Faza-1 Bİtum qurğusunun tiKİNTİSİ VƏ İSTİsmari üZRƏ Əmtq


Download 16.26 Kb.

bet13/13
Sana14.02.2017
Hajmi16.26 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

8.3  Ekoloji monitorinq 
Layihə üzrə Ətraf mühitin monitorinqi obyektləri H.Əliyev adına NEZ-in modernləşdirilməsi layihəsi, FAZA-
1 Bitum qurğularının layihəsinin tikintisi işlərin potensial təsir mənbələridir (nəqliyyat vasitələri, personal və 
s.). 
Hazırda təcrübədə müxtəlif monitorinq fəaliyyəti növləri vardır və onların hər biri müəyyən dərəcədə ƏMTQ 
araşdırmasına uyğundur. Əsas növlər aşağıda qısaca təsvir olunur: 

 
İlkin Vəziyyətin Monitorinqi: İşlərə başlamazdan əvvəl (auditdən əvvəlki araşdırma) təklif olunan 
layihə ərazisini əhatəsində ilkin ekoloji parametrlər üzrə araşdırma aparılmalıdır. Bunun ardınca 
aparılan müşahidələr  vaxt  keçdikcə bu parametrlərdə baş verən dəyişiklikləri ilkin məlumatlarla 
müqayisə etməklə qiymətləndirə bilər. İlkin vəziyyətin monitorinqi ARDNŞ-nin  Ekologiya İdarəsi 
tərəfindən artıq yerinə yetirilmişdir. 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
82 

 
H.Əliyev  adına  Neft  Emalı  Zavodunun  modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və  istismarı 
üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 

 
Təsirlərin Monitorinqi: Podratçı və Sifarişçi tərəfindən ƏMTQ-nin yerinə yetirilməsini nəzarətdə 
saxlanılacaqdır. Bunu Sifarişçi və ya razılıq əsasında podratçı təşkil edir. 

 
Uyğunluğun  Monitorinqi:  Monitorinqin  bu  forması  layihənin  tövsiyə  edilən  ekoloji  mühafizə 
standartlarına  uyğun  olmasını  təmin  etmək  üçün müntəzəm müşahidələr  aparılır,  yaxud  xüsusi 
ekoloji  keyfiyyət  göstəricilərini  və  ya  çirklənmə  səviyyələrini  fasiləsiz  olaraq  qeydə  alınması 
metodundan istifadə edir. 
Monitorinq müntəzəm olmalı və layihənin icra müddətində aparılmalıdır.  
Layihə üzrə Ekoloji Monitorinq keçirilməsinin məqsədlərinə aşağıdakılar daxildir: 

  Layihənin hər hansı qısa və ya uzun müddətli ekoloji və sosial təsirlərinin müəyyən edilməsi üçün 
məlumat bazasının yaradılması.  

  Ekoloji nəzarət tədbirləri və ya təcrübələrindən hər hansı biri qəbul olunmuş standartlara nail ola 
bilməzsə, erkən göstəricinin təmin edilməsi.  

  Layihənin yerinə yetirilməsinin və yumşaltma tədbirlərinin səmərəliliyinin müşahidə olunması. 

  ƏMTQ tədqiqatında fərz olunmuş ekoloji təsirləri dəqiqləşdirmək.  

  Layihənin normativ tələblərə, standartlara və hökumət siyasətlərinə uyğunluğunu müəyyən etmək.  

  Gözlənilməz problemlər və ya qeyri-məqbul təsirlər ortaya çıxarsa düzəldici tədbirlər görmək.  

  Ekoloji yoxlamanı mümkün etmək üçün məlumatlar təmin edilməsi.  

  Müəyyən olunmuş internet saytı vasitəsilə müşahidə məlumatlarının real zaman rejimində təmin 
olunması. 

  Yerli icma nümayəndələri ilə görüşlər və əməliyyatların inkişafı barədə məlumatlandırma. 

  Şikayətlərin qeydiyyatı və cavabların verilməsi, razılılaşma yollarının müəyyən edilməsi. 
 
8.3.1  Hesabat vermə 
Layihə dövründə H.Əliyev adına NEZ-in modernləşdirilməsi layihəsi, FAZA-1 Bitum qurğunun tikintisi və 
istismarı-nin podratçısının Sağlamlıq, Əməyin Təhlükəsizliyi və Ətraf Mühit (SƏTƏM) üzrə Nümayəndəsi 
cari və yekun Ekoloji Monitorinq hesabatı hazırlayıb təqdim edir. Hesabat H.Əliyev adına NEZ-nə təqdim 
edilir. Yekun Hesabatın surəti ETSN-də təqdim edilir. 
Ekoloji Keyfiyyət Hədlərinin Aşılması barədə Aralıq Bildirişlər 
Tədbirlər  planına  uyğun  olaraq,  ekoloji  keyfiyyət  hədləri  aşıldıqda  SƏTƏM  Nümayəndəsi  “NEZ”-ni  və 
Azərbaycan  ETSN-ni  dərhal  müvafiq  qaydada  xəbərdar  etməlidir.  Bildirişin  ardınca  “NEZ”--nə  və 
Azərbaycan  ETSN-nə  araşdırmaların  nəticələri,  təklif  olunan  tədbirlər  və  görülmüş  tədbirlərin 
müvəffəqiyyəti barədə məlumatlar və lazım olan izləmə təklifləri verilməlidir. 
 
8.3.2  Ekoloji və sosial şikayətlər 
Şikayətlər  tədbir  görülmək  üçün  Sağlamlıq,  Əməyin  Təhlükəsizliyi  və  Ətraf  Mühit  (SƏTƏM)  üzrə 
Nümayəndəyə ünvanlanmalıdır. (SƏTƏM) üzrə Nümayəndə hər hansı şikayət  qəbul  olunduqdan sonra 
aşağıdakı proseduraları tətbiq etməlidir: 
1.  Şikayəti  qeydiyyata  almalı  və  qəbul  olunduğu  tarixi  şikayət  məlumatları  bazasına  daxil  etməli, 
həmçinin NEZ-i dərhal məlumatlandırmalıdır, 
2.  Şikayətin  doğruluğunu  araşdırmalı  və  onun  görülən  layihə  işlərindən  qaynaqlandığını 
qiymətləndirməlidir, 
3.  Şikayət doğrudursa və işlərlə əlaqədardırsa, NEZ ilə məsləhətləşmə əsasında yumşaltma tədbiri 
müəyyən etməlidir, 
4.  Podratçının  müəyyən  olunmuş  yumşaltma  tədbir(lər)i  ilə  bağlı  cavabını  və  yenilənmiş  vəziyyəti 
nəzərdən keçirməli, 
5.  Əgər lazım olarsa, vəziyyəti dəqiqləşdirmək üçün əlavə monitorinq və  yoxlama aparılmalıdır və 
şikayətə səbəb olan vəziyyətlərin yenidən yaranmamasını nəzərdən keçirilməlidir.
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
83 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
Cədvəl 8.1. H.Əliyev adına NEZ-in modernləşdirilməsi lahiyəsi, FAZA-1 Bitum qurğusunun tikintisi - Hazırlıq mərhələsi 
Məsələ 
Yumşaltma / İdarəetmə 
İnstitutsional 
Məsuliyyət 
Qiymət qeydləri 
1.Ekologiya ilə 
Əlaqədar Razılıqlar, 
İcazələr və 
Lisenziyalar 
Azərbaycan ETSN-də ƏMTQ-nin razılaşdırılması 
“H.Əliyev 
adına NEZ” və 
Podratçı 
Rəsmi haqlar Layihə Qiymətlərimə 
özünə daxil edəcəkdir. 
2.ƏMİP Təlimi 
Podratçı sahəsində çalışan işçilər üçün “H.Əliyev adına NEZ” qane 
edən Sağlamlıq, təhlükəsizlik, Ekologiya və irs üzrə maarifləndirmə 
təlimləri təşkil etməli və öz işçilərini bu ƏMİP-in məzmunu ilə ya 
yazılı, ya da şifahi şəkildə tanış etməlidir. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” və 
Podratçı 
Layihə büdcəsinə daxil edilmişdir 
3.Müqavilə sahələri 
SƏTM üzrə Nümayəndəyə podratçılara müqavilə müddəti ərzində 
onların ixtiyarında olacaq sahə mütləq göstərməlidir.  
“H.Əliyev 
adına NEZ” və 
Podratçı 
Layihə büdcəsinə daxil edilmişdir 
4.Həssas Ətraf Mühit 
 Layihə işləri zamanı həssas ərazilərdə davranış barədə tədris 
təlimləri kəşfiyyat işlərə başlamazdan öncə, Fəsil 5-də təqdim 
edilmiş məlumatlar əsasında aparılacaqdır. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” və 
Podratçı 
Layihə büdcəsinə daxil edilmişdir 
5.İrs Əraziləri 
Layihə sahəsi irs ərazilərindən kənarda yerləşir. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” və 
Podratçı 
Layihə büdcəsinə daxil edilmişdir 
6.Ərazinin Salınması 
Ərazi Planı: H.Əliyev adına NEZ-in modernləşdirilməsi layihəsi, 
FAZA-1 Bitum qurğunun tikintisi və istismarı layihəsinin tikintisi 
işlərə başlamazdan qabaq Podratçı aşağıdakılar da daxil olmaqla 
sahəsinin yerləşmə planını təsdiq olunmaq üçün EM-nə 
göndərməlidir: 
Əraziyə giriş. 
Material və avadanlıq saxlanılan bütün ərazilər (o cümlədən 
yanacaq və kimyəvi maddələr kimi təhlükəli maddələr üçün 
saxlanma əraziləri). 
Təhlükəsizlik tələbləri (o cümlədən müvəqqəti və daimi hasarlama 
və işıqlandırma) və təhlükəsizlik xidməti işçiləri üçün yaşayış 
“H.Əliyev 
adına NEZ” və 
Podratçı 
Layihə büdcəsinə daxil edilmişdir 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
84 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
 
 
yerləri. 
Bərk tullantıların toplanması obyektləri və zibil, qida qalıqları, və 
emalatxanalarda yaranan çirklənmiş sular üçün tullantı qabları,. 
İçməli su və müvəqqəti yuyunma qurğularının təmin olunması. 
Seçilmiş ərazidən asılı olmayaraq, Podratçının nəzərdə tutduğu 
yumşaltma tədbirləri planda göstərilməlidir. 
Tullantıların idarə edilməsi: Bərk tullantılar xüsusi təyin olunmuş 
yerlərdə qoyulmuş toplanma və daşınma üçün üstü örtülü çəlləklərə 
yığılmalıdır.  
 
7. Materialların 
Daşınması, İstifadəsi 
və Saxlanması 
Sahədə  podratçının  öz  qurğu  və  texnikasını  idarəetməsi  və  təmir 
etməsi  aşağıda  verilən  meyarlara  uyğun  ciddi  şəkildə  müşahidə 
olunacaqdır. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” və 
Podratçı 
Layihə büdcəsinə daxil edilmişdir 
Təhlükəsizlik:  Neft-kimya  və  yanacaq  məhsullarının  təhlükəsiz 
istifadəsi  üçün  bütün  lazımi  daşıma  və  təhlükəsizlik  avadanlıqları 
Podratçı tərəfindən təchiz olunmalı və vəzifəsi podratçının və onun 
subpodratçılarının  və  təchizatçıların  qurğuları,  maşınları  və 
avadanlıqlarını idarə etmək və onlara texniki xidmət göstərmək olan 
işçi heyət tərəfindən istifadə edilməli, yaxud geyinilməlidir. Podratçı 
mütləq Azərbaycan Əməyin Təhlükəsizliyi və Sağlamlıq Qanununa 
və qaydalarına riayət etməlidir. 
Təhlükəli  materialların  saxlanılması:  Neft-kimya  məhsulları, 
yanacaq  və  müəyyən  olunmuş  digər  təhlükəli  materiallar  yalnız 
xüsusi  nəzarət  olunan  şəraitdə  saxlanılmalıdır.  Bütün  təhlükəli 
materiallar hasara alınmış və girişin məhdudlaşdırıldığı təhlükəsiz 
və  təyin  olunmuş  ərazilərdə  saxlanılmalıdır.  Təhlükəli  məhsullar 
yalnız  EM  tərəfindən  təsdiq  olunmuş  uyğun  qablardan  istifadə 
etməklə  saxlanılmalıdır.  Bundan  əlavə,  saxlanılan  materialların 
təbiətini  göstərən  təhlükə  nişanları  saxlama  obyektinin  və  ya 
qabların üzərində asılmalıdır. 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
85 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
Cədvəl 8.1 
Ətraf Mühitin Monitorinqi Planı 
Sıra 
Məsələ 
Parametr 
Tezlik 
Tədbir Səviyyəsi 
Tədbir Səviyyəsi 
Aşıldıqda Reaksiya 
Məsuliyyət 
Qiymət barədə 
qeydlər 

Atmosfer 
Havası 
Toz 
Fasiləsiz 
İşlər aparılan zaman 
vizual qiymətləndirmə 
Təsirin monitorinqi 
Uyğunluğun 
monitorinqi 
Müntəzəm ölçülmə, 
Tozun səviyyəsi qəbul 
olunmuş səviyyələr-dən 
yüksək olarsa, toz 
yatırma metodlarını 
(ərazinin sulanması) 
tətbiq edin və/və ya hava 
şəraitini qiymətləndirin və 
ola bilsin işləri hava 
şəraiti düzələnədək 
müvəqqəti dayandırın 
EM, Ekoloji 
Mühəndis və 
Podratçı(lar) 
Layihə büdcəsinə daxil 
edilmişdir 
Yanacaq və benzinin saxlanılması: Yanacaq podratçı tərəfindən 
təhlükəsizlik proseduralarına uyğun təchiz edilən və texniki xidmət 
göstərilən polad çənlərdə təhlükəsiz ərazidə saxlanılmalıdır. Qazla 
qaynaq balonları və maye qaz (propan) balonları təhlükəsiz, yaxşı 
ventilyasiya olunan ərazidə saxlanılmalıdır. Podratçı bədbəxt hadisə 
baş  verdiyi  hallar  üçün  kifayət  qədər  yanğınsöndürmə  avadanlığı 
təchiz  etməli  və  yanacağın  saxlanıldığı  və  istifadə  olunduğu 
ərazilərdə siqaret çəkilməsinə qətiyyən icazə verilməməlidir. 
8.Maye tullantılar 
Çirkab  suların  təmizlənməsi  və  atılması  bütün  aidiyyəti  olan 
qanunvericiliyə  və  təmizlənmiş  çirkab  suların  təbii  ətraf  mühitə 
axıdılmasına dair müvafiq icazəyə uyğun olmalıdır. 
“H.Əliyev adına 
NEZ” 
və 
Podratçı 
Layihə büdcəsinə daxil edilmişdir 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
86 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
H.Əliyev adına NEZ-in modernləşdirilməsi lahiyəsi, FAZA-1, Bitum qurğusunu Tikinti mərhələsi 
1. İşçilərin və 
Avadanlıqların 
Hərəkəti 
Podratçı bütün personalının, işçilərinin və avadanlıqlarının hər zaman sərhədləri 
işarələnmişəraziləri daxilində qalmasını təmin etməlidir. Personal və ya 
avadanlıqları yerləşdiyi sahəsinin hüdudlarından kənara çıxmaq istəyən zaman 
podratçı/işçi EM-dən icazə almalıdır. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
2. Heyvanat Aləminin 
Qorunması 
Heç bir halda və şəraitdə hər hansı bir heyvan podratçı, onun işçiləri, 
subpodratçıları və ya subpodratçılarının işçiləri tərəfindən tutula, qovula, öldürülə 
və ya maneçilik törədilə bilməz. 
Podratçı və onun işçiləri əraziyə heç bir əhilləşdirilmiş heyvan gətirməməlidir. 
Podratçı ərazinin təmiz, səliqəli və heyvanları özünə cəlb edə biləcək zibil 
tullantılarından təmiz saxlanılmasını təmin etməlidir. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
3. Avadanlıqlara 
Xidmət Göstərilməsi 
və Yanacaqla 
Doldurulması 
Bütün texniki xidmət və təmir işləri bu məqsəd üçün ayrılmış və çirklənmənin 
qarşısını almaq üçün lazımi tədbirlər görülmüş xüsusi yerdə aparılacaqdır.  
Xidmət və yanacaq doldurma yerlərinin döşəməsi dağılmalar və çənlərin daşması 
nəticəsində çirklənmələrdən mütləq qorunmalıdır (ətrafına sədd / xətt çəkilməli). 
Podratçı, sıradan çıxma və qəza təmirləri istisna olmaqla, yağ və ya sürtgü 
yağlarını yalnız razılaşdırılmış və təyin olunmuş yerlərdə dəyişə bilər və hər hansı 
təsadüfi dağılma mütləq dərhal təmizlənməli və götürülməlidir. 
Qəza hallarında Podratçı hər hansı yağ və ya mayenin toplanması üçün damcı 
yığıcı təknələr təmin etməlidir. Maşınları məqbul sayılan vəziyyətlərdə təmir 
edilməlidir.Quraşdırma işlərindəsızması olan və ya dağılmaya səbəb olan hər hansı 
maşın və avadanlığın istifadəsinə icazə verilmir. Bunlar dərhal təmir üçün texniki 
xidmət meydançasına göndəriləcəkdir. 
Sızma olan bütün avadanlıqlar dərhal təmir edilməli və ya ərazidən mütləq 
çıxarılmalıdır. 
Müvəqqəti yanacaq saxlanma çənləri və yanacaq doldurma yerləri də təsadüfi 
dağılmaların qarşısını almaq üçün müvafiq şəkildə səddə alınmış səth üzərində 
yerləşdirilməlidir. Müvafiq axının qarşısını alma tədbirləri mütləq görülməlidir. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
87 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 

Səs-küy 
Səs səviyyələri  
Yalnız tələb 
olunan qaydada 
Ən yaxın 
potensial həssas 
qəbuledicilərdə 
bir saatlıq 
fasilələrlə 
müntəzəm 
aparılan 
müşahidə 
Meyarlara əsasən 
qısa müddətə  
Meyarlara əsasən orta 
müddətə  
Təsirin monitorinqi 
Uyğunluğun 
monitorinqi 
Səsin yol verilən hədləri 
aşılarsa, iş 
proseduralarını və səs-
küyə nəzarət, o cümlədən 
avadanlığa texniki 
xidmət, susdurucuların 
quraşdırılması, səs 
maneələrinin təmin 
edilməsi və iş saatlarına 
dəyişiklik edilməsi 
proseduralarını nəzərdən 
EM, Ekoloji 
Mühəndis və 
Podratçı(lar) 
Layihə büdcəsinə daxil 
edilmişdir  
4.Tullantıların İdarə 
Edilməsi 
Qurğuların tikintisi işləri aparılan sahələrdə və düşərgələrdə “leşlə qidalanan heyvanı 
keçirməyən” tullantı qabları ilə təmin edilməlidir. 
Bu qablar içindəki tullantıların küləklə sovrulmasının qarşısını almaq üçün qapaqlarla 
təmin edilməli və tullantıların cəlb etdiyi heyvanların girməsinin qarşısını almaq üçün 
“heyvan keçirməyən” olmalıdır. 
Podratçı bütün işçilərin tullantıları dərhal qoyulmuş zibil qablarına atmalarını təmin 
etməlidir. 
Podratçı hər hansı zibili və ya tullantısını yandıra, yaxud əraziyə ata bilməz. 
Bütün tullantıları, xüsusilə də yuyulmaqla və ya su ilə əlaqəyə girməklə səth və ya 
yeraltı  suların  keyfiyyətinə  təsir  göstərə  biləcək  tullantı  və  ya  məhsulları  yalnız 
qeydiyyata alınmış tullantı idarəetmə obyektinə/zibilxanaya atılmalıdır. 
Podratçı öz fəaliyyəti nəticəsində ərazisində və ya onun yaxınlığında olan yeraltı və 
yerüstü  su  hövzələrinin  çirklənməsinin  qarşısını  almaq  üçün  lazımi  tədbirlər 
görməlidir. 
Alətlərin və ya hər hansı digər cihazın təmizlənməsi üçün heç bir təbii su hövzəsindən 
istifadə edilməməlidir. Buraya yuyunma, paltarların yuyulması və s. də daxildir. 
Bütün yuma əməliyyatları ərazidən kənarda, tullantı suların qəbul edilən şərtlərlə atıla 
biləcəyi yerdə aparılmalıdır. 
Heç bir maye dağıntısı şlanqla sel suları drenajına və ya təbii ətraf mühitə axıdıla 
bilməz. 
 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
88 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
5. Təhlükəli 
Materiallar 
Podratçı neft, kimya,  zərərli  və təhlükəli maddələrin  və materialların saxlanılması, 
daşınması, istifadəsi və atılması üzrə bütün milli, regional və  yerli qanunvericiliyin 
tələblərinə riayət etməlidir. 
Podratçı  bundan  əlavə  sahədə  bu  materiallarla  işləyən  bütün  işçi  heyətin  onun 
düzgün istifadəsi, daşınması və atılması qaydaları üzrə təlim və maarifləndirilməsinə 
görə məsuliyyət daşıyacaqdır.  
Podratçı  neft  məhsullarının  dağılması  və  ya  axması  üzrə  qəza  proseduralarını 
hazırlamağa görə məsuliyyət daşıyacaqdır.  
Təhlükəli  materiallar  işlər  başlanana  qədər  təhlükəli  materiallar  üçün  xüsusi 
saxlanma  obyektində  təhlükəsiz,  zərərsiz  şəraitdə  və  ciddi  nəzarət  altında 
saxlanılmalıdır. 
Ərazidə  bütün  neft,  kimya,  zərərli  və  təhlükəli  tullantılar  mütləq  müvafiq,  yaxşı 
vəziyyətdə olan xüsusi qablarda saxlanılmalıdır. 
Dizel  və  digər  zəhərli  həlledicilərin  daşınması  zamanı  dağılmaları  minimuma 
endirmək üçün həddən artıq ehtiyatlı olmaq lazımdır. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
6.Yanğın 
Podratçı ərazidə aparılan işlər nəticəsində yanğınların yaranmamasını təmin etmək 
üçün bütün lazımi tədbirlər görməlidir. 
Qaz və maye yanacaqları eyni saxlanma ərazisində saxlanıla bilməz. 
Personalın  yanğına  qarşı  profilaktika  və  mübarizə  proseduraları  barədə  təlimlərin 
keçirilməsi.
 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
7. Atmosfer Havası 
və Toz 
Podratçı tozun yaranmasının və tozun vurduğu ziyanın məhdudlaşdırılması üçün EM 
və Ekoloji Mühəndisi qane edəcək lazımi tədbirlə görməlidir.
 
Yollarında yaranan tozların idarə edilməsi təmin olunmalıdır. 
Havaya  atılan  emissiyaların  minimuma  endirilməsi  üçün  maşın  və  avadanlığa 
düzgün qaydada texniki xidmət olunmalı və örtülməlidir. 
Yaşayış  yerlərinə  yaxın  sahələrdə  maşınların  hərəkəti  nəzarətdə  saxlanılacaqdır. 
Əgər lazım olarsa riskləri azaltmaq üçün hərəkəti məhdudlaşdırılacaqdır
 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
89 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
8. Səs-küy 
Maşın və avadanlıqların səs boğucu qurğuları yaxşı, işlək vəziyyətdə saxlanılmalıdır. 
Bu qaydanı pozan maşın və  ya  nəqliyyat  vasitələri təmir edilənədək əraziyə girişi 
qadağan ediləcəkdir
 
Səs-küyün  səviyyəsi  qorunan  ərazi  üçün  qəbul  olunmuş  hədlər  çərçivəsində 
saxlanılmalı  və  digər  müsafirlərin  qorunan  ərazilərə  təbii  şəkildə  gəlməsinə  əngəl 
törədəcək xarakterdə olmamalıdır
 
Podratçı  nəzərə  almalıdır  ki,  layihə  ərazilərinin  bəzi  hissələritəbii  ətraf  mühitdə 
yerləşir və səs-küy heyvanat aləmi üçün böyük narahatlıq mənbəyi ola bilər. Layihə 
rəhbərliyi  seysmik  kəşfiyyat  işləri  ilə  əlaqədar  olan  səs-küy  yaradan  fəaliyyətləri 
minimuma endirməyə və iş saatları çərçivəsində saxlamağa çalışmalıdırlar. 
 Səs-küyə səmərəli nəzarət olunmasına aşağıdakılar daxildir; 
Ərazidə  işləyən  bütün  maşınların  və  avadanlıqların  müntəzəm  yoxlanılması  və 
texniki xidmət. 
Bütün mexaniki avadanlıqlarda lazımi qaydada səs boğucu qurğuların (misal üçün, 
susdurucuların) quraşdırılması. 
Mümkün  olan  hallarda  fasilələrlə  işləyən  maşın  və  avadanlıqların  uzun  müddət 
durduğu yerdə (boşuna) işlətməmək.  
Ərazidə istifadə olunan avadanlıqlar mümkün olan qədər sakit işləyən olmalıdır. 
İşlə əlaqədar səs səviyyələrini minimuma endirmək üçün mümkün olan ən yaxşı iş 
təcrübələrindən istifadə olunmalıdır. 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
9. Vizual 
Mühafizə işıqlandırması elə quraşdırılmalıdır ki, əraziyə yaşayan sakinlərə və oraya 
gələn müsafirlərə narahatlıq törətməsin. İşığın qorunan ərazinin digər tərəflərindən 
görünməsinin qarşısını almaq üçün qoruyucu sipərlərdən istifadə edilə bilər. 
İşıqları  yerləşdirən  zaman personalı təhlükəsiz  iş  yeri təmin etməklə vizual təsirin 
minimum olması təmin edilməlidir. 
Görülən  işlər  barədə  müsafirləri  məlumatlandırmaq  üçün  aydın  məlumat  lövhələri 
asılmalıdır.  Podratçı  məlumat  lövhələrini  tələb  olunan  qaydada  öz  hesabına 
quraşdırmalıdır. 
Podratçı  STƏM  Nümayəndəsinin  fikrincə  ərazinin  mənzərəsinə  mənfi  təsir 
göstərəcək  hər  hansı  fəaliyyət  həyata  keçirməməlidir.  EM  Podratçını  belə 
fəaliyyətlərdən  çəkinməyə,  yaxud  belə  fəaliyyətlərin  əks  təsirlərini  azaltmaq  üçün 
“H.Əliyev 
adına NEZ” 
və Podratçı 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
90 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
keçirin. 

Suyun 
Keyfiyyəti 
Keyfiyyət/ 
Çirkləndiriciləri

konsentrasiyas
ı 
Atılma 
təlimatlarının 
tələb etdiyi 
qaydada 
Təlimat/ lisenziya 
tələbləri (hansı tətbiq 
olunursa) 
Təsirin monitorinqi 
Uyğunluğun 
monitorinqi 
Çirkləndirici 
konsentrasiyaları 
/lisenziya şərtləri aşılarsa, 
atılma variantlarını 
nəzərdən keçirin və ən 
uyğun olanını seçin. 
Lisenziyanın aşılması 
(aid olanı) hallarını 
lisenziyanı verən orqana 
Hesabat edin. 
EM, Ekoloji 
Mühəndis və 
Podratçı(lar) 
Layihə büdcəsinə daxil 
edilmişdir 
melorativ tədbirlər görməyə istiqamətləndirə bilər. 
Təbii subyektlərin rənglənməsinə və ya işarələnməsinə yol verilməməlidir. Tədqiqat 
və  digər  məqsədlərlə  işarələmə  yalnız  taxta  dirəklər  və  yanıb  sönən  siqnallardan 
istifadə etməklə həyata keçirilməlidir.
 
10. Ərazinin 
Təmizlənməsi və 
Bərpası 
Podratçı layihə başa çatdıqdan sonra layihə işləri üçün istifadə olunmuş bütün 
müvəqqəti tikililərin, materialların, tullantıların və obyektlərin yığışdırılmasını təmin 
etməlidir. 
 
Layihə 
büdcəsinə 
daxil 
edilmişdir 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
91 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi layihəsinin Faza-1 – Bitum qurğusunun 
tikintisi və istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 

Tullantıların 
İdarə 
Edilməsinin 
Nəticələri 
Tullantıların 
çeşidlənməsi, 
saxlanması və 
daşınması 
Aylıq yoxlama 
İş zamanı vizual 
qiymətləndirmə; 
- Sahədə yoxlama 
- Yaranan tullantı 
həcmləri barədə 
Hesabat 
Bütün sızma və 
dağılmalar Hesabat 
edilməli və qeydə 
alınmalıdır 
Təsirin monitorinqi 
Uyğunluğun 
monitorinqi 
Bərk hissəciklərin və ya 
maye tullantıların torpaq, 
daş, su və atmosferdə 
hərəkətinin 0 % qədər 
dövr edilən bərk 
tullantılar. 
M, Ekoloji 
Mühəndis və 
Podratçı(lar) 
Layihə büdcəsinə daxil 
edilmişdir 

Ekoloji 
Resurslar 
Heyvanat aləmi 
və su canlıları-
nın növləri 
Fasiləsiz 
Minimal ekoloji təsirlər 
Təsirin Monitorinqi 
Tövsiyə olunan 
yumşaltma tədbirlərinin 
düzgün icra olunduğunu 
təmin etmək üçün tələb 
olunur. 
EM, Ekoloji 
Mühəndis və 
Podratçı(lar) 
Layihə büdcəsinə daxil 
edilmişdir 

Vizual 
Müvəqqəti 
tikililərin 
səthinin 
tamamlanması 
İşin 
tamamlanması 
zamanı bir dəfə 
Əsl yerli landşaftın 
minimum korlanması 
Təsirin Monitorinqi 
Tövsiyə olunan 
yumşaltma tədbirlərinin 
düzgün icra olunduğunu 
təmin etmək üçün tələb 
olunur. 
EM, Ekoloji 
Mühəndis və 
Podratçı(lar) 
Layihə büdcəsinə daxil 
edilmişdir 
10 
İctimaiyyətlə 
Əlaqələr, 
Şikayətlərə 
Baxılması 
Məlumatlandırm
a və Narazılıqlar 
Müntəzəm 
Görüşlər, şikayətlərin 
araşdırılması, müvafiq 
tədbirlərin görülməsi 
və cavablandırılması 
Tövsiyə olunan 
yumşaltma tədbirlərinin 
düzgün icra olunduğunu 
təmin etmək üçün tələb 
olunur 
EM, Ekoloji 
Mühəndis və 
Podratçı(lar) 
Layihə büdcəsinə daxil 
edilmişdir 
 
SƏTƏM Qrupu 
“H.Əliyev adına NEZ”-nin Sağlamlıq, Əməyin Təhlükəsizliyi və Ətraf Mühit Qrupu 
 
SƏTƏM 
Nümayəndəsi 
“H.Əliyev adına NEZ”-nin Ekoloji Nəzarətin İcraçısi 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
92 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
ƏLAVƏ 1.  İSTİFADƏ EDİLƏN LABORATORİYA AVADANLIQLARININ SİYAHISI VƏ ƏTRAF MÜHİTİN 
FİZİKİ-KİMYƏVİ,  BİOLOJİ  XARAKTERİSTİKALARI  ÜZRƏ  ÇÖL  ÖLÇMƏ  VƏ 
LABORATORİYA TƏDQİQATLARI 
 
1. Planlaşdırma 
Planlaşdırma standart təcrübə əsasında göstərilən sxem üzrə yerinə yetiriləcəkdir. 
 
Şəkil 1.  Layihə üzrə işlərin planlaşdırılması sxemi 
1.2. Çöl ölçmələri, nümunə götürmək üçün cihaz və ləvazimatlar 
Çöl  ölçmə  işlərini  aparmaq,  su  və  qrunt  nümunələrini  götürməkdən  ötrü  aşağıda  şərh  edilən 
avadanlıqlarından istifadə edilmişdir.  
Koordinatların təyini Monitorinq müşahidələrinə başlamazdan öncə ərazinin baş planına istinad edərək 
tədqiqat  stansiyaları  seçilmişdir.Planlaşdırılmış  stansiyalarda  tədqiqat  zamanı  “GARMİN”  tipli  CPS-in 
köməyi ilə koordinatlar müəyyənləşdirilmişdir. Sonra isə ərazinin və tədqiqat stansiyalarının sxem planı CİS 
proqramında hazırlanmışdır. 
Quruda yerləşən ərazilərdə monitorinqin aparılması əraziyə ümumi vizual baxışla relyefi, metoroloji şəraiti, 
ətrafdakı sosial-iqtisadi obyektlər və s. nəzərə alınmaqla qiymətləndirmədən başlayır. İlk monitorinq qrupu 
əraziyə ilkin baxış zamanı ərazini müəyyənləşdirir, GPS vasitəsilə koordinatları təyin edilir. 
Koordinatlar xəritə üzərinə yerləşdirilməklə ərazinin sxematik xəritəsi kompüter proqramlarında hazırlanır. 
Tədqiq olunan sahədə işləmək üçün ərazinin işçi plan-sxemi hazırlanır və aparılan tədqiqat stansiyaları 
plan-sxemdə qeyd olunur.  
 
Şəkil 2.  GPSMAP 78 
 
Radioaktiv  fonun  təyin  olunması  üçün  “MKC-01CA1M”  və  “ГРАЧ”  tipli  Дозиметр  ДКГ-03Д 
radiometrlərdən istifadə olunur.  
 
Çöl işlərinə hazırlıq 
(Nümunə götürmə 
planı, elektron xəritə, 
GPS, çöl ölçmələri və 
nümunə götürmə üçün 
cihazlar, nümunə 
qabları) 
Nümunə 
götürmə 
Çöl 
ölçmələri 
Nümunələrin 
və çöl işləri 
protokollarının 
qeydiyyatı 
Laboratoriya 
analiz 
tapşırıqlarının 
təsdiqi 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
93 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
Şəkil 3.  Dozimetr MKC-01CA1M 
Şəkil 4.  Дозиметр 

ГРАЧ» ДКГ-03Д 
 
1.3. Qabların hazırlanması, nömrələnməsi və çöl işləri blanklarının hazırlanması 
Nümunələrin  götürülməsi  üçün  laboratoriyada  qabaqcadan  hazırlıq  işləri  görülmüşdür.  Bu  məqsədlə 
aparılacaq analizlər üçün lazım olan nümunənin miqdarı hesablanılıb. Buna uyğun olaraq işlənəcək plastik 
və  şüşə  qabların  həcmi  və  miqdarı  müəyyənləşdirilmişdir.  Bunadan  sonra  standart  əməliyyat 
proseduralarına uyğun olaraq qablar təmizlənmişdir. Sonra isə bütün qablara çöl nömrələri qoyulmuşdur. 
Nümunələrin götürülmə tarixi, vaxtı, götürülmə yeri (koordinatları) və çöl şəraitində aparılacaq analizlərin 
nəticələrinin qeydi üçün çöl işləri blankı hazırlanır. Suyun keyfiyyətini ölçən cihaz laboratoriya şəraitində 
kalibrovka olunur. 
 
1.4. Torpaq-qrunt nümunələrinin götürülmə metodikası 
Abşeron  yarımadasında  və  Azərbaycan  Respublikasının  digər  bölgələrində  ətraf  mühitin  monitorinqini 
Ekologiya idarəsi 8 iyun 1999-cu il tarixli “Ətraf Mühitin Mühafizəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 
Qanunun və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1 iyul 2004-cü il 90 №li qərarının tələblərinə 
müvafiq həyata keçirilir. Su nümunələrinin götürülməsi: “Государственный стандарт РФ ГОСТ Р 51592-
2000: Вода. Общие требования к отбору проб” standartına, qrunt nümunələrinin götürülməsi isə “ГОСТ 
17.4.4.02-84:Государственный  Стандарт  Союза  СCP.  Охрана  Природы.  Почвы  “Методы  отбора  и 
подготовки  проб  для  химического,  бактериологического,  гельминтологического  анализа”  və 
“ГОСТ17.4.3.01-83  (СТ  СЭВ  3847-82)  Почвы  Общие  требования  к  отбору  проб  .Nature  protection. 
Soils. General requirements for sampling” standartlarına uyğun aparılır. 
Torpaqların monitorinqinin aparılması zamanı işçi meydançasının (stansiyanın) ölçülərinin 1 ha götürülməsi 
(100×100 m) məqsədə uyğun hesab olunur çirklənmə mənbəyinin xarakteri, torpaq qatının həmcinsliyi və 
ərazinin relyefindən asılı olaraq torpaqların çirklənməsinə nəzarət etmək üçün nümunə meydançası “külək 
çiçəyi”  vektoru  boyunca  seçilir.  Nümunə  meydançası  -  oxşar  şəraitlə  xarakterizə  olunan  tədqiq  olunan 
ərazinin bir hissəsidir. 
Nöqtəvi nümunə - torpaq profilində horizont və ya layın eyni nöqtəsindən götürülmüş, məlum horizont və 
ya lay üçün xarakterik olan materialdır. 
Birləşdirilmiş nümunə bir nümunə meydançasından götürülmüş nöqtəvi nümunələrin qarışdırılması yolu ilə 
yaradılır. 
Torpaqlarda səthdə yayılan maddələrlə - neft, neft məhsulları, ağır metallar və s. çirklənməyə nəzarət etmək 
üçün nöqtəvi nümunələri 0 - 5 və 5 - 20 sm dərinlikdə hər qat üzrə 0,2 kq-a qədər götürülür. 
Nöqtəvi nümunə. Bir nümunə meydançasından kimyəvi analiz üçün birləşdirilmiş nümunə 5-dən az olmayan 
nöqtəvi nümunədən ibarətdir. Birləşdirilmiş nümunənin çəkisi 1 kq-dan az olmamalıdır. 
Lazım olduqda nəticələri müqayisə etmək üçün eyni təbii şəraitdə həm çirklənmiş, həm də çirklənməmiş 
torpaq nümunələri götürülür. 
Monitorinq  zamanı  süxurların  qranulometrik  tərkibini,  neftlə  çirklənmiş  torpaqlarda  dərinlik  üzrə  neftin 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
94 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
miqdarını, süxurların geoloji-litoloji təsvirini və kəsilişini müəyyən etmək üçün əl burğusu ilə 1,0 – 2.0 m 
dərinliyində nümunə quyuları qazılır və 0 - 0,25 m, 0,25 - 0,50 m, 0,50 - 1,0 m, 1,0 - 1,5 m, 1,5 - 2,0 m 
intervalları üzrə nümunələr götürülür. 
Edelman burğusu Ətraf mühitin monitorinqi zamanı qrunt nümunələri Edelman burğusu vasitəsilə ГОСТ 
28168-89 “Почвы. Отбор проб”, “ГОСТ 17.4.4.02-84:Государственный Стандарт Союза СCP. Охрана 
Природы.  Почвы  “Методы  отбора  и  подготовки  проб  для  химического,  бактериологического, 
гельминтологического анализа” və “ГОСТ17.4.3.01-83 (СТ СЭВ 3847-82) Почвы Общие требования к 
отбору проб .Nature protection. Soils. General requirements for sampling” standartlarına uyğun götürülür. 
Edelman  burğusunun  gövdə  hissəsi  konus  formalıdır.  Torpağa  daxil  edilən  zaman  torpaq  nümunəsi 
ucluqların  gövdə  hissəsində yığılır. O, nəinki  nümunəni götürmək, həmçinin onun qablaşdırılmasını da 
asanlaşdırır. Belə ki, nümunə ağızcıqlar arasında  sıx  halda  yığılaraq  qalır.  Edelman burğusunun müxtəlif 
formalı, lakin  oxşar olan  ucluqları olur.  Bu  ucluqlar bir-birindən kəsicilik qabiliyyəti ilə fərqlənirlər. 

  gil tipli 

  kombinəedilımiş tipli 

  qum tipli 

  daha iri dənəcikli qum tipli. 
 
Şəkil 5.  Edelman burğusu 
 
Edelman burğusunun istifadəsinin iş proseduru: 

  Qazmadan əvvəl həmin yerdən kabel və boru kəmərlərinin olub-olmamasını təyin etmək. 

  Qazma üçün münasib yer seçmək. 

  Əl  buru  ilə  işləyərkən  onun  yalnız  sintetik  dəstəyindən  tutmaq  lazımdır.  Bu  yeraltı  elektrik 
kabellərindən mühafizə üçün çox vacibdir. 

  Əl burunu yerə perpendikulyar istiqamətdə tətbiq edilir. 

  1,20 m-dən sonra uzadıcı qolu əlavə edilir. 

  Burğu, qazılacaq quyu ətrafında duraraq, əl ilə tətbiq edilir.  

  Torpaqda saat əqrəbi istiqamətində fırladaraq qazma aparılır. Üst hissənin 2¼ bölümünün 360º-də 
1 dəfə fırlanması normal torpaqlarda 10 sm qazmaya səbəb ola bilər.  

  Qazma zamanı torpağın zərif hissəsi burğunun xüsusi nümunə yığılan hissəsinə dolur. 

  Torpağın strukturundan asılı olaraq müxtəlif növ burğuların tətbiq olunması vacibdir.  

  Qazmadan  sonra  burğunu  astaca  fırlatmaqla  quyudan  çıxarılır.Yığılmış  nümunəni  burğudan 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
95 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
götürmək üçün burğunu 180º fırladaraq köndələn tutun və ehmalca yerə vurun. Bu zaman nümunə 
qurğudan qopur. Onu yerdən əl ilə və ya birbaşa burğudan da götürmək olar. 
Götürülmüş nümunələrin kimyəvi analiz üçün hazırlığı Qeyd etmək lazımdır ki, kimyəvi analizə çox vaxt 
nümunənin  düzgün  götürülməsindən  və  nümunənin  analizə  hazırlığından  başlanılır.  Belə  ki,  dəqiqliklə 
götürülmüş  nümunə  müəyyən  edilən  komponentin  tərkibi  haqqında  düzgün  informasiya  verir.  Əksər 
hallarda  məhz  nümunə  götürülməsi  və  nümunənin  kimyəvi  analiz  üçün  hazırlığı,  alınan  nəticələrin 
keyfiyyətini və etibarlılığını artırır və analiz müddətinin və həmçinin iş həcmini azaldır. 
Nümunə hazırlığı və götürülməsi zamanı xəta çox zaman komponentin təyinində ümumi səhvi müəyyən 
edir.  Nümunə  götürülməsinin  qaydası  kimyəvi  analiz  zamanı  çox  vacibdir.  Buna  görə  də  nümunələrin 
götürülməsi zamanı xüsusi Dövlət Standartlarından istifadə olunur. 
Atmosferin  çirklənmə  səviyyəsi  üzərində  müşahidələr  layihə  ərazisində  və  onun  ətrafında,  həmçinin 
meteoroloji parametrlərin ölçülməsi, “MultiRAE” tipli portativ qazanalizator vasitəsi ilə həyata kecirilmışdir.  
 
Şəkil 6.  “MultiRAE” tipli portativ qazanalizator 
Səs-küy ölçmələri ОКТАВА-110А tipli portativ qazanalizator vasitəsi ilə həyata keçirilmışdir.  
 
Şəkil 7.  Səs-küy ölçən ОКТАВА-110А 
 
1.5. Nümunələrin ilkin emalı və konservasiyası 

  Su  nümunələrinin  konservasiyası  və  saxlanılması  ГОСТ  Р  51592-2000  «Вода.  Общие 
требования к отбору проб» metodik göstərişlərə uyğun olaraq həyata keçirilmişdir. Belə ki, biogen 
elementlərin təhlili üçün su nümunələri soyuducuya yerləşdirilir;
 

  neft məhsullarının təhlili üçün su nümunəsi 4-xlorlu karbonla ekstraksiya olunur və soyuducuya 
yerləşdirilir;
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
96 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 

  fenolların təhlili üçün isə nümunələr natriumlu turşu ilə emal olunur və soyuducuya yerləşdirilir;
 

  ağır metalların təhlili üçün su nümunələri turşu ilə emal olunur və soyuducuya yerləşdirilir.
 
 
1.6. Nümunələrin markirovkası 
Nümunələr  konservasiya  olunduğundan  sonra,  ГОСТ  12997-84  «Изделия  ГСП.  Общие  технические 
условия»-ya uyğun olaraq markirovka olunur. Götürülmüş su və qrunt nümunələri gərəkli olan nümunə 
qablarına  qablaşdırılır.  Nümunələrin  üzərinə  öncə  hazırlanmış  etiketkalar  yapışdırılır.  Hər  etiketkanın 
üzərində yatağın adı, monitorinqin keçirilmə tarixi, stansiyanın nömrəsi, stansiyanın dərinliyi, təhlillərin növü 
və nümunə götürülmənin təkrarlanması (A, B, C) qeyd olunur. 
 
1.7. Nümunələrin qablaşdırılması və daşınması 
Nümunələr markirovka olunduqdan sonra ГОСТ P 51592-2000 «Вода. Общие требования к отбору проб. 
Госстандарт России» uyğun olaraq qablaşdırılır və xüsusi qablara daşınma üçün yığılır. 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
97 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
ƏLAVƏ 2.  İSTİFADƏ EDİLƏN LABORATORİYA AVADANLIQLARI 
 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
98 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
99 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
100 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
101 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
102 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
103 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
104 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
105 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
106 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
107 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
108 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
ƏLAVƏ 3.  NORMA VƏ STANDARTLAR 
 
1. Atmosfer havasının keyfiyyət standartları 
1.1. Beynəlxalq hava keyfiyyəti standartları 
AB Şurasının 22 aprel, 1999-cu il tarixli 1999/30/EC saylı Direktivi “bütünlükdə insan sağlamlığı və ətraf 
mühitə zərərli təsirlərdən qaçınmaq, onların qarşısını almaq və azaltmaq məqsədilə” atmosfer havasında 
SO
2
, NO
2
, Bərk Hissəciklər (PM
10
) və qurğuşunun qatılıq həddi qiymətlərini və həyəcan hüdudlarını təsbit 
edir.  Bundan  əlavə  İFC-nin  də  atılmlar  ilə  əlaqədar  xüsusi  standartları  mövcuddur  ki,  bu  layihənin 
məqsədləri üçün sözügedən təşkilatın standartlarından istifadə edilmişdir. 
İFC-nin atmosferə atılmalar ilə bağlı hədd qiymətləri aşağıdakı cədvəldə əks olunmuşdur: 
Cədvəl 1.1: Atmosferə atılmalar. İFC 
Çirkləndirici 
Hədd qiymətinin 
məqsədi 
Hədd qiyməti 
µg/m
3
 
Bərk 
hisəciklər 
İnsan sağlamlığının 
qorunması 
50 
 
SO
x
 
İnsan sağlamlığının 
qorunması 
150 (kükürd təmizləyən 
qurğular üçün) 
500 (digər qurğular üçün) 
Ni 
İnsan sağlamlığının 
qorunması 

NO
x
 
İnsan sağlamlığının 
qorunması 
450 
 
Va 
İnsan sağlamlığının 
qorunması 

H
2

İnsan sağlamlığının 
qorunması 
10 
 
1.2. Çirkab sular.  
Tullantı  sularının  tərkibində  olan  zərərli  maddələrin  miqdarı  axıdılan  suyun  xarakteri  və  yerüstü 
suhövzələrinə qarşı irəli sürülən normativ tələblərə görə tənzimlənir. Hazırda tərkibvə xüsusiyyətləri nəzərə 
alınmaqlaaşağıdakı sudan istifadə obyektləri üçün normativlərişlənmiş və tətbiq edilmişdir: 
a. Təsərrüfat-içməlivə mədəni-məişət; 
b. Balıqçılıqtəsərrüfatı. 
Azərbaycan Respublikası Qanunlarında bu normativlərə əsasən suobyektlərindən, çaylardan, göllərdən, 
su  dəryaçalarından,  nohurlardan,  arxlardan  və  süni  kanallardant  əsərrüfat  və  içmək,  mədəni-məişət 
məqsədlərivə eləcə də balıqçılıq təsərrüfatları üçüni stifadə edilərkən onların çirklənməsinin qarşısını almaq 
və xəbərdarlıq etmək məqsədi daşıyır. 
Çirkab  sulardakı  zərərli  maddələrin  miqdarının  normativ  qiymətləri  vahid  həcmdə  həmin  maddənin 
miqdarını  xarakterizə  edən  qatılıq  (konsentrasiya)  şəklində  verilir.  Su  hövzəsinin  mühafizəsi  və  atılan 
zərərlimaddələr  üçün  Yol  Verilən  Qatılıq  Həddi  (YVQH/PDK)  nəzərə  alınmaqla  sudan  istifadə  edənlər 
arasında suhövzələrinə zərərli maddələrin atılmasının optimal bölünməsi hər bir çirkləndirici maddələr üçün 
Buraxıla Bilən Axıntı Həddi (BBAH/PDS) normaları müəyyənedilir. 
BBAH  müəyyən  edilərkən  səciyyələndirilən  obyektdən  su  obyektinə  axıdılan  tullantı  suların  tərkibi  və 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
109 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
xassələri,  çıxışın  yerləşdiyi  yer,  tullantı  suların  tərkibində  olan  spesifik  qarışıqların  zərərli  təsirinin 
dərəcəsinin su obyektinin vəziyyətini xarakterizə edən hidrogeoloji rejim, suların çıxışından yuxarıda tullantı 
sularının  çıxışlarının  varlığı,  bu  sahədə  suyun  tərkibivə  xassələri,  hidrogeoloji  rejimin  dəyişilmə 
mümkünlüyü kimi faktorlar nəzərə alınır. 
Suobyektlərinə tullantı suların axıdılma şərtləritəyinedilərkənaşağıdakılarnəzərə alınır: 

  Tullantı suların axıdıldığı yerdən hesabatlarda əsas götürülmüş ən yaxınt əsərrüfat-içmək, mədəni-
məişət və balıqçılıq təsərrüfatı üçün su götürülən yerədək olan məsafədə su obyektinin suyunun 
tullantı sularla qarışılma və durulma dərəcəsi; 

  Suobyektində  və  axıdılması  layihələşdirilən  tullantı  sularının  axıdıldığı  yerdən  yuxarıdakı  su 
axarlarında suyun keyfiyyəti. 
Cədvəl 1.2.Çirkab sular üçün İFC nin normalar. 
Çirkləndiricilər 
Ölçü vahidi 
Göstəricilər 
pH 

6-9 
OBT 
mq/l 
30 
OKT 
mq/l 
150 
Ümumi codluq 
mq/l 
30 
Neft məhsulları 
mq/l 
10 
Xrom (ümumi) 
mq/l 
0,5 
Xrom (altı valentli ) 
mq/l 
0,05 
Mis 
mq/l 
0,5 
Dəmir 
mq/l 

Sianid 
ümumi 
sərbəst 
mq/l 
 

0,1 
Qurğuşun 
mq/l 
0,1 
Nikel 
mq/l 
0,5 
Civə 
mq/l
 
0,02 
Vanadium 
mq/l 

Fenol 
mq/l 
0,2 
Benzol 
mq/l 
0,05 
Benzpiren 
mq/l 
0,05 
Sulfidlər 
mq/l 

Ümumi azot 
mq/l 
10 
Ümumi fosfor 
mq/l 

 
1.3. Toz çöküntüsü 
Çökmüş  toz  və  ya  ‘narahatlıq  yaradan’  toz  problemi  kompleks  məsələdir  və  narahatlıq  yaradan  tozun 
çökməsi (misal üçün, pəncərə altı və maşının üzəri kimi təmiz səthlərə çökən toz kimi) subyektivdir. Buna 
baxmayaraq  aşağıdakı  cədvəldə  göstərildiyi  kimi  rəhbər  standartlar  qəbul  olunmuşdur.  Qiymətlərdəki 
böyük fərqlər uyğunluq üçün tam düzgün standartların müəyyən edilməsinin çətinliyini göstərir, lakin belə 
bir ümumi razılaşma vardır ki, “narahatlıq yaradan” toz 130-200 mq/m
2
/gün səviyyəsində hiss edilə bilər. 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
110 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
Cədvəl 1.4: Toz çöküntüsünün narahatlıq həddi 
Ölkə 
Aylıq təxmini qiymət 
mq/m
2
/gün 
Mənası 
Azərbaycan 
150-500 
Sutkalıq orta 
İş  yerində  zəhərli  elementlərin  yol  verilən 
maksimum 
qatılığı 
DÜST 
12.1.005-88; 
Azərbaycan ETSN, 2003. 
Emissiyanın  xüsusiyyətləri  maşının  yaşı,  mühərrikin  sürəti,  işçi  temperatur,  atmosfer  havasının 
temperaturu, təzyiq, yanacağın növü və keyfiyyəti kimi bir sıra parametrlərdən asılıdır. 
 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
111 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
2 Çirkab sular üçün ekoloji monitorinq standartları 
Tullantı  sularının  tərkibində  olan  zərərli  maddələrin  miqdarı  axıdılan  suyun  xarakteri  və  yerüstü  su 
hövzələrinə qarşı irəli sürülən normativ tələblərə görə tənzimlənir. Hazırda tərkib və xüsusiyyətləri nəzərə 
alınmaqla aşağıdakı sudan istifadə obyektləri üçün normativlər işlənmiş və tətbiq edilmişdir: 
a. Təsərrüfat-içməli və mədəni-məişət; 
b. Balıqçılıq təsərrüfatı. 
Azərbaycan Respublikası Qanunlarında bu normativlərə əsasən su obyektlərindən, çaylardan, göllərdən, 
su  dəryaçalarından,  nohurlardan,  arxlardan  və  süni  kanallardan  təsərrüfat  və  içmək,  mədəni-məişət 
məqsədləri  və  eləcə  də  balıqçılıq  təsərrüfatları  üçün  istifadə  edilərkən  onların  çirklənməsinin  qarşısını 
almaq və xəbərdarlıq etmək məqsədi daşıyır. 
Çirkab  sulardakı  zərərli  maddələrin  miqdarının  normativ  qiymətləri  vahid  həcmdə  həmin  maddənin 
miqdarını xarakterizə edən qatılıq (konsentrasiya) şəklində verilir. Su hövzəsinin mühafizəsi və atılan zərərli 
maddələr üçün Yol Verilən Qatılıq Həddi (YVQH/PDK) nəzərə alınmaqla sudan istifadə edənlər arasında 
su hövzələrinə zərərli maddələrin atılmasının optimal bölünməsi hər bir çirkləndirici maddələr üçün Buraxıla 
Bilən Axıntı Həddi (BBAH/PDS) normaları müəyyən edilir. 
BBAH  müəyyən  edilərkən  səciyyələndirilən  obyektdən  su  obyektinə  axıdılan  tullantı  suların  tərkibi  və 
xassələri,  çıxışın  yerləşdiyi  yer,  tullantı  suların  tərkibində  olan  spesifik  qarışıqların  zərərli  təsirinin 
dərəcəsinin su obyektinin vəziyyətini xarakterizə edən hidrogeoloji rejim, suların çıxışından yuxarıda tullantı 
sularının  çıxışlarının  varlığı,  bu  sahədə  suyun  tərkibi  və  xassələri,  hidrogeoloji  rejimin  dəyişilmə 
mümkünlüyü kimi faktorlar nəzərə alınır. 
Su obyektlərinə tullantı suların axıdılma şərtləri təyin edilərkən aşağıdakılar nəzərə alınır: 

  Tullantı suların axıdıldığı yerdən hesabatlarda əsas götürülmüş ən yaxın təsərrüfat-içmək, mədəni-
məişət və balıqçılıq təsərrüfatı üçün su götürülən yerədək olan məsafədə su obyektinin suyunun 
tullantı sularla qarışılma və durulma dərəcəsi; 

  Su  obyektində  və  axıdılması  layihələşdirilən  tullantı  sularının  axıdıldığı  yerdən  yuxarıdakı  su 
axarlarında suyun keyfiyyəti. 
 
3. Səs və titrəyiş 
Səs-küy “çirklənməsi” ekoloji və iş yeri problemidir. Aşırı səs səviyyəsi eşitmə qabiliyyətinin müvəqqəti və 
ya daimi itirilməsinə gətirib çıxara bilər. Təsirlərini qiymətləndirmək çətin olsa da, yüksək səs qan dövranı 
və əsəb sisteminə də təsir edir. 
Həssas  qəbuledicilərə  sıx  məskunlaşmış  ərazilərdə  -  şəhər  yerlərində  xəndəklərin  kənarından  2-50  m 
məsafədə yerləşən yaşayış binaları, məktəblər və xəstəxanalar daxildir. 
Lakin  açıq  sahələrdə  səs-küyün  təsir  etdiyi  ərazi  yer  heyvanları  və  köçəri  və  daimi  quşlar  üçün  səs 
mənbəyindən 300 m hesab olunur. 
 
3.1. Səsə insanların reaksiyası 
Tədqiqatlar  göstərir  ki,  nəzarət  olunan  şəraitlərdə  akustik  laboratoriyada  sağlam  insanın  qulağı  səs 
səviyyəsində 1 dBA dəyişikliyi ayırd etmək qabiliyyətinə malikdir. Normal şəraitlərdə sağlam insan qulağı 
səs səviyyəsində təxminən 2 dBA dəyişikliyi hiss edir, lakin geniş şəkildə qəbul olunur ki, normal şəraitdə 
3 dBA dəyişikliyi əksər insanlar açıq şəkildə hiss edir. 5 dBA dəyişiklik dərhal hiss edilir, 10 dBA dəyişiklik 
isə bundan iki dəfə yüksək hesab olunur. 
70 dBA səs səviyyəsinə 24 saat ərzində məruz qalma ekoloji səs səviyyəsi hesab olunur və ömür boyu 
eşitmə  qbiliyyətində  hər  hansı  ölçülə  bilən  itkiyə  gətirib  çıxarmır.  Çöldə  55  dBA,  içəridə  isə  45  dBA 
narahatlığa səbəb olmayan səviyyələr kimi müəyyən edilir. Bu da söhbətə və yatmaya, işləmə və istirahət 
kimi digər fəaliyyətlərə mane olmur. 
 
3.2. Yer udulması 
Çox vaxt səs mənbəyi ilə qəbuledici arasındakı səs yolu yerə çox yaxın olur. Yerin səsi udması və əks 
olunan səs dalğalarının itməsi nəticəsində səsin azalması artır. Ənənəvi olaraq aşırı udulma eyni zamanda 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
112 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
məsafənin iki dəfə artması ilə ifadə olunmuşdur. 
Akustik  baxımdan  “sərt”  ərazilərdə  (yəni  nöqtəvi  səs  mənbəyi  ilə  qəbuledici  arasında  səsi  əks  etdirən 
səthlər, misal üçün, avtomobil dayanacağı və ya sakit su səthi) səsin yer tərəfindən aşırı udulması güman 
olunmur. Akustik baxımdan uducu və ya “yumşaq” səthlər (yəni uducu səthlərə malik olan yerlər, məsələn, 
yumşaq torpaq, ot və ya səpələnmiş kollar və ağaclar) üçün normal olaraq məsafənin hər dəfə iki dəfə 
artması ilə səs səviyyəsinin səth tərəfindən 1,5 dBA udulması hesab olunur. Həndəsi şəkildə yayıldıqda 
aşırı yer udulması xətti mənbə üçün məsafə hər iki dəfə artdıqca 4,5 dBA azalma və nöqtəvi mənbələr üçün 
məsafə hər iki dəfə artdıqca 7,5 dBA azalma ilə nəticələnir. ÜST-nın xüsusi mühitlərdə ekoloji səs üzrə 
təlimat qiymətləri aşağıdakı cədvəldə verilmişdir: 
Cədvəl 3.1: Səs mühiti 
Xüsusi mühit 
Sağlamlığa mühüm təsir(lər) 
LA
eq
 
(dBA) 
Vaxt 
əsası 
(saat) 
LA
maks
 
(dBA, 
sürətli) 
Yaşayış 
sahəsinin 
çölü 
Ciddi narahatlıq, gündüz və axşam 
55 
16 

Orta səviyyəli narahatlıq gündüz və 
axşam 
50 
16 

Evlərin içərisi 
Danışığa maneçilik və orta səviyyəli 
narahatlıq, gündüz və axşam 
35 
16 

Yataq otaqlarının içi 
Yuxunun pozulması, gecə vaxtı 
30 

45 
Yataq otaqlarının çölü  Yuxunun pozulması – pəncərə açıq 
olarsa, gecə vaxtı 
45 

60 
 
Cədvəl 3.2: Səs səviyyəsinin yol verilən göstəriciləri üzrə milli standart. 
İstifadə obyeki 
Səs standartı (maks.), desibellə (dBA) 
Gündüz 
(07:00-23:00) 
Gecə 
(23:00-7:00) 
Yaşayış əraziləri 
40 
30 
Kommersiya əraziləri 
55-60 
55-60 
Mehmanxana və yataqxanalar 
45 
35 
Sənaye əraziləri 
a)  Yüksək ixtisaslı iş yerləri 
50 
50 
b)  Qurğuların ərazisi və ya binaların daxilində 
daimi iş yerləri 
80 
80 
c)  Yük maşını sürücüləri və xidməti üçün iş 
yerləri 
70 
70 
d)  Traktorlar və digər buna bənzər k/t və 
meliorasiya mexanizmlərinin sürücüləri və 
xidməti üçün iş yerləri 
80 
80 
Həssas ərazilər 
a.  Xəstəxanalar və sanatoriyalar 
35 
25 
b.  Məktəblər, kitabxanalar və konfrans zalları 
40 
40 
*Mənbə: Səs Standartları QOST 12.1.003-83 UDK 534.835.46:658.382.3:006.354; Gost 12.1.036-81 ST 
SEV 2834-80 
 
4. Radioaktivlik standartları 
Beynəlxalq  Atom  Enerjisi  Agentliyinin,  Beynəlxalq  Standartlar  Təşkilatının  (BST)  standartlarıdır.  Bu 
standartlar  müxtəlif  sahələri  və  mühitləri  əhatə  etdiyindən  onların  hamısının  bu  bölmədə  sadalamaq 
mümkün deyildir. Odur ki, bu bölmədə ətraf mühitin fon vəziyyəti və insan orqanizmi üçün müəyyən edilmiş 
sanitar normaların parametrləri barədə məlumatlar təqdim olunacaqdır. 
Yol verilə bilən doza – il ərzində individual ekvivalent dozanın ən böyük dozanın göstəricidir və o 50 il 
ərzində bərabər təsir göstərməklə insan orqanizmində xoşagəlməz dəyişikliklər əmələ gətirmir. Ümundünya 
Səhiyyə  Təşkilatı  Yer  kürəsi  əhalisinin  müxtəlif  kateqoriyaları  üzrə  Cədvəl  5.1-də  göstərilən  normaları 
müəyyən etmişdir. 
 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
113 

 
H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun modernləşdirilməsi 
layihəsinin  Faza-1  –  Bitum  qurğusunun  tikintisi  və 
istismarı üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi 
 
Cədvəl 4.1: Radioaktiv şüalanmanın yol verilə bilən dozaları 
Qrup və ya insanın böhran orqanının adı 
A* kateqoriyası 
üçün illik doza, 
baer 
B kateqoriyası 
üçün illik doza, 
baer 
A kateqoriyası üçün il ərzində. Bütün bədən, qırmızı 
sümüklü beyin 

0,5 
Əzələlər,  mədəaltı  vəzi,  ağ  ciyərlər,  dalğa,  göz 
bülluru, məddə-bağırsaq 
15 
1,5 
Dəri,  barmaqlar,  sümük  toxumaları,  çiyinin  qabağı, 
dabanlar, ovucun içi 
30 
3,0 
A – personal və ya şəxs daimi və ya müvəqqəti ionlaşdırıcı şüa mənbəyi ilə işləyir; 
B – əhalinin müəyən hissəsi ionlaşdırıcı şüa mənbəyi ilə birbaşa işləmir, lakin yaşayış şəraiti və iş yerlərinin 
yerləşməsinə görə müəyyən təsirlərə məruz qala bilərlər; 
C – bütün əhali. 
Azərbaycanda ETSN ətraf mühitin radiasiya şəraitini aşağıdakılara görə nəzarət edir: 

  təbii radiasiya fonu; 

  atmosfer aerozollarının ümumi β-radioaktivliyi. 
 
EKOLOGİYA İDARƏSİ 
114 

Document Outline

  • FƏSİL 1
  • 1 GİRİŞ
    • 1.1 Ümumi məlumat
    • 1.2 Layihələndirmə üçün ilkin verilənlər
    • 1.3 Layihənin məqsədi
    • 1.4 Normativ-hüquqi tələblər
    • 1.5 ƏMTQ üzrə iş həcmi
    • 1.6 Hesabatın strukturu
  • FƏSİL 2
  • 2 ƏTRAF MÜHİTƏ VƏ SOSİAL-İQTİSADİ SAHƏLƏRƏ TƏSİRLƏRİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ METODOLOGİYASI
    • 2.1 Giriş
    • 2.2 ƏMTQ-nin tələbləri
    • 2.3 Tələblərin təhlili
    • 2.4 Bazis tədqiqatları
    • 2.5 Təsirlərin müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi
      • 2.5.1 Planlaşdırılmış hadisələrin əhəmiyyətinin müəyyənləşdirilməsi
      • 2.5.2 Yumşaldılma və qalıq təsirlər
      • 2.5.3 Planlaşdırılmamış hadisələrin əhəmiyyətinin müəyyənləşdirilməsi
      • 2.5.4 Ümumi təsirlərin əhəmiyyətinin müəyyənləşdirilməsi
      • 2.5.5 Transsərhəd təsirlərin müəyyənləşdirilməsi
    • 2.6 İdarəetmə və monitorinq
      • 2.6.1 Ətraf mühiti idarəetmə planı (ƏMİP)
  • FƏSİL 3
  • 3 LAYİHƏNİN TƏSVİRİ
    • 3.1 Giriş
    • 3.2 Bituroks prosesi və işçi parametrlər
      • 3.2.1 Texnoloji parametrlər
    • 3.3 Prosesin və qurğunun təsviri
      • 3.3.1 Xammalın saxlanması
    • 3.4 Bituroks© bloku
      • 3.4.1 Bituroks© prosesi haqqında ümumi məlumat
      • 3.4.2 Bituroks© reaktoru
      • 3.4.3 Texnoloji havanın dispersiyası
      • 3.4.4 Prosesin temperaturu
      • 3.4.5 Prosesin təzyiqi
      • 3.4.6 Mayenin səviyyəsi
      • 3.4.7 Xammalın qızdırılması və məhsulun soyudulması
      • 3.4.8 Texnoloji hava sistemi
      • 3.4.9 Texnoloji/çiləyici su sistemi
      • 3.4.10 Soyuducu buxar
    • 3.5 Qaz çıxışı bloku
      • 3.5.1 Çıxan qazların xarakteristikası
      • 3.5.2 Separator
      • 3.5.3 Qaz yanacağı separatoru
      • 3.5.4 İnsenerator
    • 3.6 Qaynar yağ sistemi
    • 3.7 Məhsulun saxlanması və doldurulması
  • FƏSİL 4
  • 4 HÜQUQİ ÇƏRÇİVƏ, NORMA VƏ STANDARTLAR
    • 4.1 Tənzimləmə və siyasət
    • 4.2 Ətraf mühit məsələlərini tənzimləyən milli təşkilatlar
    • 4.3 Beynəlxalq qanunlar və konvensiyalar
    • 4.4 Ətraf mühit sahəsində standartlar və normativ sənədlər
  • FƏSİL 5
  • 5 ƏTRAF MÜHİTİN İLKİN VƏZİYYƏTİ
    • 5.1 Giriş
    • 5.2 Geoloji şərait
      • 5.2.1 Seysmiklik
    • 5.3 Torpaqlar və qruntun keyfiyyəti
    • 5.4 Qrunt suları
      • 5.4.1 Qrunt sularının analiz nəticələri
    • 5.5 İqlim və hidrometeoroloji şərait
      • 5.5.1 Atmosfer sirkulyasiyası
      • 5.5.2 Havanın temperaturu
      • 5.5.3 Havanın rütubətliliyi
      • 5.5.4 Yağıntılar
      • 5.5.5 Külək rejimi
    • 5.6 Atmosfer havasının keyfiyyəti
    • 5.7 Ərazinin florası
    • 5.8 Ərazinin faunası
    • 5.9 Səs-küy
    • 5.10 Sosial-iqtisadi vəziyyət
      • 5.10.1 Azərbaycan iqtisadiyyatı haqqında ümumi məlumat
      • 5.10.2 Nizami rayonunun sosial-iqtisadi vəziyyəti
      • 5.10.3 Sosial-iqtisadi göstəricilər
  • FƏSİL 6
  • 6 ALTERNATİVLƏRİN TƏHLİLİ
    • 6.1 Layihənin olduğu hal
    • 6.2 Layihənin olmadığı hal
  • FƏSİL 7
  • 7 ƏTRAF MÜHİTƏ VƏ SOSİAL-İQTİSADİ SAHƏLƏRƏ POTENSİAL TƏSİRLƏRİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ VƏ YUMŞALTMA TƏDBİRLƏRİ
    • 7.1 Giriş
    • 7.2 Fəaliyyətlər, aspektlər və qəbuledicilər
    • 7.3 Təsirlərin analizi və yumşaltma
      • 7.3.1 Əhəmiyyətliliyin nəticələri
      • 7.3.2 Təsirin əhəmiyyətliliyi cədvəli
    • 7.4 Geologiya və geomorfologiyaya potensial təsirlər
    • 7.5 Torpaq və qruntun vəziyyətinə potensial təsirlər
    • 7.6 Ekoloji mühitə potensial təsirlər
    • 7.7 Səth və qrunt sularına potensial təsirlər
    • 7.8 Maye tullantılar
      • 7.8.1 Qara solyar
      • 7.8.2 Tullantı suyu
      • 7.8.3 Qoruyucu klapanlardan çıxan maye çirkləndiricilər
      • 7.8.4 Qurğunun yuyulması və boşaldılması zamanı maye çirkləndiricilər
    • 7.9 Havanın keyfiyyəti və istixana qazı emissiyaları
    • 7.10 Qaz halında olan tullantılar
      • 7.10.1 İnseneratorun tüstü qazları
      • 7.10.2 Bituroks® prosesindən çıxan qazlar.
      • 7.10.3 Xammal və məhsul çənlər parkından ventilyasiya qazları
      • 7.10.4 Məhsul doldurma stansiyasının ventilyasiya qazları
      • 7.10.5 Tüstü borusundan çıxan qaz tullantılarının həcminin ölçülməsi (23-ST-101)
    • 7.11 Qaynar yağ qızdırıcısının tüstü qazları
      • 7.11.1 Tüstü borusundan çıxan qaz tullantılarının həcminin ölçülməsi (23-ST-102)
    • 7.12 Qoruyucu klapanlardan çıxan qaz tullantılar
    • 7.13 Qəza atılmaları xəttindən atılan qaz halında olan tullantılar
    • 7.14 Bərk çirkləndiricilər
    • 7.15 Səs-küy və vibrasiya
  • FƏSİL 8
  • 8 ƏTRAF MÜHİTİN İDARƏ EDİLMƏSİ VƏ MONİTORİNQİ
    • 8.1 Giriş
    • 8.2 Ətraf və sosial mühiti idarəetmə planı (ƏMİP)
      • 8.2.1 ƏMİP-in komponentləri
      • 8.2.2 ƏMİP-in icra müddəti
      • 8.2.3 Bitum qurğusunun tikintisi və istismarı işlər zamanı ətraf mühiti idarəetmə planı
      • 8.2.4 Vəzifələr və məsuliyyətlər
      • 8.2.5 Ekoloji yumşaltma/idarəetmə planı
    • 8.3 Ekoloji monitorinq
      • 8.3.1 Hesabat vermə
      • 8.3.2 Ekoloji və sosial şikayətlər
  • ƏLAVƏ 1. İSTİFADƏ EDİLƏN LABORATORİYA AVADANLIQLARININ SİYAHISI VƏ ƏTRAF MÜHİTİN FİZİKİ-KİMYƏVİ, BİOLOJİ XARAKTERİSTİKALARI ÜZRƏ ÇÖL ÖLÇMƏ VƏ LABORATORİYA TƏDQİQATLARI
  • ƏLAVƏ 2. İSTİFADƏ EDİLƏN LABORATORİYA AVADANLIQLARI
  • ƏLAVƏ 3. NORMA VƏ STANDARTLAR


Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling