Fakulteti “ ” kafedrasi kurs ishi mulk bozorining iqtisodiy modeli Bajardi: Ilmiy rahbar: mundarija


Download 0.67 Mb.
bet1/5
Sana04.05.2020
Hajmi0.67 Mb.
#103280
  1   2   3   4   5
Bog'liq
KURS ISHI
bozor iqtisodiyotiga otishning millij kontseptsiyasi iqtisodij islohotlar strategiyasi, algoritmlar nazariyasi, 2-лекция, SOTSIOLOGIYA, SOTSIOLOGIYA, Мавзу 16 (6) Ахоли фаровонлиги ва ижтимоий таъминот 2 топшириқ(1-u), natija, KURS ISHI, Mаsofaviy ta'lim texnologiyalari bilan ishlash, 8c044124186ecf8aa1d869b2587ecc02, parallel kompyuterlarning dasturiy taminoti parallel dasturlash tillarining kengayishi maxsus tillar kutubxonalari va interfeyslarining takomillashuvi. c tili oqimlaridan threads foydalanib nutq signallarining filtrlash dasturini tuzish va unumdorli, bes 3 [41](1), bes 3 [41](1)I1, bes 3 [41](1)

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI

“ ” FAKULTETI

“ ” KAFEDRASI

KURS ISHI

Mulk bozorining iqtisodiy modeli

Bajardi:

Ilmiy rahbar:

MUNDARIJA


KIRISH
REJA
1.Ko’chmas mulk bozorining nazariy asoslari va uni iqtisodiyot bilan bog’liqlikda o’rganishining zarurati
2.Ko’chmas mulk bozorining iqtisodiyotdagi o’rni, ahamiyati va rolini o’rganishning metodologik asoslari
3.Ko’chmas mulk bozorining iqtisodiyotdagi o’rni, ahamiyati va rolini tahlil qilish amaliyoti

4.Bozor iqtisodiyoti modellar

Xulosa

Foydalilgan adabiyotlar



Internet saytlari






Kirish
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi. Ko’chmas mulk bozorining iqtisodiy model ahamiyati va rolining mazmun-mohiyati hozirgi kundagi
sharoitda to’liqligicha ochib berilmagan, unga oid nazariy qarashlar va bilimla o’rganilib mukammal darajada tizimlashtirilmagan, tegishli xulosala ashakllantirilmagan. Zero, mamlakatimizda olib borilayotgan iqtisodiy islohotlar
ko’chmas mulk bozoriga o’z ta’sirini ko’rsatishi ushbu masalalarni kengroq va
chuqurroq o’rganishni taqazo etadi.
Rеspublikamizda shakllantirilib kеlayotgan ko’chmas mulk bozorida hamda
ko’chmas mulk obyektlari ishtirok etadigan barcha iqtisodiy jarayonlarda
obyektlarni baholash va rieltorlik bilan bog’liq faoliyatni tashkil etish va uni
respublikamizda iqtisodiyotning turli sohalari xususiyatidan kelib chiqqan holda
takomillashtirish hozirgi kunning o’ta dolzarb masalalaridan biriga aylanmoqda.
Shu sababli, jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi jahondagi ko’plab rivojlangan
mamlakatar iqtisodiyotiga sezilarli zarar yetkazayotgan, hamda ko’chmas mulk
bozorida murakkab va o’zgaruvchan sharoitni yuzaga keltirib turgan hozirgi
kunda O’zbekiston sharoitida ko’chmas mulk qiymatini baholashning uslubiy
asoslarini o’rganish, baholash va rieltorlik faoliyatlari bilan bog’liq jarayonlarni
takomillashtirish respublikamizda erkin bozor infrastrukturasini rivojlantirishda
o’ta dolzarb muammo hisoblanadi.
Jumladan, ko’chmas mulk bozorida rieltorlik faoliyati xizmat turlarini amalga
oshirish huquqi bеrilgan, litsеnziyaga ega rieltorlik tashkilotlar soni jami 246 tani
tashkil etadi. Shundan, 26 ta litsеnziya bеkor qilingan. Amalda 220 ta litsеnziya
mavjud.
Bundan tashqari yil sayin ko’chmas mulk bozorining hajmi yildan-yilga
kengayib bormoqda, ya’ni ko’chmas mulkka bo’lgan talab ortib bormoqda.
Natijada, ko’chmas mulk bozorini o’rganish dolzarb masalaga aylanmoqda.
Kurs ishining maqsadi. Ko’chmas mulk bozorining iqtisodiy modeli o’rni,
ahamiyati va rolini mazmun-mohiyatini ochib berish, unga oid nazariy qarashlar,
bilimlarni o’rganib tizimlashtirish asosida tegishli xulosalar shakllantirish hamda
bularning negizida nazariy bilimlar va amaliy ko’nikmalargaga ega bo’lish.

4.O’zbekiston bozor iqtisodiyoti sharotida ko’chmas mulk bozori masalarini


o’rganish.
Kurs ishining ob’ekti bo’lib, ko’chmas mulk bozori hisoblanadi.
Kurs ishining predmeti. Ko’chmas mulk bozorida amalga oshiriladigan
mulkiy munosabatlar.
Kurs ishi kirish, uchta qismdan, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar
ro’yxatidan tashkil topgan.

1-reja; Ko’chmas mulk bozorining nazariy asoslari va uni iqtisodiyot bilan


bog’liqlikda o’rganishining zarurati

Bozor - bu ma’lum hajm, qimmat, qiymat va narxga ega bo’lgan tovarning


erkin savdosi bilan bog’liq tashkillashgan ijtiomoiy-iqtisodiy-informatsionhuquqiy mexanizm bilan ta’minlangan munosabatlarni turli omillar ta’siri
sharoitida maqsadli amalga oshirilishini ta’minlovchi yaxlit murakkab tizim
(mexanizm) sifatida namoyon bo’luvchi tovar bo’yicha talab va taklif funksiyasi.
Ushbu tizimning faoliyat mexanizmi davlat va iqtisodiyotning barcha subyektlari
tomonidan birgalikda ularni har birining alohida manfaatli maqsadlari doirasida
harakatga keltiriladi. Bozorda tovarlar ishlab chiqaruvchi (sotuvchi)lardan
iste’molchi (haridor)larga tomon, moliyaviy resurslar esa aksincha yo’nalishda
harakat qiladi.
Ko’chmas mulk bu – yerdan va unda joylashgan bino inshootlardan tashkil
topgan mulk. Ko’chmas mulk o’z ichiga yer ustida yoki yer ostida joylashgan va
yerga o’rnatilgan moddiy mulklarni oladi.
Ko’chmas mulk tarkibiga qonun bo’yicha – yer maydonlari, uylar, zavodlar,
fabrikalar, qo’rilmalar, barcha turdagi qurilma inshootlar, bo’sh yer uchastkalari va
temir yo’llar, chegaralangan suv obyektlari va yer bilan bog’liq barcha narsalar
kiradi, ya’ni bunday obyektlarni bir joydan ikkinchi joyga ko’chirish, ularga zarar
yetkazmasdan amalga oshirib bo’lmaydi. Bular jumlasiga shuningdek o’rmonlar,
ko’p yillik ekinlar, binolar, inshoatlar kiradi.
«Ko’chmas mulk bozori – bu sotuvchi va xaridorlar o’rtasida ko’chmas
mulkning konkret narxni aniqlash uchun birlashadigan va natijada ko’chmas mulk
ayriboshlanishi yuzaga kelishi mumkin bo’lgan tashkiliy tadbirlar tizimi».
Ko’chmas mulk bozori – bu barcha ko’chmas mulk sotuvchilari va xaridorlarining
ayni vaqtda mavjud bo’lgan barcha talab va takliflari orasidagi o’zaro bog’liqlik
yuzaga keladigan va ko’chmas mulk bilan bog’liq barcha joriy operatsiyalar
yig’indisi amalga oshiriladigan iqtisodiy-huquqiy hudud».

«Ko’chmas mulk bozori o’zida ko’chmas mulk obyektlariga kapital kiritish


sohasi va ko’chmas mulk bilan bog’liq operatsiyalarda yuzaga keladigan iqtisodiy
munosabatlar tizimini aks ettiradi. Bu munosabatlar investorlar o’rtasida ko’chmas mulkni oldi-sotdi jarayonida, ipoteka, ko’chmas mulk obyektlarini ijaraga berish jarayonlarida yuzaga keladi»

Milliy ko’chmas mulk bozori - bir-biridan sinxron rivojlanishi, narxlar va


xavf-xatarlar darajasi, ko’chmas mulkka invеstitsiyalarning samaradorligi va
ayniqsa qonunchilik holati, siyosiy va ijtimoiy barkarorligi bilan farqlanib turuvchi
mintaqaviy va maxalliy bozorlarning jamuljamligidir. Ko’chmas mulk bozorining
o’ziga xosligi shundan iboratki, ko’chmas mulkning o’rtacha xaridori, odatda,
ko’chmas mulk obyеktlarini sotib olish yoki ularga invеstitsiya kiritish tajribasiga,
shuningdеk bitimlarning haqiqiy narxlari haqidagi ma'lumotga ega bo’lmaydi.
Ko’chmas mulk bozorini tartibga solishning asosiy maqsadlari quyidagilar:

-fuqarolarning ko’chmas mulkka bo’lgan konstitutsion huquqlarni va ularga


egalik qilish bilan bog’liq majburiyatlarini amalga oshirish;
-ko’chmas mulk bozorida uning barcha ishtirokchilari uchun ma’lum tartib va
sharoitlarning va sharoitlarning belgilanishi;
-bozor ishtirokchilarini insofsizlik, tovlamachilik va jinoiy tashkiliotlar hamda
jinoyatchilardan himoyalash;
-talab va taklifga muvofiq ravishda ko’chmas mulk obyektlariga bo’lgan
bahoning erkin belgilanishini ta’minlash;
-ishlab chiqarish sohasidagi tadbirkorlik faoliyatini rag’batlantiruvchi
investitsiyalar uchun sharoitlar yaratish;
-ekologik muhitni sog’lomlashtirish, iqtisodiy o’sishga erishish, ishsizlik
darajasini pasytirish, uy-joy muammosini va boshqa jamoat masalalarini hal qilish:
-ko’chmas mulk obyektlari va ko’chmas mulk bozori ishtirokchilarini odilona
soliqqa tortish;
-mamlakat va viloyatlardagi uy-joy muammosi uchun qulay sharoitlarni
yaratish.
Ko’chmas mulkni tartibga solish tamoyillari:
1. Tadbirlarni taqsimlash - turli xildagi ko’chmas mulk obyektlari (turar joy
va noturar joy obyektlari, yer va o’rmon uchastkalari va boshqa obyektlar)
munosabatlarini boshqarishga nisbatan maxsus yondashuvlarni qo’llash.
2. Ma’lumotlarning ochiqligi – qaror qabul qilish uchun ko’chmas mulk
bozorining barcha ishtirokchilari va obyektlari haqida to’liq va ochiq
ma’lumotlardan foydalanish.
3. Qonunchilikning oshkoraligi –qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlar
loyihalarini ommaviy muhokama qilish.
4. Raqobatbardoshlik – ko’chmas mulk bozorida xizmatlar sifatini oshirish va
qiymatini pasytirish mexanizmi sifatida.
5. Tartibga soluvchi organlar orasida vakolatlarning taqsimlanishi – qonunlar
ishlab chiqish va ularni tatbiq etish bitta shaxsda mujassamlashmasligi kerak.
6. Davlat va munisipial mulk bo’lgan ko’chmas mulk obyektlari tegishli
regionlar aholisining umumiy egaligi va foydalanishida bo’ladi.
7. Qonun hujjatlari tomonidan belgilangan qoidalar va tadbirlarning oddiy va
tushunarliligi, mulkdorlarni himoyalashning ishonchliligi.
8. Uy-joy bozorida tavakkalchilik guruhi fuqarolari – voyaga yetmaganlar,
yakka nafaqaxo’rlar, nogironlar va hokazolarni himoyalash bo’yicha qo’shimcha
tadbirlarni qo’llash.
9. Ko’chmas mulk bozorini boshqarish vazifalarini davlat organlari va
professional ishtirokchilar o’rtasida ratsional taqsimlash.
10. Ko’chmas mulkni boshqarish sohasidagi siyosat hududlarni
zonalashtirishning tasdiqlangan chizmalariga muvofiq ravishda yerlardan samarali
foydalanishni va olib borilayotgan ijtiomoiy siyosatga muvofiq tarzda yer
to’lovlari bo’yicha imtiyozlarni berishdan budjetdan manzilli kompensatsion
to’lovlarga asta-sekin o’tish bilan soliqqa tortishda faqatgina manzilli va
asoslangan imtiyozlar berishni ta’minlashi zarur.
11. Aholi manfaatlarini ko’zlagan holda ko’chmas mulk obyektlariga egalik
qilish, foydalanish, va tasarruf etish tartibini belgilovchi qonun va boshqa me’yoriy
hujjatlarni davlatning vakolatli organlari qabul qiladi.
12. Amaldagi qonunchilikka asoslangan ravishda ijro etuvchi organlari davlat
ko’chmas mulkini tasarruf etishni amalga oshiradi.
13. Davlat va munisipial ko’chmas mulk obyektlarini xususiylashtirish va
nodavlat obyektlarga huquqlarni badalli ravishda o’tkazish invertizatsiya qiymati
bo’yicha emas, balki bozor qiymati bo’yicha amalga oshirilishi kerak.
14. Ko’chmas mulk obyektlaridan, jumladan, ular bilan amalga oshiriladigan
bitimlardan undiriladigan soliqlar va soliqsiz to’lovlar belgilangan me’yorlariga
muvofiq ravishda bo’linadi.

15. Ko’chmas mulk bozorini tartibga solishning turli ko’chmas mulk


obyektlariga bo’lgan huquqlarni tartibga soluvchi jahon tajribasini hisobga olgan
holda o’z tarixi va an’analariga ega bo’lgan, o’zbekcha tizimini qo’llash.
Ko‘chmas mulk bozorining aniq segmentlari mulkdan foydalanish, joylashuv,
keladigan daromad potensiali, ijarachilarning odatiy xarakteristikalari, investitsion
motivasiya va ko‘chmas mulkni almashtirish jarayonida tan olingan boshqa
belgilar bilan ifodalanadi. O‘z o‘rnida, ko‘chmas mulk bozorlari turli ijtimoiy,
iqtisodiy, davlat va iqtisodiy xarakterlarni ko‘rsatadi.
Ko‘chmas mulk bozori segmentlarining tadqiqoti, ko‘chmas mulk bozorining
umumiy shartlariga taalluqli joylashuv, raqobat, shu bilan birga, talab va taklif kabi parametrlar bo‘yicha o‘tkaziladi.
1 . Turar-joy ko‘chmas mulki (ko‘p kvartirali, bir oilali uylar, kvartiralar va
xonalar).
2. Tijorat ko‘chmas mulki (idora, savdo, sanoat-ishlab chiqarish, ombor
binolari, mehmonxonalar, restoranlar).
3. Sanoat ko‘chmas mulki (sanoat shirkati, binolar).
4. Qurilishi tugallanmagan turli maqsadlardagi yer uchastkalari (shahar
yerlari, qishloq xo‘jalik va ov yerlari, qo‘riqxonalar,foydali qazilmalarni qidirish
zonalari).
5. Maxsus maqsadlardagi ko‘chmas mulk (konstruktiv ifodasi bo‘yicha
chegaraviy foydalanishga ega obyektlar (masalan, cherkov, aeroport, qamoqxona
va boshqalar).
Ko’chmas mulk bozorining tuzilmasi 2-rasmda keltirilgan bo’lib, unda: Sko’chmas mulk sotuvchisi, H- ko’chmas mulk haridori, R- rieyeltorlar ko’chmas
mulk bozorining professional ishtirokchisi, A- auksion, NR- nodavlat regulyativ
tashkilotlar, DR- davlat regulyatori. Mazkur modelda har bir ishtirokchi bir-biri
bilan uzviy bog’liq. Chunki, ko’chmas mulk bozori modeli boshqa bozorlarga
nisbatan qisqartirilgan modeldir
. Bu esa boshqa turdagi mulk bozorlari uchun
ixtisoslashgan model sifatida qaraladi.

Auksion (A) ko’chmas mulk savdosi kimoshdi savdosi orqali sotiladi.


Sotuvchi (S) – ko’chmas mulkini sotib undan foyda olish maqsadida o’zini
obyektini sotuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs va davlatdir.
Haridor (H) – ko’chmas mulkdan naf olish maqsadida undan foydalanish,
tassarruf etish yoki hadya qilish maqsadlarida mablag’ bilan ta’minlangan yuridik
va jismoniy shaxs va davlat bo’lishi mumkin.
Rieltor (R) - malaka sеrtifikatiga va litsеnziyaga ega bo’lgan, yakka tartibdagi
tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxsdir.
Rieltorga litsеnziya ko’chmas mulk bozorida faqat axborot va maslaxat
xizmatlari ko’rsatish uchun bеriladi.
Rieltor o’z fuqarolik javobgarligini sug’urta qilish polisiga ega bo’lishi kеrak.
Davlat regulyatori (DR) va nodavlat regulayatorlar (NR) ko’chmas mulk
bozorini qonuniyligini tartibga solib turadi.
Regulyativ kanallarga davlat regulyatori ( DR) va nodavlat regulayatorlar
(NR) kiradi.
Savdo operatsion kanallar A orqali 3 ta elementni bo’glaydi – R, H, S.

Funksional operatsin kanallarr orqali S va H, S va R, H va R o’zaro


bog’langan.
Ko’chmas mulk bozoriga qarasak, auksion, sotuvchi va haridorning vazifasini
rieltorlik firmalari bajarishini ko’ramiz.
Ko’chmas mulkka bo’lgan talab Qd uning bozor bahosi Pa va yalpi daromadga
bog’liq:
Q=D(Pa, Y) (1)
Taklif esa Qs tovarning bozor narxi Pa va xomashyo narxiga Px bog’liq:
Qs=S(Pa, Px) (2)
Bozordagi talab va taklif muvozanati:
Qd=Qs (3)
(1), (2) va (3) tenglamalar bozorning iqtisodiy modelini ko’rsatadi. Ulardagi
X va Y – ekzogen parametrlar. Endogen parametrlar (V) – Pa va Q (sotilgan
ko’mas mulklar soni). Bularni o’zaro bog’lagan holda, talab va taklifning
muvozanat modelida ko’rish mumkin.
Modelda taklif egri chizig’i xomashyoning o’zgarmas bahosida taklif
etilayotgan tovar hajmi va uning narxi orasidagi nisbatni ko’rsatadi. Taklif egri
chizig’i yuqoriga yo’nalgan, sababi Pa qanchalik yuqori bo’lsa, ko’chmas mulk
shuncalik ko’proq qurib sotuvga chiqariladi.

Modelda taklif egri chizig’i xomashyoning o’zgarmas bahosida taklif


etilayotgan tovar hajmi va uning narxi orasidagi nisbatni ko’rsatadi. Taklif egri
chizig’i yuqoriga yo’nalgan, sababi Pa qanchalik yuqori bo’lsa, ko’chmas mulk
shuncalik ko’proq qurib sotuvga chiqariladi.
Talab va taklifga ta’sir etuvchi asosiy omillar:
Download 0.67 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling