Texnologiyasi 1-mavzu. Osmon sferasi, uning asosiy nuqta, chiziq va aylanalari. Quyoshning yillik ko’rinma harakati. Ekliptika


Download 440.97 Kb.
Pdf просмотр
bet4/5
Sana05.03.2017
Hajmi440.97 Kb.
1   2   3   4   5

 

6-ilova 

Mustaqil ish uchun vazifa: [7]dan

200, 202, 204, 206,



 

208, 210


 

         

7-mavzu.

 

Oy  harakati  va  fazalari.  Oyning  siderik  va  sinodik  davrlari. 



Quyosh  va  OY  tutilishlari.  Tutilish  shartlari.  Saros.  Presessiya  va  nutasiya. 

Yer sirtining ko’tarilishi va pasayishi (Oy va Quyosh ta’sirida).  

  

7.1. Amaliy mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi 

 

Vaqti – 2 soat 



Talabalar soni: 25-30 nafar 

 

O’quv mashg’ulotining 



shakli 

Amaliy, aqliy hujumdan foydalangan holda 

Amaliy mashg’ulotining 

rejasi  


1.  Oy  harakati  va  fazalari.  Oyning  siderik  va 

sinodik davrlariga doir masalalar yechish.  

2.  Quyosh  va  OY  tutilishlari.  Tutilish  shartlari. 

Saros.  Presessiya  va  nutasiya.  Yer  sirtining 

ko’tarilishi va pasayishi (Oy va Quyosh ta’sirida)ga 

doir masalalar yechish. 

 O’quv  mashg’ulotining  maqsadi:  Oy  harakati  va  fazalari.  Oyning  siderik 

va sinodik davrlari. Quyosh va OY tutilishlari. Tutilish shartlari. Saros. Presessiya 

va nutasiya. Yer sirtining ko’tarilishi va pasayishi (Oy va Quyosh ta’sirida)ga doir 

masalalar yechish va nazariy olgan bilimlarini mustahkamlash. 



Pedagogik vazifalar

- Oy harakati va fazalari. 

Oyning siderik va sinodik 

davrlariga doir masalalarni 

tushuntirish; 

- Quyosh va OY 

tutilishlari. Tutilish 

shartlari. Saros. Presessiya 

va nutasiya. Yer sirtining 

ko’tarilishi va pasayishi 

(Oy va Quyosh ta’sirida)ga 

doir masalalarni tahlil 

qilish; 

O’quv faoliyatining natijalari: 

Talaba: 


- Oy harakati va fazalari. Oyning siderik va sinodik 

davrlariga doir masalalarni tushunadi va farqlay 

oladi; 

- Quyosh va OY tutilishlari. Tutilish shartlari. 



Saros. Presessiya va nutasiya. Yer sirtining 

ko’tarilishi va pasayishi (Oy va Quyosh 

ta’sirida)ga doir masalalarni tahlil qiladi

O’qitish uslubi  va texnikasi  Amaliy, B.B.B  texnikasi 

O’qitish vositalari 

Astronomiyadan masalalar to’plami, proektor, 

tarqatma materiallar, grafik organayzerlar. 

O’qitish shakli 

Jamoa, guruh va juftlikda ishlash. 

O’qitish shart-sharoiti 

Doska, bo’r, proektor, kompyuter bilan jihozlangan 

auditoriya 

 

Amaliy mashg’ulotining texnologik kartasi  

Bosqichlar, 

vaqti 

Faoliyat mazmuni 

O’qituvchi 

talaba 

1-bosqich. 

Kirish (10 

min). 

1.1.Mavzu,  reja,  uning  maqsadi  va  o’quv 

faoliyatining  natijalari    ma’lum  qilinadi     

(1- ilova). 

1.1. Eshitadi, yozib 

oladi. 


 

2-bosqich. 

Asosiy 


(60 min.) 

2.1. Talabalar e’tiborini jalb etish va bilim  

darajalarini aniqlash uchun tezkor savol-

javob  o’tkazadi (2 -ilova) 

 

 

2.2. O’qituvchi vizual materiallardan 



foydalangan holda masalalar yechishga 

doir asosiy formulalar bilan tanishtiradi 

va auditoriyada [7]dan

213, 215, 217, 



219, 221. masalalarni

 

birin ketin 



yechtiradi

 

(3-,4-ilovalar) 



2.3. Talabalarga masalalarning asosiy 

tushunchalariga e’tibor qilishni va yozib 

olishlarini ta’kidlaydi. 

2.1.  Eshitadi.  O’ylay 

di, javob beradi. 

Javob 


beradi 

va 


to’g’ri 

javobni 


eshitadi 

2.2.  Ilovada  berilgan 

ma’lumotlarni  asosiy 

joylarini 

yozib 

oladilar 



berilgan 

masalalarni 

yechadilar. 

2.3.  E’tibor  qaratadi, 

yozib oladi. 

3-bosqich. 

Yakuniy 

(10 min.) 

3.1. Mavzuga yakun yasaydi va talabalar 

e’tiborini asosiy masalalarga qaratadi. 

3.2. Mustaqil ish uchun vazifa: [7]dan

212, 214, 216, 218,



 

220, 222


 

masalalarni 

yechishni vazifa qilib beradi, baholaydi. 

(5-ilova) 

3.1. Eshitadi, 

aniqlashtiradi. 

3.2. 

Topshiriqni 



yozib oladi, baholarni 

eshitadi. 



 

Vizual materiallar 

1-ilova 

Mavzu:

 

Oy harakati va fazalari. Oyning siderik va sinodik davrlari. Quyosh va OY 



tutilishlari.  Tutilish  shartlari.  Saros.  Presessiya  va  nutasiya.  Yer  sirtining 

ko’tarilishi va pasayishi (Oy va Quyosh ta’sirida).  



 

 

Reja: 

1.  Oy  harakati  va  fazalari.  Oyning  siderik  va  sinodik  davrlariga  doir  masalalar 

yechish.  

2. Quyosh va OY tutilishlari. Tutilish shartlari. Saros. Presessiya va nutasiya. Yer 

sirtining  ko’tarilishi  va  pasayishi  (Oy  va  Quyosh  ta’sirida)ga  doir  masalalar 

yechish. 



Darsning  maqsadi:  Oy  harakati  va  fazalari.  Oyning  siderik  va  sinodik  davrlari. 

Quyosh  va  Oy  tutilishlari.  Tutilish  shartlari.  Saros.  Presessiya  va  nutasiya.  Yer 

sirtining  ko’tarilishi  va  pasayishi  (Oy  va  Quyosh  ta’sirida)ga  doir  masalalar 

yechish va nazariy olgan bilimlarini mustahkamlash. 



O’quv faoliyatining natijalari:  

-  Oy  harakati  va  fazalari.  Oyning  siderik  va  sinodik  davrlariga  doir  masalalarni 

tushunadi va farqlay oladi; 

-  Quyosh  va  OY  tutilishlari.  Tutilish  shartlari.  Saros.  Presessiya  va  nutasiya.  Yer 

sirtining ko’tarilishi va pasayishi (Oy va Quyosh ta’sirida)ga doir masalalarni tahlil 

qiladi; 



2-ilova 

1. Oy harakati va fazalari deganda nimani tushunasiz? 

2. Siderik davr ifodasini yozing? 

3. Sinodik davr ifodasini yozing? 

4. Quyosh va Oy tutilishlari haqida bilasizmi? 

 

3-ilova 

B./ B. /B texnikasi jadvalini to’ldiring 

 

  Mavzu savoli  



 

Bilaman 

Bilishni 

xohlayman 

Bildim 

 









Oy harakati va fazalari 



 

 

 



Quyosh tutilishi  

 

 

 



Oy tutilishi 

 

 

 



Oyning siderik davri 

 

 

 



Oyning sinodik davri 

 

 

 



 

4-ilova 

Ойнинг диаметри 3500 километр бўлиб, Ердан қараганда 0,5° ли бурчак 

остида  кўрина-ди.  Ернинг  диаметрини  маълум  деб  қараб,  Ойдаги 

космонавтга Ер қандай бурчак остида кўринишини топинг. 

Berilgan 



km

d

3500


(

 



O

5

,



0

(



 

km



d

p

E

12740


 



Ep

 =? 


Echish 

Е  ч  и  л  и  ш  и:  Ердан  қараганда  маълум 

масофадаги  Ой  (ўртача  384400  км)  0,5

0

  ли 



бурчак 

остида 


кўринса, 

Ойдаги 


кузатувчига  худди  шундай  масофада 

турган  Ер,  унинг  диаметри  Ой  диаметрига 

қараганда  қанча  марта  катта  бўлса,  шунча 

марта  катта  бурчак  остида  кўриниши 

оддий  мулоҳазадан  маълум.  Бинобарин, 

/

0



0

0

(



(

49

,



1

82

,



1

64

,



3

5

,



0





d



dEp

Ep



 

Демак, 


Ойдан  қараганда,  Ер  1

0

,49  ли    бурчак 



остида кўринар экан. 

7]dan


213, 215, 217, 219, 221. masalalarni

 

birin ketin yechtiradi 



 

5-ilova 

Mustaqil ish uchun vazifa: [7]dan

212, 214, 216, 218,



 

220, 222


 

 

8-mavzu.

 

Quyoshning  ichki  tuzilishi.  Uning  yadroviy  energiya  manbai. 

Quyosh aktivligi va uning Yerga ta’siri. Yer - Oy  tizimi. Yerning fizik tabiati. 

Oyning fizik tabiati. Yer bilan bog’liq ekologik muammolar.  

  

8.1. Amaliy mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi 


Vaqti – 2 soat 

Talabalar soni: 25-30 nafar 

 

O’quv mashg’ulotining 



shakli 

Amaliy, aqliy hujumdan foydalangan holda 

Amaliy mashg’ulotining 

rejasi  


1.  Quyoshning  ichki  tuzilishi.  Uning  yadroviy 

energiya  manbai. Quyosh  aktivligi va uning  Yerga 

ta’siri. Yer - Oy  tizimiga doir masalalar yechish.  

2.  Yerning  fizik  tabiati.  Oyning  fizik  tabiati.  Yer 

bilan 

bog’liq  ekologik  muammolarga  doir 



masalalar yechish. 

 O’quv  mashg’ulotining  maqsadi:  Quyoshning  ichki  tuzilishi.  Uning  yadroviy 

energiya  manbai.  Quyosh  aktivligi  va  uning  Yerga  ta’siri.  Yer  -  Oy    tizimi. 

Yerning  fizik  tabiati.  Oyning  fizik  tabiati.  Yer  bilan  bog’liq  ekologik 

muammolarga 

doir 


masalalar 

yechish 


va 

nazariy 


olgan 

bilimlarini 

mustahkamlash. 

Pedagogik vazifalar

- Quyoshning ichki 

tuzilishi. Uning yadroviy 

energiya manbai. Quyosh 

aktivligi va uning Yerga 

ta’siri. Yer - Oy  tizimiga 

doir masalalarni 

tushuntirish; 

- Yerning fizik tabiati. 

Oyning fizik tabiati. Yer 

bilan bog’liq ekologik 

muammolarga doir 

masalalarni tahlil qilish; 

O’quv faoliyatining natijalari: 

Talaba: 


- Quyoshning ichki tuzilishi. Uning yadroviy 

energiya manbai. Quyosh aktivligi va uning Yerga 

ta’siri. Yer - Oy  tizimiga doir masalalarni 

tushunadi va farqlay oladi; 

- Yerning fizik tabiati. Oyning fizik tabiati. Yer 

bilan bog’liq ekologik muammolarga doir 

masalalarni tahlil qiladi; 

O’qitish uslubi  va texnikasi  Amaliy, B.B.B  texnikasi 

O’qitish vositalari 

Astronomiyadan masalalar to’plami, proektor, 

tarqatma materiallar, grafik organayzerlar. 

O’qitish shakli 

Jamoa, guruh va juftlikda ishlash. 

O’qitish shart-sharoiti 

Doska, bo’r, proektor, kompyuter bilan jihozlangan 

auditoriya 

 

Amaliy mashg’ulotining texnologik kartasi  

Bosqichlar, 

vaqti 

Faoliyat mazmuni 

O’qituvchi 

talaba 

1-bosqich. 

Kirish (10 

min). 

1.1.Mavzu,  reja,  uning  maqsadi  va  o’quv 

faoliyatining  natijalari    ma’lum  qilinadi     

(1- ilova). 

1.1. Eshitadi, yozib 

oladi. 


 

2-bosqich. 

Asosiy 


(60 min.) 

2.1. Talabalar e’tiborini jalb etish va bilim  

darajalarini aniqlash uchun tezkor savol-

javob  o’tkazadi (2 -ilova) 

 

 

2.2. O’qituvchi vizual materiallardan 



foydalangan holda masalalar yechishga 

doir asosiy formulalar bilan tanishtiradi 

va auditoriyada [7]dan

223, 225, 227, 



229, 231. masalalarni

 

birin ketin 



yechtiradi

 

(3-,4-ilovalar) 



2.3. Talabalarga masalalarning asosiy 

tushunchalariga e’tibor qilishni va yozib 

olishlarini ta’kidlaydi. 

2.1.  Eshitadi.  O’ylay 

di, javob beradi. 

Javob 


beradi 

va 


to’g’ri 

javobni 


eshitadi 

2.2.  Ilovada  berilgan 

ma’lumotlarni  asosiy 

joylarini 

yozib 

oladilar 



berilgan 

masalalarni 

yechadilar. 

2.3.  E’tibor  qaratadi, 

yozib oladi. 

3-bosqich. 

Yakuniy 

(10 min.) 

3.1. Mavzuga yakun yasaydi va talabalar 

e’tiborini asosiy masalalarga qaratadi. 

3.2. Mustaqil ish uchun vazifa: [7]dan

222, 224, 226, 228,



 

230, 232


 

masalalarni 

yechishni vazifa qilib beradi, baholaydi. 

(5-ilova) 

3.1. Eshitadi, 

aniqlashtiradi. 

3.2. 

Topshiriqni 



yozib oladi, baholarni 

eshitadi. 



 

Vizual materiallar 

1-ilova 

Mavzu:

 

Quyoshning  ichki  tuzilishi.  Uning  yadroviy  energiya  manbai.  Quyosh 



aktivligi va uning Yerga ta’siri. Yer - Oy  tizimi. Yerning fizik tabiati. Oyning fizik 

tabiati. Yer bilan bog’liq ekologik muammolar.  



 

 

Reja: 

1.  Quyoshning  ichki  tuzilishi.  Uning  yadroviy  energiya  manbai.  Quyosh  aktivligi 

va uning Yerga ta’siri. Yer - Oy  tizimiga doir masalalar yechish.  

2.  Yerning  fizik  tabiati.  Oyning  fizik  tabiati.  Yer  bilan  bog’liq  ekologik 

muammolarga doir masalalar yechish. 

Darsning  maqsadi:  Quyoshning  ichki  tuzilishi.  Uning  yadroviy  energiya  manbai. 

Quyosh  aktivligi  va  uning  Yerga  ta’siri.  Yer  -  Oy    tizimi.  Yerning  fizik  tabiati. 

Oyning  fizik  tabiati.  Yer  bilan  bog’liq  ekologik  muammolarga  doir  masalalar 

yechish va nazariy olgan bilimlarini mustahkamlash. 



O’quv faoliyatining natijalari:  

- Quyoshning ichki tuzilishi. Uning yadroviy energiya manbai. Quyosh aktivligi va 

uning Yerga ta’siri. Yer - Oy  tizimiga doir masalalarni tushunadi va farqlay oladi; 

-  Yerning  fizik  tabiati.  Oyning  fizik  tabiati.  Yer  bilan  bog’liq  ekologik 

muammolarga doir masalalarni tahlil qiladi; 

2-ilova 

1. Quyoshning ichki tuzilishi deganda nimani tushunasiz? 

2. Quyoshning yadroviy energiya manbai nima? 


3. Quyosh aktivligi deganda nimani tushunasiz? 

4. Yerning fizik tabiati deganda nimani tushunasiz? 

 

3-ilova 

B./ B. /B texnikasi jadvalini to’ldiring 

  Mavzu savoli  



 

Bilaman 

Bilishni 

xohlayman 

Bildim 

 









Quyoshning ichki tuzilishi 



 

 

 



Quyoshning  yadroviy  energiya 

manbai 

 

 



 

Quyosh aktivligi 



 

 

 



Yerning fizik tabiati 

 

 

 



Oyning fizik tabiati 

 

 

 



 

4-ilova 

Қуёш  ва  Ой  диаметрлари  бир  хил  бурчак  остида  кўриниб,  уларнинг 

горизонтал параллаксларни  8",8  ва  57  бўлса,  Қуёш  Ойга  нисбатан  қанча 

марта катта бўлади? 

Berilgan 

 

?

(



(

"

57



8

,

"



8





R



R

а

а

р

О

О

О

 



 

Echish 


Е  ч  и  л  и  ш  и:      бирон    осмон  жисми    (М) 

нинг 


(1-расм) 

горизонтал 

параллакс 

бурчаги    унгача      бўлган  масофа  l  ва    Ер 

радиуси 

R

 



ЕР 

билан 


қуйидагича 

боғланишда бўлади: 



О

О

О

О

О

Ер

О

Ер

р

р

l

l

ёки

р

l

р

l

у х х

бўлади

кўринишида

L

R

р

учун

Куёш

l

R

p

учун

Ой

sin


(

sin


sin

sin


,

sin


(

sin


(

(

(



(,



 



 

1- расм 


Осмон жисмлари радиусларига нисбатан 

уларгача 

бўлган 

масофа 


1-расмда    

қуйидаги формула орқали топилади:



l

R

а

sin



  

Ой учун


,

(

(



sin

(

l



R

а



 Қуёш учун  

,

0

l



R

а

o

О

 













R

R

яъни

l

р

р

R

R

топилган

юкорида

к

фойдаланса

дан

р

р

учун

l

l

l

l

R

R

ёки

l

R

l

R

бўлганидан

а

а

ерда

Бу

О

О

О

О

О

О

1

,



389

,

1



,

389


8

,

8



206265

0166


,

0

"



sin

8

,



8

57

sin



8

,

"



8

sin


57

sin


sin

(

sin



(

:

)



(

sin


(

sin


(

,

(



(

(

(



sin

sin


(

 

Демак,  Қуёш  радиуси  (R



)  Ой  радиусдан  

(R



) тахминан 389 марта катта бўлади. 



7]dan

223, 225, 227, 229, 231. masalalarni



 

birin ketin yechtiradi 



 

5-ilova 

Mustaqil ish uchun vazifa: [7]dan

222, 224, 226, 228,



 

230, 232 

 

9-mavzu.

 

Yillik  parallaks.  Yulduzlargacha  masofalarni  hisoblashning 



trigonometrik  usuli.  Absolyut  yulduz  kattaligi.  Spektral  parallaks  haqida 

tushuncha.  Yulduzlarning  spektral  sinflari.  Yulduzlarning  tempraturasi  va 

yorqinligi.  Spektr  –  yorqinlik  diagrammasi.  Yulduzlarning  radiuslarini 

hisoblash. 

9.1. Amaliy mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi 

Vaqti – 2 soat 

Talabalar soni: 25-30 nafar 

 

O’quv mashg’ulotining 



shakli 

Amaliy, aqliy hujumdan foydalangan holda 

Amaliy mashg’ulotining 

rejasi  


1.  Yillik  parallaks.  Yulduzlargacha  masofalarni 

hisoblashning trigonometrik usuli. Absolyut yulduz 

kattaligiga doir masalalar yechish.  

2. 


Spektral 

parallaks 

haqida 

tushuncha. 



Yulduzlarning  spektral  sinflari.  Yulduzlarning 

tempraturasi  va  yorqinligi.  Spektr  –  yorqinlik 

diagrammasi. 

Yulduzlarning 

radiuslarini 

hisoblashga doir masalalar yechish. 

 O’quv  mashg’ulotining  maqsadi:  Yillik  parallaks.  Yulduzlargacha  masofalarni 

hisoblashning  trigonometrik  usuli.  Absolyut  yulduz  kattaligi.  Spektral  parallaks 

haqida tushuncha. Yulduzlarning spektral sinflari. Yulduzlarning tempraturasi va 

yorqinligi.  Spektr  –  yorqinlik  diagrammasi.  Yulduzlarning  radiuslarini 

hisoblashga doir masalalar yechish va nazariy olgan bilimlarini mustahkamlash. 

Pedagogik vazifalar

- Yillik parallaks. 

Yulduzlargacha masofalarni 

hisoblashning trigonometrik 

usuli. Absolyut yulduz 

kattaligiga doir masalalarni 

tushuntirish; 

- Spektral parallaks haqida 



O’quv faoliyatining natijalari: 

Talaba: 


- Yillik parallaks. Yulduzlargacha masofalarni 

hisoblashning trigonometrik usuli. Absolyut yulduz 

kattaligiga doir masalalarni tushunadi va farqlay 

oladi; 


 

- Spektral parallaks haqida tushuncha. 



tushuncha. Yulduzlarning 

spektral sinflari. 

Yulduzlarning tempraturasi 

va yorqinligi. Spektr – 

yorqinlik diagrammasi. 

Yulduzlarning radiuslarini 

hisoblashga doir 

masalalarni tahlil qilish; 

Yulduzlarning spektral sinflari. Yulduzlarning 

tempraturasi va yorqinligi. Spektr – yorqinlik 

diagrammasi. Yulduzlarning radiuslarini 

hisoblashga doir masalalarni tahlil qiladi; 

O’qitish uslubi  va texnikasi  Amaliy, B.B.B  texnikasi 

O’qitish vositalari 

Astronomiyadan masalalar to’plami, proektor, 

tarqatma materiallar, grafik organayzerlar. 

O’qitish shakli 

Jamoa, guruh va juftlikda ishlash. 

O’qitish shart-sharoiti 

Doska, bo’r, proektor, kompyuter bilan jihozlangan 

auditoriya 

 




Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling