Loyihalarni moliyalashtirish


Download 0.62 Mb.

bet5/5
Sana13.11.2017
Hajmi0.62 Mb.
1   2   3   4   5

11-rasm. Investitsiya loyihalari tanlovini samarali tashkil etish bosqichlari

41

 

                                                 

41

 Muallif tomonidan tuzildi. 



 

 

63 


Ta  i lash    iz i,    z r  iqtis  i  ti  shar iti a  i  estitsi alash      i ha  qar r 

qabul qilish tanlov asosida tashkil qilinadi, chunki   i g qat r   q  il     alishlar 

 a         la i.  M q  il  l  ihalar i   ah lash a   a  ta l  i i  tash il  qilish a  e g 

  q ri   ara a a  s f   is   tla ga    ar  a  i  ta  i la  iga   l  iha  ta la    li a i. 

Raq  at   hiti ta sir ha ligi a har  ir iqtis  i  t s   e ti korxona rivojlanishining 

a iq  elgila ga  strategi asi as si a i  estitsi a l  ihalari i ta la  i, zar r    lga  

investitsiyalar  xajmini  aniqlaydi  va  moliyalashtirish  manbalari  imkoniyatlarini 

 ah la  i. B lar   zar    g liqli  a  li    rilishi shart. 

Iqtisodiyot  s   e tlari i g  ishlab  chiqarishga  investitsiyalashlaridan  maqsad, 

hoxlagan  miqdordagi  moliyaviy  natijani  q  lga  kiritish  emas,  balki  qarzga  olingan, 

jalb etilgan resurslar qiymatidan kelib chiqib, ularni qoplash va q  shi  ha ravishda 

foydaga  erishishdir.  Investitsiya  natijalari,  birinchidan,  jamiyat  nuqtai-nazaridan 

samarali     lishi,  ikkinchidan,  investorning   a lag lari i  qoplashi,  uchinchidan, 

investorning  olishi  mumkin     lga   daromadlarini     q tilishiga  sabab     l   hi 

risklarni qoplashi talab etiladi. 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

64 


Xulosa 

 

Malakaviy  ishni  yozish  natijasida  quyidagi  xulosalarni  shakllantirish  imkonini 



berdi: 

1.  Mamlakatda  samarali  investitsiya  loyihalarini    zlashtirish  orqali  milliy 

iqtisodiyotni  modernizatsiyalash  va  rivojlantirish  bilan  bog liq     pgi a  vazifalarni 

hal etishga muvaffaq    la iz. Uning amalga oshirilishi birgina q  shi  ha faoliyat 

va  ishlab  chiqarishning     lga  q   ilishi i  ta  i la   qolmasdan,  balki  jamiyat 

hayotining  haqiqiy  darajasini     rsati   beruvchi  aholi  turmush  farovonligining 

oshishiga  va  davlat  boyligining     pa ishiga  hamda  uning  iqtisodiy  qudratini 

oshirishga  xizmat  qiladi,  milliy  iqtisodiyotdagi     pgi a  ijtimoiy-iqtisodiy 

muammolarni hal etishda ham muhim omil    li  hisoblanadi. 

2.  Investitsiya      i ha  qarorlar  qabul  qilish  loyihani  amalga  oshirishning 

asosini  tashkil  etadi  va  u  bir  qancha  mezonlarga  asoslanadi.  Investitsiyalash 

t  g risi agi  qaror  loyihaning  maqsadga  muvofiqligini  tavsiflovchi  tahliliy 

 a l   tlarga asoslanib qabul qilinadi. 

3.  Investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholashda 

chet  el  mamlakatlarining  tajribasi,  shu  bilan  birga  YuNIDO  tomonidan  ishlab 

chiqilgan  uslubiyot  asosida  shakllantirilgan  zamonaviy  baholash  usullaridan 

foydalaniladi  va  bu  usullarni  shartli  ravishda  ikki  guruxga     lish  mumkin:  oddiy 

(a  a a i ) usullar va diskontlashga asoslangan usullar.  

4.  Diskontlashga asoslangan usullar quyidagilar hisoblanadi: 

-Sof joriy qiymatni aniqlash usuli (NPV); 

-Foydaning ichki  e   ri i hisoblash usuli (IRR); 

-Investitsiyalarning rentabelligini hisoblash usuli (PI); 

-Diskontlashning qoplash muddatini hisoblash usuli (DPP)    li , 

 bu usullarning barchasida investitsiya loyihalarining muayyan davrdagi barcha 

kirim  va  chiqimlarning    rtasi agi  farq  –  sof  pul  oqimi  aniqlanib,    diskotlashtirish 

   li bilan hisoblanadi. 



 

65 


5.  Sof  joriy  qiymat  muayyan  vaqt   ralig i      i ha  investitsiya  loyihalari 

xarajatlari  va  loyihadan  keladigan  daromadlarning  farqlanishi  bilan  izohlanadi.  Sof 

joriy  qiymatni  hisoblash  firmaning  investitsion  qarorlar  qabul  qilish  jarayonining 

asosi hisoblanadi. 

6.  Foydaning ichki  e   ri usuli sof joriy qiymat usuli kabi pul  a lag lari i 

diskontlash  tamoyilidan  foydalanishga  asoslangan.  U  loyihadan  kutiladigan 

daromadlarning  sof  joriy  qiymati  uni  amalga  oshirish  uchun  zarur     lga  

investitsiyalarning  joriy  qiymatiga  teng     lga  agi  diskontlash  stavkasi  t  g risi a 

 a l   t  beradi  va  aynan  mana  shu  qiymatdagi  diskont  stavkasi  investitsiyalardan 

kutilayotgan foydaning ichki  e   ri i anglatadi.  

7.  Investitsiya  rentabelligi  k  rsat i hi  firma  (yoki  investor)   a lag lari 

(boyligi)  sarflangan  1  s     investitsiya  xarajatlari  hisobiga  qancha  investitsion 

daromadlar t  g ri kelishini aniqlashga imkon beradi. 

8.  Investitsiyalarni  diskontlashtirilgan  qoplash  muddati     rsat i hi  ularning 

sof joriy qiymatda t  liq qoplanishining aniq davrini tavsiflab beradi. Kamchiligi esa, 

qilingan  investitsiya  qoplangandan  s   g,  uning  samaradorligini     rsati   bera 

olmaydi va uni loyihaning foydaliligini aniqlashda q  lla     l a  i. 

9.  “AVTO  TRANSPORT  TEXXIZMAT”  MChJ  investitsiya  loyihasining 

moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  oddiy  (a  a a i )  usullar  hamda  diskontlashga 

as sla ga    s llar  as si a   ah laga i iz a  l  iha      i ha  q  i agi  x l salarga 

kelindi: 

investitsiya  loyihasini  qoplash  muddati    PP=2  yil,  28  kunga  teng,         



q pla ish      ati   re it i  qa tarish      ati a    a      lga ligi    h    l  iha 

samarali

-  investitsiya  loyihasining  rentabellik  darajasi  oyiga  ROI  =  0.508  yoki 

50.8%ni tashkil etadi; 

investitsiya  loyihasining  sof  joriy  qiymati  NPV=  109 694 666,7  so’mga 



teng, sof joriy qiymat NPV > 0 bo’lganligi uchun loyiha samarali; 

 

66 


investitsiya  loyihasining  rentabellik  indeksi  PI  =1,077  ga  teng,  ya’ni 

loyihaga har bir qilingan 1 so’mlik investitsiya xarajatlariga 1 so’m 7,7 tiyinlik foyda 

to’g’ri  kelishini  bildiradi  hamda  bu  ko’rsatkich  PI  >  1  bo’lgani  uchun  loyiha 

samarali; 

investitsiya  loyihasining  foydaning  ichki  me’yori    IRR=24,6%, 



IRR>HR=19%  shart bajarilgani uchun loyiha samarali; 

-  investitsiya 

loyihasiga 

sarflangan 

investitsion 

xarajatlarni 

diskontlashtirilgan daromadlar bilan qoplanish muddati  DPP = 2 yil, 9 oy,11 kunga 

teng bo’lgani uchun loyiha samarali hisoblanadi.   

Malakaviy ishni yozishda quyidagi takliflarni berish mumkin:

 

1.   Investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholash 



usullari  umuman  olganda  loyihaning  mutloq  samarali  ekanligini  izohlab  bermaydi, 

chunki bu usullar yordamida faqatgina loyihaning foyda keltirish yoki keltirmasligini 

aniqlash mumkin. Shuning uchun loyihaning samaradorligini baholashda investitsion 

risklarni hamda inflyatsiyani hisobga olish tavsiya etiladi. 

2.  Investitsiya  loyihalarining  moliyaviy-iqtisodiy  samaradorligini  baholash 

usullarini  q  llash a  amaliyotda     pi  ha,  diskont  stavkani  taxminan  qayta 

moliyalashtirish stavkasi bilan tenglashtirib hisoblaydilar, bu esa diskont stavkaning 

mazmunan   t  g ri     lishiga va natijada,  diskontlash usullarining   t  g ri  talqin 

qilinishiga  olib  keladi.  Shuning  uchun  diskontlashtirish  usullaridan  foydalanishda 

kapitalning   rta ha tortilgan qiymati (WACC) dan foydalanish zarur, deb    la  iz. 

3.  Bugungi  kunda  investitsion  loyihalarning  samaradorligini  baholash  pul 

 qi lari  haqi agi   a l   tlarga  as sla a i.  Le i   p l   qi lari   iq  ri i 

a iqlash i g  ha     ziga  x s    a   lari   a    ligi    is,  p l  t sh  lari  va 

 hiqi lari i i g  x s si atlari i   ili    lish  zar r     la i.  B   a  s f  p l   qi i i 

topish uchun quyidagi formuladan foydalanilsa maqsadga muvofiq hisoblanadi: 

4.  Yuqorida     rsatilga   kamchiliklarni  qaytarmaslik  maqsadida    banklarda 

loyihalarni  moliyalashtirish,  ekspertiza  qilish  va  baholash  ishlari  bilan 

sh g  lla    hi  mutaxassislarni  qayta    qitish  va  malakasini  oshirish  zarur. 



 

67 


Investitsiya  loyihalarini  moliyalashtiruvchi  barcha  tijorat  banklarida  bizningcha, 

loyiha  samaradorligini  baholashga  doir  dolzarb  va  muammoli  mavzularda    q   

seminarlari tashkil etish zarur. 

5.  Investitsiya  faoliyati  ishtirokchilarining    (qarzdorning)  kreditga 

layoqatliligini  baholashda  xorij  bank  amaliyotining  qarzdorni  baholash  mezonlarini 

  rga ish  a resp  li a iz  a  lari a ali  ti a   ri  etish    lga q   ish lozim

6.  Bir  qarzdorga  beriladigan  kreditning  xajmini  kamaytirishga  e ti  r   erish 

orqali kredit riskini pasaytirishga erishish lozim; 

7.  I  estitsi a  l  ihasi      i ha   erilga    reditlarni  s g  rtalash,   a  i 

kreditning  qaytmaslik  riskini  s g  rta  bilan  sh g  lla    hi  tashkilot  zimmasiga 

yuklash,  i  estitsi a  ris lari i  s g  rtalash   asalalariga   a a a     pr q  e ti  r 

berish lozim; 

8.  Yetarli  ta  i  t i  jalb  qilish   asalalariga  e ti  r   erish  bankka  berilgan 

summaning qaytishini va foiz olinishini kafolatlaydi. Bunda shuni alohida qayd etish 

kerakki,  bank  zararlarga     l  q  ymaslik uchun  qarzdorning  kreditga  layoqatliligini 

tahlil qilishga  atta e ti  r qaratish lozim. 

Yuqorida keltirilgan xulosa va takliflardan amaliyotda foydalanilsa, bizningcha, 

investitsiya loyihalarini haqiqiy samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. 

 

 

 



 

68 


Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati  

 

Normativ-huquqiy hujjatlar: 

 

1.  O z e ist    Resp  li asi i g  “Chet  el  i  estitsi alari  t  g risi a”gi  Q    i. 

1998 yil 30 aprel. 

2.  O z e ist    Resp  li asi i g  “Chet  elli   i  est rlar  h q qlari i g   af latlari 

 a  lar i hi   a qilish  h ralari t  g risi a”gi Q    i. 1998  il 30 aprel. 

3.  O z e ist   Resp  li asi i g “I  estitsi a fa li ati t  g risi a”gi Q    i. 1998 

yil 24 dekabr. 

4.  O z e ist    Respublikasi  Prezidentining  2005  yil  11  apreldagi  PF-3594  sonli 

“T  g ri a -t  g ri  x s si   x ri i   i  estitsi alar i   al   etish i  rag  atla tirish 

  rasi agi q  shi  ha  h ra ta  irlari t  g risi a”gi Far   i. 

5.  O z e ist    Resp  li asi  Prezi entining  2012  yil  10  apreldagi  PF–4434-sonli 

“T  g ri a -t  g ri  x ri i   i  estitsi alar   al   etilishi i  rag  atla tirishga   i  

q  shi  ha  h ra-ta  irlar t  g risi a”gi Far   i.  

6.   O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 15 dekabrdagi PQ-1442-sonli 

“2011-2015   illar a  O z e ist    Resp  li asi  sa  ati i  ri   la tirish i g   st   r 

    alishlari t  g risi a” gi Qar ri. 

7.  O z e ist   Resp  li asi Prezi e ti i g 2011  il 27  e a r agi PQ-1668-sonli 

“2012  il agi O z e ist   Resp  li asi i g I  estitsi a  ast ri t  g risi a”gi Qar ri  

8.  O z e ist   Resp  li asi Prezi e ti i g 2012  il 21    a r agi  PQ-1855-sonli 

“2013  il agi O z e ist   Resp  li asi i g I  estitsi a  ast ri t  g risi a”gi Qar ri 

9.  Karimov  I.A.  Jahon  moliyaviy-iqtisodiy  inqirozi,  O z e ist    sharoitida  uni 

bartaraf etishning    llari va choralari. – T.: “O z e ist  ”, 2009. 56 b.  

10.  Karimov I.A. Asosiy vazifamiz - vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini 

yanada yuksaltirishdir. – T.: “O z e ist  ”, 2010. 80b.  

11.  Karimov I.A. Barcha reja va dasturlarimiz vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, 

xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qiladi. – T.: O z e ist  , 2011  . 



 

69 


12.  Karimov I.A. 2012 yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga    tara iga  yil 

   la i. – T.: “O z e ist  ”, 2012. 32b. 

13.  Karimov  I.A.  Bosh  maqsadimiz  –  keng     la li  islohotlar  va  modernizatsiya 

   li i qat i at bilan davom ettirish. – T.: “O z e ist  ”  2013. 63b. 

14.  Karimov  I.A.  Bank  tizimi,  pul  muomalasi,  kredit,  investitsiya  va  moliyaviy 

barqarorlik t  g risi a. - T.: “O z e ist  ”, NMIU, 2005. 550b. 



 

Darslik va o’quv adabiyotlari: 

 

 

15.  Банковское дело и финансирование инвестиций./ Под редакцией Н.Брука. 

Институт экономического развития Всемирного банка, 1 том, 1,2-часть, 2 том, 

1,2-часть, 1995 

16.  Беренс В., Хавранек П. Руководство по оценке эффективности инвестиций. 

–  М.: Интерэксперт, ИНФРА-М, 1995. – 528с. 

17.  Богатин Ю.В., Швандар В.А. «Инвестиционный анализ»: Учебное пособие 

для вузов. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2000.  

18.  Vaxabov A.V., Xajibakiev Sh.X., Muminov N.G. X ri i  i  estitsi alar. O q   

q  lla  a. - T.: Moliya, 2010 y.  

19.  Вахабов А.В., Разикова Г.Х., Хажибакиев Ш.Х. Иностранные инвестиции и 

модернизация  национальной  экономики  /  Под.ред.  д.э.н.,  проф.  А.В.Вахабова.  

– T.: Moliya, 2011 г.  

20.  Виленский  П.Л.,  Ливщиц  В.Н.,  Смоляк  С.А.  Оценка  эффективности 

инвестиционных  проектов:  Теория  и  практика:  учеб.  пособие.  –  4-е  изд., 

перераб. и доп. – М.: Издательство «Дело» АНХ. 2008. – 1104с. 

21.  Голов 

Р.С., 


Балдин 

К.В., 


Передеряев 

И.И. 


Инвестиционное 

проектирование:  учебник.  –  M.:  Издательско-торговая  корпорация  “Дашков  и 

К”, 2010г. 

22.  J  rae  A.S., X   a q l   D.Yu., Mamatov B.S. Investitsiya loyihalari tahlili: 

Oliy   q   muassasalari uchun   q   q  lla  a - T.:  “Sharq”, 2003. 225 b.   

23.  Kayumov  R.,  Xojimatov  R.  Investitsiyani  tashkil  etish  va  moliyalashtirish: 

Darslik. - T.: TDIU, 2010 y. 


 

70 


24.  Karimov  N.,  Xojimatov  R.  Investitsiyani  tashkil  etish  va  moliyalashtirish: 

Darslik. - T.: TDIU, 2011 y.  

25.   Калмыкова Т.С. Инвестиционный анализ: Учеб. пособие. – М.: ИНФРА-М, 

2009. – 204с. – (Высшее образование). 

26.  Mahmudov N.M., Majidov Sh.A.  Investitsiyani tashkil etish va moliyalashtirish. 

O q   q  lla  a. – T.: TDIU, 2010 y. 86-б. 

27.  Nosirov  E.I.,

 

Mamatov  B.  S.,    Shoislomova  N.Q.,  Sharifxodjaeva  K.U. 

Investitsiya risklarini boshqarish. O q   q  lla  a. – T.: “Fa   a tex  l gi a”, 2011. 

-148 b. 


28.   Ример  М.И.,  Касатов  А.Д.,    Матиенко  Н.Н.  Экономическая  оценка 

инвестиций. 2-е изд./ Под. общ. ред. М.И. Римера. – СПб.: Питер. 2008. – 480с.: 

ил. – (Серия «Учебник для вузов») 

29.   Староверова  Г.С.  и  др.  Экономическая  оценка  инвестиций:  учебное 

пособие. М.: КНОРУС, 2006. 312с. 

30.   Станиславчик  Е.  Н.  Бизнес-план.  Управление  инвестиционными 

проектами. 2-е изд. М.: «Ось-89», 2009. -128 с. 

31.  Uzoqov  A.,  Nosirov  E.,  Saidov  R.,  Sultonov  M.  Investitsiya  loyihalarini 

moliyalashtirish va ularning monitoringi. O q   q  lla  a. – T.: “Iqtisod-moliya ”, 

2006. 380 b. 

32.  Ergasheva  Sh.,  Uzoqov  A.  Investitsiyalarni  tashkil  etish  va  moliyalashtirish. 

O q   q  lla  a. T.: “Iqtisod-moliya”, 2008. 208b. 

33.  Юлдашев 

Р.З. 


Инвестиционное 

обеспечение 

приватизированных 

предприятий  в  Узбекистане:  управленческий  аспект.  Монография.  –  Т.: 

Иктисодиёт, 2009. – 93 с. 

34.  O lmasov A., Vahobov A. V. Iqtisodiyot nazariyasi: Darslik. – T.: Sharq, 2006. 

480 b. 

35.  O zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  I.A.Karimovning  “Barcha  reja  va 



dasturlarimiz Vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonligini oshirishga 

xizmat qiladi” mavzusidagi  a r zasi i   rga ish     i ha O q  -uslubiy majmua. – 



 

71 


T.: Iqtisodiyot. 2011. 376 b. 

36.  O zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  I.A.  Karimovning  2011  yilning  asosiy 

yakunlari  va  2012  yilda  O z e ist   i  ijtimoiy-iqtisodiy  rivojlantirishning  ustuvor 

    alishlariga   ag ishla ga   O z e ist    Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasining 

majlisidagi  “2012  yil  Vatanimiz  taraqqiyotini  yangi  bosqichga     tara iga   yil 

   la i”  mavzusidagi   a r zasi i    rga ish      i ha    q    q  lla  a.  –  T.: 

Iqtisodiyot. 2012. 282 bet. 

37.  G ozibekov  D.G .  Investitsiyalarni  moliyalashtirish  masalalari.  –  T.:  Moliya 

nashriyoti, 2003. 332 b. 

 

Ilmiy jurnallardagi maqolalar: 

 

38.  Kari    

N. 

I  estitsi   



fa li at i 

qi  atli 

q g  zlar 

 rqali 


  li alashtirish agi    a   lar   a   lar i  hal  etish     llari.  /Iqtis  i  t   a  ta li . 

2011 y., 5-son.   

39.  Mamatov M. Milliy iqtisodiyotgs xorijiy investitsiyalarni jalb qilishning nazariy 

as slari. /Iqtis  i  t  a ta li . 2011 y, 4-son, 38-b. 

40.  O zbekiston  Respublikasi  iqtisodiy-ijtimoiy  taraqqiyotining  mustaqillik 

yillaridagi (1990-2010  illar) as si  te  e tsi a  a    rsatkichlari hamda 2011-2015 

 illarga    l alla ga  pr g  zlari: statisti  t  pla . – T.: “O z e ist  ”, 2011. 

 

Internet saytlari: 

 

http://www. tfi.uz (Toshkent Moliya instituti) 

http://www.ziyonet.uz (Ax  r t ta li  tar  g i) 

http://www. stat.uz (O zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo mitasi) 

http://www. cb.uz (O z e ist   Resp  li asi Mar azi   a  i) 

http://www. mf.uz (O z e ist   Resp  li asi Moliya vazirligi) 

http:// www.Invest.com;  

http:// www. Investopedia.com;  



http://

www.bonds.finam.ru



. 


Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling