Strreplsh I mavzu: Fiskal siyosatni amalga oshirish yo‘llari


Mavzuning iqtisodiy ahamiyati


Download 63.45 Kb.
bet3/13
Sana15.02.2023
Hajmi63.45 Kb.
#1201204
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13
Bog'liq
inestitisiya

Mavzuning iqtisodiy ahamiyati. Investitsiyalar va ularning o’zgarish dinamikasinmamlakat iqtisodiyoti rivojlanishini tahlil qilish, milliy iqtisodiyot rivojlanishidagi istiqbollarini aniqlash hamda uni yanada rivojlantirish bo'yicha chora-tadbirlar ishlab chiqarish uchun bir qator funksiyalardan foydalaniladi. Alohida bir iqtisodiyot tarmog’i faoliyatiga baho berishda qo'llaniladigan ko'rsatkichlardan farqli tarzda, bu omillar milliy iqlisodiyotning barcha subyektlari faoliyatiga umumiy baho berish, makroiqtisodiy tahlil o'tkazish, mamlakat iqtisodiyotining jahon xo'jaligida raqobatga bardoshliligi darajasini aniqlash imkonini beradi.
Kurs ishining asosiy maqsadi. O'zbekiston Respublikasining investitsion faoliyatni tahlili mavzusini nazariy jihatdan yoritish hamda asoslab berish hisoblanadi.
Kurs ishining vazifasi. Bu maqsadni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalarni hal qilish belgilanadi:

  • Mamlakatning investitsion holatini ifoda etuvchi ko’rsatgichlar

  • Davlatimizning hozirgi kunda investitsion holati ko’rsatkichlar tahlili

  • O’zbekiston Respublikasining hozirgi kundagi investitsion siyosati va faoliyati tahlili

Kurs ishi tarkibi. Mazkur ish “Kirish”, Asosiy qism, “Xulosa” hamda foydalaniladigan adabiyotlar ruyhatidan iborat.
Investitsiya va uning mohiyati
O'zbekiston Respublikasida investitsiya xususida qonuniy hujjatlar 1991-
yildan boshlab qabul qilingan bo‘lib, ular o‘tgan vaqt ichida ancha
takomillashtirildi. O'zbekiston Respublikasining «Investitsiya to‘g‘risida»gi
Qonunida ko'rsatilishicha, «investitslya bu - iqtisodiy samara (foyda, daromad)
olish yoki ijobiy ijtlmoiy natijaga erishish uchun sarflanadigan pul mablag'lari,
banklarga qo'yilgan omonatlar, paylar. qimmatli qog'ozlar (aksiya,
obligatsiyalar), texnologiyalar, mashinalar asbob-uskunalar, litsenziyalar va
samara beradigan boshqa har qanday boyliklardir». Bu iqtisodiy ta’rif
investitsiyaning bozor iqtisodiyoti sharoitiga mos kelishini to’laligicha
tasdiqlaydi. Jumladan, unda, birinchidan, investitsiyaning o'ziga va investitsiya
faoliyatining obyektlariga keng ta’rif berilgan. Ikkinchidan, investitsiyaning
bevosita iqtisodiy va ijtimoiy samara olishga muqarrar bog'liqligi ta’kidlab
o‘tilgan. Demak, investitsiyaga bozor munosabatlaridan kelib chiqib berilgan
ta’rifning o'zidayoq investitsiya jarayonning hajmi, asosiy bosqichlari, ya’ni Jamg'armalar (resurslar), qo‘yilma mablag’lar (sarf-xarajatlar), samara
(daromad, foyda) aniq va ravshan ko'rsatib o‘tilgan. Xuddi shu kabi yondashuv
Investitsiya faoliyaming bozor munosabatlariga o‘tishi uchun zamin yaratadi, bu
esa, moliyaviy, moddiy va aqliy boyliklarni qayta taqsimlashning vertikal va
gorizontal usullaridan bir xilda foydalanishni ta’minlab beradi.
«Investitsiya» atamasi lotin tilidagi «invest» so'zidan kelib chiqqan bo‘lib,
«qo‘yish», «mablag‘ni safarbar etish», «kapital qo‘yilmasi» ma’nosini beradi.
Keng ma’noda investitsiya mablag'ni ko'paytirib va qaytarib olish maqsadida
kapitalni safarbar etishni bildiradi. Ko'pgina hollarda «investitsiya» tushunchasi
iqtisodiy va boshqa faoliyat obyektlariga kiritiladigan moddiy va nomoddiy
ne’matlar hamda ularga doir huquqlar tarzida ta’riflanadi. Investitsiya deyilganda
barcha turdagi milliy va Intelektual boyliklar tushunilib, ular tadbirkorlik faollyati
obyektlariga yo'naltirilib, daromad keltirishi yoki biror-bir ijobiy samaraga
erishishi zarur. Investitsiya kiritishdan asosiy maqsad daromad olish va ijobiy
ijtimoiy samaraga erishishdir.
Investitsiya kiritishda, avvalo:
- investitsiya faoliyati subyektlarining mustaqilligi va tashabbus-
korligining ta’minlanishi;
- kiritilayotgan moddiy ne’matlarga investitsiya maqomini berish
(fuqarolar o‘z ehtiyojini qondirish uchun sotib olgan buyumlari investitsiya bo'la olmaydi);
-qonun bilan belgilangan investitsiya faoliyatini amalga oshirish
imkoniyati yaratilishi zarur.
Investitsiya tushunchasiga yangi kapitalni barpo etish uchun sarflangan
xarajat sifatida ham ta’rif berish o'rinli. Investitsiyalar yangi korxonalar
qurilishiga, mashina va asbob-uskunalar sotib olishga, ya’ni yangi kapitalni
barpo etishga ketgan xarajatlardir. Investitsiya tushunchasining mazmunini
to‘liq ochib berish uchun unga berilgan ta’riflarni keltirish joiz.
Investitsiyalar -bu hali mahsulot ko‘rinishiga keltirilmagan, lekin ishlab chiqarish vositalariga qo‘yilgan kapitaldir. O'zinlng moliyaviy shakliga ko'ra, ular foyda olish maqsadida xo'jalik faoliyatiga qo‘yilgan aktivlar hisoblansa, iqtisodiy xususiyatiga ko'ra, u yangi korxonalar qurishga, uzoq muddatli xizmat ko‘rsatuvchi mashina va asbob uskunalarga hamda shu bilan bog‘liq aylanma
kapitalningo'zgarishiga ketgan xarajatlardir.
Investitsiyalar xususiy sektor va davlat tomonidan mamlakat ichkarisida va uning tashqarisida turli ishlab chiqarishlarga va qimmatli qog‘ozlarga (masalan, aksiyalar, obiigatsiyalar) qo'yilishi mumkin. Investitsiyaga ketgan xarajatning
miqdori ikki omilga bog‘liq: birinchisi - sof foydaning kutilayotgan me’yori,
qaysiki uni tadbirkorlar investitsiyaga ketgan xarajatlaridan olishni
mo‘ ljallaydi; ikkinchlsi - foiz stavkasi. Agarda, kutilayotgan foyda me’yori foiz
stavkasidan yuqori bo‘lsa, investitsiyalash foydali va aksincha, foiz stavkasi
kutilayotgan foyda me’yoridan yuqori bo'lsa, investitsiyalash foydali bo‘lmay qoladi. Investitsiya xarajatlari foyda keltirishini anlqlashda nominal foiz stavkasi
emas, balki real foiz stavkasi hisobga olinadi. Real foiz stavkasi narxlar
darajasining o‘zgarishini aks ettirib, nominal stavkadan inflyatsiya darajasining
ayirmasi ko'rinishida aniqlanadi. Masalan, nominal foiz stavkasi 16 % ga teng
bo‘lsa, inflyatsiya darajasl yiliga 12 %ni tashkil etsa, unda real foiz stavkasi 4 %
(16-12 %)ni tashkil etadi. Agar bu miqdor kutilayotgan sof foyda me’yoridan past bo‘lsa, investitsiya xarajatlari o‘sib boradi. Investitsiya talabinlng egri chizig‘1 istalgan Investitsiya hajmi (I) va real foiz stavkasi miqdori (r) o'rtasidagi bog’liqlikni o’rnatadi. Real foiz stavkasi, ya’ni pul kapitalini qarzga olish narxi qanchalik yuqori bo'lsa, investitsiyalashni
xohlovchilar shuncha kam bo‘ladi va, aksincha, real foiz stavkasi qanchalik past
bo'lsa, foyda keltiradigan investitsiya loyihalari shuncha ko‘p bo'ladi. Shuning
uchun ham investitsiya funksiyasi grafigi pasayuvchan ko'rinishda bo‘ladi (1-
chizma).


Download 63.45 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling