik loyihalar; 



-   rta ha loyihalar

;  


- yirik loyihalar; 

 -megaloyihalar 

- tijorat loyihalar; 

- ijtimoiy loyihalar; 

- ekologik loyihalar; 

- boshqalar 



 

12 


Investitsion  loyihalarning  samaradorligini  baholash  texnik,  texnologik, 

moliyaviy, tarmoq yoki hududiylik xususiyatlariga   g liq    l aga  holda yagona 

tamoyillar asosida amalga oshiriladi. Ular quyidagidan iborat: 

- loyihani uning butun hayot tsikli davomida    ri  chiqish; 

-  pul  oqimlarini  modellashtirish,  bunda  loyihani  amalga  oshirish  bilan    g liq 

barcha  pul  tushumlari  va  hisobot  davridagi  turli  valyutalarni  ishlatish  ehtimolligini 

hisobga olgan holdagi xarajatlar kiritiladi; 

- ishonchlilik va maksimum samara. 

Investitsion  loyiha  investor  nuqtai  nazaridan  samarali  deb  baholanishi  uchun, 

birinchidan,  uni  amalga  oshirish  ijobiy     lishi,  ikkinchidan,  alternativ  loyihalarni 

solishtirish  h g i a yuqoriroq samaraga ega    lga  loyihani  a q l q  rish lozim. 

- vaqt omili hisobi; 

- loyihani amalga oshirishdagi kutilayotgan xarajatlar va tushumlar hisobi; 

- baholashning    p bosqichligi; 

-  inflyatsiya  ta siri  va  loyihani  amalga  oshirishdagi  bir  nechta  valyutalarni 

q  llash ehtimolini hisobga olish; 

- noaniqlik va risklar ta siri i g hisobi; 

- loyihaning turli ishtirokchilari borligini inobatga olish. 

Investitsiya  loyihalarini  har  tomonlama  (xususan  moliyaviy,  texnologik, 

tashkiliy, muddati va boshqalar) xarakterlash mumkin. Bularning har biri investitsiya 

loyihalarini moliyalashtirishda muhimdir, lekin    p hollarda investitsiya faoliyatida 

moliyaviy va iqtisodiy mezonlar hal qiluvchi rol     a  i. 

Xulosa  qilib  aytganda,  mamlakatda  investitsion  loyihalarni  moliyalashtirish 

jarayonini  samarali  olib  borish,  kelgusida  yuqori  daromad  keltirib,  iqtisodiyotdagi 

ishsizlik masalasini hal etishda ham muhim omil    li  hisoblanadi. 

Milliy iqtisodiyotni rivojlantirishda investitsiya loyihalarini amalga oshirishning 

ahamiyati benihoya katta    li , u quyidagilar bilan izohlanadi: 

-  birinchidan,  investitsiya  loyihalari  ishlab  chiqarishga  zamonaviy  texnika  va 

texnologiyalarni joriy etib, eksportga    l alla ga  mahsulotlarni ishlab chiqarishni 


 

13 


rivojlantiradi; 

- ikkinchidan, import   r i i bosuvchi tovar ishlab chiqarishni    lga q   ish va 

buning  uchun  iqtisodiyotning  ustuvor  sohalari      icha  investitsiya  loyihalarini 

moliyalashtirish  va  pirovardida  aholining   e   r agi  turmush  darajasini  ta  i lash 

imkonini yaratadi; 

-  uchinchidan,  kichik  biznesni  rivojlantirish  va  qishloq  x   aligi  ishlab 

chiqarishini  jadallashtirish  orqali    si   borayotgan  aholini  ish  joylari  bilan 

ta  i la  i; 

- t  rti  hi a ,  korxonalarning  eskirgan  ishlab  chiqarish  quvvatlarini,  moddiy-

texnik bazasini yangilaydi va texnik qayta qurollantiradi; 

-  beshinchidan,  tabiiy  resurslarni  qayta  ishlovchi  korxonalarni  barpo  etishga 

    a lasha i; 

- oltinchidan,  a la at agi i frat zil a i ri   la tirish a  atta r l     a  i

-   etti  hi a ,  iqtis  i  tga  x ri  i g  ilg  r  tash il t hili    a    shqar   

ta ri alari i q  llash i    i ati t g ila i;  

-  sakkizinchidan,ekologiya  va  atrof-muhitni himoya  qilishga  yordam  beradi va 

h.k. 

Investitsiya loyihalari, avvalo, ustuvor tarmoqlarga,  a  i neft va ximiya sanoati, 



transport,  energetika,  er  osti  qazilma  boyliklarini  ishlab  chiqarishga,  qurilish, 

telekommunikatsiya tarmoqlariga, qishloq xo  aligi mahsulotlarini ishlab chiqarishga 

va  ularni  keng  qayta  ishlashga,  turizm  sohasini  rivojlantirishga  qaratilishi  lozim. 

Milliy 


iqtisodiyotda 

amalga 


oshirilayotgan 

investitsiya 

loyihalarining 

moliyalashtirish manbalari tarkibiga e ti  r beradigan    lsak, uning tarkibida 2011 

yilda davlat byudjeti  a lag lari 5,1 foiz; chet el investitsiyalari 25,3 foiz; korxonalar 

va aholi  a lag lari 49,0 foiz; boshqa manbalar 20,6 foizga etganini k  rish mumkin 

(1-jadval).  Investitsiyalarni moliyalashtirish manbalari tarkibining   zgarishi i ijobiy 

deb  baholanishiga  asosiy  sabab  investitsiya  loyihalarini  davlat  byudjeti  hisobidan 

moliyalashtirish  asta-sekin  kamayib,  korxonalar  va  aholi   a lag lari,  chet  el 

investitsiyalari va boshqa manbalar evaziga aksariyat qismi amalga oshirilmoqda. 



 

14 



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling