Odam fiziologiyasi


Download 5.32 Mb.

bet19/70
Sana28.11.2017
Hajmi5.32 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   70

41.  Qon 

tomirlarining 

harakatlantiruvchi 

markazi 

nima, 

qayerda 

joylashgan  va  ahamiyati  nimadan  iborat?

42.  Qon  tomirlarining  asosiy  refleksogen  mintaqalarini  belgilab  bering.

43.  Qon  tomirlarining  tonusini  qaysi  mexanizmlar  boshqaradi?

44.  Qon  deposining  ahamiyati  nimadan  iborat?

45.  Turli  a’zolarining  qon  aylanishi  xususiyatlarini  belgilab  bering.

46.  Nima  uchun  jismoniy  mashqlar  natijasida  qon  aylanish  xarakteri 

o ‘zgaradi?

47.  Limfa  nima?

48.  Limfa  qanday  hosil  boiadi?

49.  Tomirlarda  limfa  qanday  harakat  qiladi?

50.  Limfa  tugunlarining  ahamiyati  nimadan  iborat?

www.ziyouz.com kutubxonasi



IV.  NAFAS  OLISH  FIZIOLOGIYASI

Nafas haqida  tushuncha

Organizmning 

atmocferadagi 

muhitdan 

kislorodni 

olib, 

karbonat 

angidrid  gazi  va  suv  buglarini  chiqarishini 

nafas  olish 

deyiladi.  Nafas  bir 

qancha  jarayonlar  y ig ‘indisi  bo*lib,  organizm  tirikligi  uchun  zarur  b o ‘lgan 

moddalar  almashinuvining  muhim  bir  qismi-gazlar  almashinuvidan  iborat. 

Organik  moddalar-uglevod,  yog‘  va  oqsillarning  oksidlanish  jarayoni  nafas 

bilan  chambarchas  bog‘langan.  Nafas  natijasida  organizmnmg  tiriklik 

faoliyatini  ta’min  etadigan  energiya  hosil  b o ‘ladi,  qaysiki  makroergik 

moddalarning  qayta  sintezlashida  ishlatiladi.

Nafas  quyidagi  bir-biri  bilan  bog‘langan  qismlardan  iborat:  1)  tashqi 

nafas,  yoki  o ‘pka  ventilatsiyasi  (tashqi  muhit  va  o ‘pka  alveolalari  orasidagi 

gazlar  almashinuvi);  2)  alveolyar  havo  bilan  qon  kapillarlari  orasidagi  gazlar 

almashinuvi;  3)  qon  tomonidan  kislorod  va  karbonat  angidridini  tashilishi; 

4) 

qon 

kapillarlari 

va 

organizmning 

to ‘qimalari 

orasidagi 

gazlar 

almashinuvi;  5)  hujayralarda  yoki  to‘qimalardagi  nafas  olish.

Odamning  nafas  y o ‘llari  (35-rasm)  ko‘krak  b o ‘shlig‘ida  joylashgan 

o ‘pka,  nafas  y o ‘llari  (burun  bo‘shlig‘i,  traxeya,  bronxlar)dan  tashkil  topib, 

o ‘pka  b o‘shlig‘ini  atmosfera  havosi  bilan  bogiaydi.  Unga  ko‘krak  qafasi  va 

nafas  mushaklari  ham  kiradi.

35-rasm.  N a fa s  y o ‘llari. 

I-hurun  h o ‘shlig4,  2-og‘iz  b o ‘snlig‘i,  3-burun-halqum,  4- 

hiqildoq,  5-traxeya,  6-bronxlar,  7-o‘pka,  8-diafragma.

Nafas apparatining  tuzilishi

www.ziyouz.com kutubxonasi



Havo  burun  orqali  o g 4iz  va  traxcyaga  kirib,  undan  o ‘ng  va  chap 

bronxlarga  o ‘tadi.  Bronxlar  daraxtsimon  tarmoqlangan  bo‘lib,  havoni 

bronxiolalar  va  ulardan  o ‘pka  pufakchalari-alveolalarga  yetkazib  beradi. 

Alveolalar  devori  epitelial  va  tayanch  biriktiruvchi  hujayralardan  tashkil 

topgan  bo‘lib,  qon  kapillarlar  to‘ri  bilan  o 4ralib  olingan.  Bu  kapillarlar  va 

alveolalar  devorlari  orqali  alveolalar  va  qon  orasida  gazlar  almashinuvi 

muntazam  o 4tib  turadi.  Havoning  alvelolarda  yangilanishi  ko4krak  qafasi 

harakati  tufayli  o ‘tadi,  bu  harakatlar  qovurg‘alararo  nafas  mushaklar  va 

diafragma  gumbazi  tufayli  amalga  oshiriladi.

0 ’pka  ко4кгак  qafasining  qariyb  hamma  sathini  egallab  olgan.  Ko‘krak 

b o4shlig4ining  ichki  sathi  va  o 4pkaning  tashqi  sathi  seroz 

parda-plevra 

bilan 

qoplangan.  0 ’pkani  qoplab  olgan  plevraning 

visseral 

varaqi  bevosita 

ko4krak  bo4shlig‘i  devorini  qoplovchi  - 

pariyetal 

varaqqa  o 4tadi.  Bu 

varaqlar  o ‘rtasida  germetik  yopiq  oraliq  bo4shlig4i  - 

plevral  bo‘shliq 

mavjud 

va  uning  ichida  suyuqlik  ham  bor.

Nafas olish  mexanizmi

Odam 

nafas 

olganda 

(inspiratsiya) 

oldingi 

tomondagi 

tashqi 

qovurg4alararo  mushaklar  qisqarib,  qovurg‘alami  ko4tarib  turadi.  Ular 

ko‘tarilar  ekan,  o ‘z  o 4qi  tevaragida  bir  oz  buriladi,  yon  tomonga  va  bir  oz 

oldinga  qarab  suriladi.  T o4sh  suyagi  ham  oldinga  turtib  chiqadi  (36,  37 

rasmlar).

36-rasm.  Nafas  olishda  ko lkrak  qafasi  bilart 

37-rasm.  Nafas  chiqarish  va  nafas 

diafragmaning  o*zgarishini  k o ‘rsatadigan 

olish  paytlarida  qovurg‘alaming  holati 

tasvir.  Chapda  -   nafas  olish  payti,  ko 'кгак 

qafasi  kengaygan,  diafragma pastga  tushgan, 

o ‘ngda  -   nafas  chiqarish,  k o ‘krak  qafasining 

hajmi  kichraygan,  diafragma  ko ‘tarilgan.

Nafas  olish 

paytida  diafragmaning  mushak  tolalari  qisqaradi,  natijada 

diafragma  yassilanib,  pastga  tushadi;  qorin  bo‘shlig4idagi  a’zolar  pastga, 

ikki  yonga  va  oldinga  itariladi;  ko‘krak  bo4shlig4i  ayniqsa  vertikal 

y o 4nalishda  kengayadi.

www.ziyouz.com kutubxonasi



Turli  odamlaming  yoshiga  va  jinsiga,  kiyimiga  va  mehnat  sharoitisha 

qarab  nafas  olish  yo  qovurg‘alararo  mushaklar 

hisobiga=qovurg‘a, 

yoki 

kkrak  bilan  (ayollarda)  nafas  ollsh  tipl 

-  yo  b o‘lmasa  diafragma 

hisobiga-diafragma, 

yoki 

qorin  bilan  (erkaklarda)  nafas  olish  tipi  -

yuzaga  chiqadi.

Nafas  olish  tipi 

mutlaq  doimiy  ЬоЧтау,  shu  paytdagi  sharoitga 

moslanishi  mumkin.  Masalan,  odam  ancha  yuk  orqalab  ketayotganda 

ko‘krak  qafasi  yuk  uchun  tayanch  boMib  xizmat  qiladi,  shuning  uchun  ham 

uni  tana  mushaklari  va  qovurg‘alararo  mushaklar  umurtqa  pog‘onasi  bilan 

birgalikda  qimirlatmay  ushlab  turadi;  faqat  diafragma  harakatlari  tufayli 

nafas  olinadi  va  chiqariladi.  Homilador  ayollarda  diafragmaning  pastga 

siljishi  qiyinlashadi,  shuning  uchun  ularda  qovurg‘alar  bilan  nafas  olish  tipi 

ustun  turadi.

Jismoniy 

mashqlar 

paytida, 

masalan 

halloslashda 

bir 

qancha 

qo‘shimcha  yoki  yordamchi  nafas  mushaklari:  yuqoridagi  qovurg‘alami 

ktaruvchi  mushaklar,  yelka  kamarini  va  orqaga  tortadigan  yelka  mushaklar 

nafas  olish  fazasida  qatnashadi.  Nafas  olishda  o ‘pkalaming  nafas  sathi 

oshadi,  bosim  esa  tushadi  va  0,26  kPa  (2  mm  sim.ust)  ga  teng  b o ‘ladi.

Shunday  qilib,  nafas  olish,  ya’ni  o ‘pkaga  havo  kirishi  uchun  o ‘pka 

kengayishi  kerak.  0 ’pkaning  kengayishiga  ko‘krak  qafasining  kengayishi 

sabab  bo‘ladi.

Ko‘krak  qafasi  kengaymagan  vaqtda,  uni  ichki  tomondan  qoplab  turgan 

parda  bilan  o ‘pkani  ustidan  qoplab  turgan  plevra  bir-biriga  deyarli  yopishib 

turadi  va  bu  ikki  parda  orasida  biroz  suyuqlik  b o‘ladi.  Ko‘krak  qafasi 

kengaygan  vaqta  har  ikki  plevra  bir-biridan  qochib,  ulaming  orasidagi 

bosim  atmosfera  bosimidan  kamayadi.

0 ’pka  elastik  to‘qimalardan  tuzilgan  bo‘lgani  uchun  torayishiga  harakat 

qiladi,  lekin  ko‘krak  qafasining  kengayishi  natijasida  plevra  orasidagi 

bo‘shliqda  manfiy  bosimning  oshishi  va  tashqaridan  kuchli  bosim  bilan 

havoning  o ‘pkaga  kirishi  uning  torayishiga  y o ‘l  bermay,  kengayishiga  sabab 

boiadi.  Demak,  ko‘krak  qafasi  kengaygan  vaqtda  o ‘pka  kengayishi  bilan 

kishi  nafas  oladi.

Tinch  nafas  olish 

vaqtida  diafragma, 

tashqi  qovurg‘alararo 

va 

tog‘oylararo  mushaklar  qisqaradi.  Kuchli  nafas  olish  vaqtida  esa  diafragma, 

qovurg‘alami  k o‘taruvchi  mushaklar,  tashqi  qovurg‘alararo,  tog‘aylararo 

mushaklar,  orqa  va  oldingi  tishsimon  mushaklar,  ko‘krakni  ko‘taruvchi 

mushaklar  va  yana  bir  qancha  mushaklar  qisqaradi.

Nafas chiqarish  mexanizmi

Nafas  chiqarish 

(ekspiratsiya) 

natijasida  moddalar  almashinuvining 

oxirgi  mahsuloti-karbonat  angidrid  va  qisman  suv  bug‘i  o ‘pka  orqali 

organizmdan  tashqariga  chiqariladi. 

Nafas  chiqarish  vaqtida  ko‘krak 

qafasining  hajmi  kichrayadi.  Ko‘krak  qafasi  hajmining  kichrayishiga, 

o ‘pkaning  torayish  uchun  harakat  qilishi,  qovurg‘a  tog‘aylarining  elastikligi,

www.ziyouz.com kutubxonasi



qorin  lomondan  diafragmaga  b olgan  bosim  sabab  bo‘ladi.  Kuchli  nafas 

chiqarish  vaqtida  ichki  qovurg‘alararo  mushaklar,  oldingi  qorin  devori 

mushaklari  va  boshqa  bir  qancha  mushaklar  qisqaradi.

Ko‘krak  qafasi  torayib,  o ‘pka  kichrayganda  undagi  bosim  atmosefra 

bosimiga  qaraganda  birmuncha  ko‘payadi  va  havoning  bir  qismi  tashqariga 

chiqarib  yuboriladi.  Ko‘krak  qafasi  kengayib-torayishi  natijasida  havoning 

o ‘pkaga  kirishi  va  chiqishini  quyidagi  tajriba  bilan  ko‘rsatish  mumkin. 

Tagiga  rczina  parda  tortilgan  shisha  idish  olib,  uning  probkasi  orqali  uchiga 

rezina  pufakcha  yoki  baqa  o ‘pkasi  o ‘rnatilgan  shisha  nay  tushirib,  rezina 

parda  pastga  tortilsa,  shisha  idishning  hajmi  kengayib,  uning  ichidagi  rezina 

pufakcha  yoki  baqa  o ‘pkasi  ichiga  havo  kiradi  va  u  ham  kengayadi 

(Donders  tajribasi).  0 ’pkaga  havoning  kirishi  ham  shunday  bo‘ladi.

Nafas  chiqarishning  dastlabki  fazasida  o ‘pkadagi  bosim  0,40-0,53  kPa 

(3-4  mm  simob  st.ust)  ga  teng,  bu  bosim  atmosfera 

bosimidan  salgina 

balandroq  b o‘lgani  sababli  havo  o ‘pkadan  tashqariga  chiqariladi

Burun  bo‘shiig‘ining 

ichi  tog‘aydan  tuzilgan  burun  to‘s ig i  bilan 

ikkiga 

b o‘lingan. 

Bu 

to‘siq 

g ‘alvirsimon 

suyakdagi 

perpendikular 

plastinkaning  davomidir.  Burun  to ‘sig‘idan  burun  suyaklarning  oldiga 

yuqori  va  pastki  yon  burun  tog‘aylari  chiqqan.  Burun  bushljg‘ining  yon 

devorlarida  yuqori  va  pastki  burun  €hig‘anoqlari,  orqa  qismida  esa 

g ‘alvirsimon  suyak  labirinti  mavjud  (37-rasm).

Hiqildoq  bo‘yinning  oldingi  qismida  to‘g ‘ridan-to‘g ‘ri  halqum  orasida 

va  traxeyaning  oldida  joylashgan.  Hiqildoq,  til  osti  suyagi  orqali  kalla 

suyagiga  birlashgan.  U  ovqat  yutish  paytida  nafas  y oiin i  bekitib  turadi. 

Hiqildoq, 

asosan 



xil  tog‘oydan:  halqasimon,  qalqonsimon, 

ikkita 

cho‘michsimon  va  hiqildoq  usti  tog‘oylardan  tashkil  topgan.  Hiqildoq,  ichki 

tomondan  shilimshiq  parda  bilan  qoplangan.

Тгахеуа 

hiqildoqdan  o ‘pkaga  havo  o ‘tkazadigan  naysimon  yoidir. 

Tf&xeya  b o‘yin  umurtqalari  va  ularning^,  mushaklari  ostida  joylashgan. 

Ko‘krak  bo‘shlig‘ida  traxeya  yurakdan  yuqorida  turib,  yurakning  orqasiga 

o ‘tgandan  keyin  ikkita  bosh  bronxga  -   o ‘ng  va  chap  bronxlarga  boiinadi. 

Traxeyaning  boiinish  joyi 

bifurkatsiya 

deyiladi.

Bronxlar 

o ‘pka  darvozasidan  (qopqasidan)  o ‘tib  bir  necha  marta 

tarmoqlanadi  va 

bronxlar  daraxti 

hosil  qiladi.  Ular  boiingan  sari  diametri 

kichrayib,  tog‘ay  yo‘qolib,  egiluvchi  yumshoq  devorga  aylana  boradi.  0 ’ng 

bronx  uzunligi  3  sm  keladigan,  diametri  kengroq  naycha  boiib ,  4-7  ta 

yarim  halqadan  tuzilgan,  chap  bronx  uzunligi  4-5  sm  boigan  ingichkaroq 

naydir.  Bu  7-12  ta  yarim  halqadan  tuzilgan  boiadi.  Bronxlar  o ‘pkalarga 

kirib,  uning  ichida  davom  etadi  va  ikkilamchi,  uchlamchi  va  hokazo 

bronxiolalar  hiosil  qilib  tarmoqlanadi.

0 ’pka 

arteriyasi  ham  bronxlar  bilan  birga  tormoqlanib  boradi  va 

alvcolalar  atrofida  qalin  kapillarlar  to ‘rini  hosil  qiladi.  Kapillardagi  qonni 

kapillarlar  va  alveolalar  epiteliysigina  alveolalardagi  havodan  ajratib  turadi;

www.ziyouz.com kutubxonasi



alveolalar  va  kapillarlar  endoteliysining  qalinligi  0,004  mm  bo‘ladi.  Alveola 

kapillarlari  bir-biri  bilan  q o‘shilib,  venalarga  aylanadi.

0 ’pkaning  asosini  tashkil  qiladigan  biriktiruvchi  to‘qima  yirik  bronxlar 

atrofida  yaxshi  rivojlangan  bo‘lib,  o ‘pkani  qismlarga  ajratadigan  to‘siqlar 

hosil  qiladi.  Biriktiruvchi  to‘qimada  elastik  tolalar  ko‘p  bo‘lib,  ular  orasidan 

asab  tolalari  o ‘tadi.

0 ’pka  sirtidan  seroz  parda  o ‘pka  plevrasi  bilan  qoplangan.  Ko‘krak 

bo‘shlig‘i  ichki  tomondan  ко‘кгак  fatssiyasi  va  seroz  parda  plevra  bilan 

qoplangan.  Qovurg‘a  devorlarini  qoplab  turadigan  plevra  diafragma  plevrasi 

deyiladi.  0 ’ng  va  chap  tomonlardan  qovurg‘a  plevrasi  ko‘krak  umurtqalari 

tanasidan  tush  suyagiga  tushib  ko‘krak  bo‘shlig‘ining  o ‘rta  to‘sig‘ini,  ya’ni 

k o‘krak  oralig‘ini  hosil  qiladi.

Demak,  k o‘krak  oralig‘i  plevrasi  ikkita  seroz  pardadan  iborat.  Uning 

plevrasi  traxeyadan  o ‘pkaga  o ‘tib,  o ‘pka  plevrasini  hosil  qiladi.  Har  bir 

o ‘pka  plevrasi,  ko‘krak  oralig‘i  va  qovurg‘a  plevrasi  orasida  plevra 

bo‘shlig‘i  bor.  Bu  bo‘shliqda  bir  oz  seroz  suyuqlik  mavjud.

Plevra  bshlig‘idagi  manfiy  bosim

Tirik  organizmda  nafas  olish  plevra  b o ‘shlig‘ida  manfiy  bosim 

boiishiga  b ogiiq .  U  elastik  kuchlar  ta’siri  natijasida  kelib  chiqadi. 

0 ’pkaning  elastik  tortish  kuchi 

o ‘pka  to‘qimasi  elastik 

tolalarining 

taranglashishi  va  alveolalarni  ichidan  qoplangan  moddaning-surfaktantning 

yuza  tarangligiga  bogiiq.  0 ’pkaning  elastik  tortish  kuchi  o ‘pka  hajmini 

kamaytirishga  qaratilgan,  shuning  uchun  ко‘кгак  qafasi  ochilishi  bilan  o ‘pka 

bujmayib,  bo‘shliqning  faqat  1/3  hajmini  egallaydi.

Atmosfera 

bosimining 

kuchi 

o ‘pkaning 

elastik 

tortish 

kuchini 

yengishga  bir  qadar  sarf  boiadi.  Shuning  uchun  o ‘pka  yuzasi  ko‘krak 

devoriga  atmosfera  bosimining  miqdoridan  ко‘га  kam  kuch  bilan  taqalib 

turadi.  Natijada  plevra  bo‘shlig‘idagi  bosim  hatto  nafas  chiqarish  paytida 

ham  atmosfera  bosimidan  o ‘pkaning  elastik  tortish  kuchi  qadar,  ya’ni  simob 

ustuni  hisobida  taxminan  66  mm  qadar  kam  boiadi.

0 ’pka  to‘qimasi  elastik  boimaganda  edi,  plevra  bo‘shlig‘idagi  bosim 

atmosfera  bosimiga  teng  kelgan  b oiu r  edi. 

Har  qanday  elastik  to‘qima 

kabi,  o ‘pka  to‘qimasi  ham,  cho‘zilishga  muayyan  qarshilik  ko‘rsatadi.  0 ’pka 

to‘qimasi  cho‘zilganida  avvalgi  holatiga  qaytishga  harakat  qiladi.  Modomiki 

shunday  ekan,  o ‘pka  o ‘zining  devorlariga  ta’sir  ko‘rsatadigan  havoning 

atmosfera  bosimiga  qarshi  ta’sir  etadigan  kuch  paydo  qiladi.  0 ’pka 

qanchalik  ko‘p  cho‘zilsa,  uning  qarshi  ta’sir  etuvchi  kuchi  ham  o ‘shancha 

oshadi.  Shunga  ko‘ra,  plevra  b o‘shlig‘idagi  bosim  atmosfera  bosimiga 

baravar  boim ay,  undan  elastik  tortish  kuchining  miqdoricha  kamroq,  ya’ni 

manfiy 

b oiadi.

www.ziyouz.com kutubxonasi



Atmosfera  bosimi  760  mm  simob  ustuni  elastik  tortilish  esa  odatdagi 

nafas  olishda  9  mm  deb  hisoblansa,  plevra  bo‘shlig‘idagi  bosim  simob 

ustuni  hisobi  bilan  760-9=751  mm  bo‘ladi.

Manfiy  bosim  odatda  plevra  bo‘shlig‘idagi  bosimning  atmosfera 

bosimidan  qancha  kamligini  qo‘rsatadigan  miqdor  bilan  o ‘lchanadi.  Bu 

miqdor  hamisha  manfiy  belgi  bilan  ifodalanadi.  Misolimizda  plevra 

bo‘shlig‘idagi  bosim  simob  ustuni  hisobi  bilan  9  mmga  teng.  Mtadil  nafas 

olinganda  plevra  bo‘shlig‘idagi  bosim  nafas  olish  fazasida  simob  ustuni 

hisobi  bilan  9  mm  ga,  nafas  chiqarish  fazasida  esa,  4  mm  ga  teng  bo‘ladi.

Nafas olish, nafas chiqarish  va alveolalar havosining tarkibi

Odam  atmosfera  hafosidan  nafas  oladi.  Uning  tarkibiga  quyidagi  gazlar 

kiradi;  0 2 — 20-94%,  C 0 2 “ 0 03%,  N  — 79 03%.  Nafas  chiqaradigan  havo 

tarkibiga  esa  0 2 —  16-3%,  C 0 2 —4%,  N  —79-7%  kiradi.  Nafas  chiqaradigan 

havosi  tarkibi  o ‘zgaruvchan  b o‘lib,  moddalar  almashinuvining  intensivligi, 

nafasning  tezligi  va  chuqurligiga  bog‘liq.  Bunga  organizmga  kiradigan  va 

chiqadigan  havoning  solishtirma  tarkibi  ham  dalolat  beradi.

Alveolyar  havosining  tarkibi  atmosfera  havosi  tarkibidan  keskin  farq 

qilishi  tabbiy  holdir,  chunki  nafas  olingan  havo  alveolalari  va  qon  orasida 

gazlar  almashinuvida  ishtirok  etadi.  Buning  natijasida  kislorod  qonga  va 

qondan  esa  karbonat  angidrid  muntazam  diffuziya  b o‘lib  turadi.  Oqibatda, 

alveolyar  havo  tarkibida  kislorodning  miqdori  kamayib,  karbonat  angidrid 

gazining  miqdori  esa  ortadi.  Shu  vaqtning  o ‘zida  alveolyar  havoning  tarkibi 

quyidagicha  ko‘rinadi:  0 2 — 14-2—14-6%,  C 0 2 — 5-2 —5-7%  va  N-79-80% 

(38,  39-rasmlar).

Vlaktinul oafa* 

otiih chcgwui 

_   д  j


I

38-rasrru  O 'pkadagi  havo  hajm larining  nisbatlari.

www.ziyouz.com kutubxonasi



39-rasm.  N afas  olish  va  nafas  chiqarish  havosining  tarkibi.

Alveolyar  havo  o ‘z  tarkibi  bilan  organizmdan  chiqaradigan  havosidan 

ham  farq  qiladi,  bu  nafas  chiqarish  havosining  tarkibida  turli  aralash 

gazlaming  borligidan  dalolat  beradi.

0 ’pka  havosining  hajmi

Odam  narmal  nafas  olgan  vaqtda  o ‘pkaga  500-600  ml  havo  kiradi  va 

nafas  chiqargan  vaqtda  shuncha  havo  tashqariga  chiqariladi.  Bu 

nafas  olish 

havosi  deyiladi. 

Odam  500  ml,  nafas  havosining  ustiga  yana  qo‘shimcha 

1500  ml  chamasi  havo  olishi  mumkin 

(qo‘shimcha  havo), 

shuningdek  tinch 

nafas  chiqarishdan  so ‘ng  yana  qariyib  1500  ml  havoni  nafasdan  chiqara 

oladi 

(zaxiraviy  havo). 

Zarur  bo‘lganda  nafas  harakatlarining  hajmi  nafas 

chiqarish  tomoniga  ham,  nafas  olish  tomoniga  ham  o ‘zgara  oladi,  shu 

tufayli  o ‘pkaga  kiradigan  havo  hajmi  oshadi.

0 ’pkaning tiriklik sigim i.

Chuqur  nafas  olingandan  so‘ng  maxsus  gazometr 

(spirometr) 

ga 

mundshtuk  orqali  chuqur  nafas  chiqarilsa,  unga  nafas  havosi  ham,  rezerv 

havo 

ham, 

qo4shimcha 

havo 

ham 

kiradi, 

ya’ni 

o ‘rtacha, 

500+1500+1500=3500  ml  havo  kiradi.  Shu  havoning  hammasi 

o‘pkaning 

tiriklik  sig‘imini 

tashkil  qiladi.  Yosh,  jins,  sog‘liqqa  va  nafasni  mashq 

qilishga  qarab,  tiriklik  sig4imi  turlicha  b o4ladi.  0 ’pkaning  tiriklik  sig 4imi 

yigit-yalanglarda  3,5-4,5  1,  ayollarda  shundan  taxminan  1/3  kam  (3-3□ 5 


Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   70


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling