O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti


 Shaxsda ijodkorlikni tekshirishning turli usullari


Download 485.95 Kb.
Pdf ko'rish
bet4/7
Sana19.12.2017
Hajmi485.95 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

7.3. Shaxsda ijodkorlikni tekshirishning turli usullari. 

Tadqiqot qarorida bolaning xarakatlari bayon etiladi: tartibsiz «`sinash va xato, qilish»` 

xarakteriga  ega,  maqsadga  yo`naltirilgan  va  boshqalar.  Bunday  topshiriqlarni  bajarish 

xususiyatlari,  faqatgina  fazoviy  ko`rish  xayoli,  ko`rgazmali  tafakkur  xolati  haqidagina  emas, 

balki tafakkur tanqiydiligini shakllari darajasi haqida ham bilish imkonini beradi. 

QISMLARDAN RASM XOSIL QILISh. 

Metodika  A.N.Bernshteyn  (1911)  tomonidan  taklif  etilgan  bo`lib,  tafakkur 

xususiyatlarini,  rasmini,  rasmning  yaxltiligini  taxlil  qila  olish,  uning  ba`zi  qismlari  ketma-

ketligini  o`rnata  olish  qobiliyatini  o`rganishga  mo`ljallangan.  Tajriba  uchun  rasmlar  to`plami 

(murakkabligi  ortib  boradigan  6  ta  rasm)  kerak  bo`ladi:  Birinchi  3  ta  rasm  4  qismga  bo`lingan 

bo`lishi kerak, qolganlari ko`proq qismlarga bo`linadi. Bunda birinchi va to`rtinchi rasm bir xil 

bo`lishi  kerak,  lekin  ular  har  xil  qilib  kesilgan  bo`ladi.  Tadqiqotni  bir  necha  marta  takrorlash 

uchun  rasmlarning  turli  variantlari  bo`lishi  kerak.  Rasmlar  namunalari  ixtiyoriy  ravishda 

tanlanishi  mumkin,  masalan,  hayvonlarning,  alohida  predmetlarning    rasmlari.  Bolaga  rasm 

qismlari tunkarilgan xolda tartibsiz, namunasiz ko`rsatiladi. 

Tadqiqotchi  tadqiqot  qarorida  topshiriq,  uning  oxirgi  natijasi  qancha  vaqt 

bajarilganligini yozib boradi. Sinaluvchining xarakatalarini taxlil qilishga, xarakatning maqsadga 

yo`naltirlgan  rejasi  mavjudligi  va  yuqligini  aniqlashga  u  aqliy  faoliyat  jarayonida  qanday 

tayanch belgilarga tanlangaligiga e`tiborni qaratish zarur. 

3-5  yoshdagi sinaluvchilar uchun bunday topshiriqlarni bajarishda rasm namunasi ham 

ko`rsatilib  turiladi.  Bola  qo`llanmani  qanchalik  yaxshi  o`zlashtirilgani,  ilgari  idrok  etilgan 

obrazni  uning  alohida  qismlaridan  qayta  yarata  olganini  ta`qidlash  muhim.  Tadqiqot  qarorida 

xarakatlari  bayon  etiladi:  tartibsiz  «`sinash  va  xato  qilish»`  xarakteriga  ega,  maqsadga 

yo`naltirilgan va boshqalar. 

Bunday  topshiriqlarni  bajarish  xususiyatlari,  fakatgina  fazoviy  ko`rish  xayoli, 

ko`rgazmali tafakkur xolati haqidagina emas balki, tafakkur tanqidiyligining shakllanish darajasi 

haqida ham bilish imkonini beradi. 

 

Mavzuni mustahkamlash uchun savollar. 

1.

 



Ijodkorlik deganimiz nima?  

2.

 



Ijodkorlikni o`rganuvchi testlar. Shaxsda ijodkorlikni tekshirishning turli usullari. 

 

 



 

Tavsiya etiladigan adabiyotlar 

37.


 

Burlachuk L.F., Morozov S.M. “Slovar`-spravochnik po psixodiagnostike” – SPb.: Piter 

Kom, 1999 god. -528 c. 

38.


 

Gamezo  M.V.,  Domashenko  I.A.  “Atlas  po  psixologii”.  Inform.-metod.  posobie  k  kursu 

“Psixologiya cheloveka”, “Pedagogicheskoe obщestvo”, - M.: 2001 god. -448 c. 

39.


 

Djek  Palmer,  Linda  Palmer.  Evolyutsionnaya  psixologiya.  Sekretы  povedeniya  HOMO 

SAPIENS. - SPb.: Praym-eVROZNAK, 2003 god. -384 c. 

40.


 

Drujinin V.N. Eksperimental`naya psixologiya.- 2-e izd., dop.- SPb.: Piter, 2001 god. -320 c. 

41.

 

eliseev  O.P.  Praktikum  po  psixologii  lichnosti.  2-e  izd.,  ispr.  i  pererab.-  SPb.:  Piter,  2002 



god. -512 c. 

42.


 

Nishonova Z.T. va boshqalar Psixodiagnostika o`quv qo`llanma T.: TDPU 2008 

 

 


 

21

8-ma`ruza 



Mavzu: Qobiliyatlarni diagnostika qilishda testlarni imkoniyatlari. 

(4-soat) 

 

Reja: 

1. Xorij va respublikamiz psixologlari tadqiqotlarida qobiliyatlar muammosi.  

2. Qobiliyatlarni o`zgarishi va test ko`rsatkichlari.  

3. Xorij va respublikamiz psixologlari tomonidan maxsus qobiliyatlarni  

    testlashtirish 

 

Tayanch tushunchalar: 

Xorij va respublikamiz psixologlari tadqiqotlarida qobiliyatlar muammosi,  qobiliyatlarni 

o`zgarishi  va  test  ko`rsatkichlari,  xorij  va  respublikamiz  psixologlari  tomonidan  maxsus 

qobiliyatlarni testlashtirish. 



8.1. Xorij va respublikamiz psixologlari tadqiqotlarida qobiliyatlar muammosi. 

Qobiliyatlar  tog`risida  tushinsha  xaridor  tovarlarni  kozdan  keshirayotib,  bir  matodan 

taytsorlangan  bir  xil  tovarga    har  xil  baho  beradib,  bir  tikuvshini  maqtaydi,  ikkinshisiga    etroz 

bildiradi.  Shunin`dek,  ularga  bazi  tavsiyalarni  ham  beradi,  tashqi  korinishi  bejirim  bolishi, 

shidamliligi  oshishi  togrisda  mulohozalar  yuritadi,yani  ulardan  biri  xaridorni  qoniqtiradi, 

ikkinshisi  esa  ijobiy  baho  olmaydi  ham.Talabalar  har  xil  turdagi  tanlovlarda,olimpiyada  va 

universiyadada ishtirok etadilar,ulardan bittasi muffaqiyatga erishadi, hatto g`oliblikni ham holga 

kiritadi.  Bu  psixologik  hodisa  yoki  voqelikni  taqlil  qilib  korish  orqoligina  talabanin`  bilim 

darajasi,qobiliyat  korsatkishi,  muffaqiuat  mexanizimi,  malaka  yoki  konikmalar  barqorarlik 

yuzasidan bir fikirga kelish mumkin. 

Qshobiliuatlar  togrisida  umimiy  tushinshani  vijudga  keltirish  ushun  ularga  aloqadar 

omillar,tarkiblar boyisha ayrim malumatlar keltirish maxsadga muafiqf a) qobiliyatlar shaxsnin` 

psixologik xususiyatlari ekanligif b) mazkur xususiyatlarga bilim konikma,malaka artirish bilan 

erishilishi  mumkinliginif  d)ushbu  xususiyatlarnin`  ozi  bilim,  konikma  va  malakalarga  taalluqli 

emasligini aytish kifoya. Yoqaridagi voqealiklarnin` taqlilidan  kelib shiqiladigan bolsa, tovarga 

berilgan  baho,  tanlovlardagi  muvaffaqiyatli  yoki  muvaffaqiyatsiz  degan  jihatnin`  ishtirok 

etishiga  asoslanib,  shaxslarnin`  qobilatlari  yozasidan  qatiy  qarorga  kelish  mumkin.  Psixologik 

tadqiqotlarnin` 

korsatishisha,oliy 

talim 


jaroyonida 

ozlashtirish 

korsatkishi 

bouysha 


«`ortamiyona»`  talaba  keyinshalik  borib  ijobi  tomonga  ozgarishi,  boshqa  soqada  yuksak 

natijalarga  erishishi,  hoto  mutaxassisligiga  yondash  ixtisoslikda  ozini  korsatishi  ham  mumkin. 

Talim va ijtimoiy turmushda uquvsiz, «`yaroqsiz»` deb baholangan insonlar keyinshalik birdan-

bir soqanin` yetakshi mutaxassisi sifatida elga tanilishi, yuoqari lovazimlarni egallash, tadbirkor 

shaxs sifatida kamol topishi hodisasi tajiribada kop ushiraydi. Shunin` ushun bilim, konikma va 

malakalarni egallash jarayonida qobiliyatlar namoyon bolsa-da, lekin ular faqat bilim, konikma, 

malakalarga  bevosita  talluqli  emas,  shu  bois,  ular  bir-biri  bilan  ozaro  munasabat  va  nuqtay 

nazardan  taqlil  qilinganda  qabiliyatlar  bilan  bilimlar,qobiliuatlar  bilan  konikmalar  mohiyat, 

mazmun, mano jiqatidan bir-biridan farqlanadi. Ushbu psixologik hodisa obrazli qilib aytilganda, 

bilim,  konikma,  malakalarni  mashq  qilish  arqoli  egallansa,  qobiliyatlar  shaxsnin`  ruhiy 

olamidagi  holi  royobga  shiqmagan  imkoniyatlaridir.  Masalan,  oquvshinin`  oqshga  kirishi  u 

mutaxasis sifatida kasibi kamalot ushun imkoniyati tarizida gavdalansa (unin` intilishi, obyektiv 

va  subyektiv  muhit  salomatligi  va  boshqalar),  shaxsnin`  qobiliyatlari  kasibiy  bilim,  konikma 

vamalakalarni  egallash  ushun  imkoniyati  sifatida  namoyon  boladi.  Kasbiy  bilim  va  konikmalar 

egallandimi  yoki  yoqmi,  imkoniyat  royobga  shiqdimi  yoki  ushalmagan  orzu  sifatida  qolib 

ketdimi-bularnin` barshasi kopgina omillar va sharoitlarga bog`liqdir. Masalan,  atirof-muhitdagi 

odamlar  (oila,  maktab,  mehnat  jamosi  azolari,  jamotshilik)  shaxsnin`  u  yoki  bu  bilim  hamda 

konikmalarni egallashiga, oqish, organishga, ularni tashkil qilish, va mustakamlashga masuliyat 

his  qilishi  kabilar  imkoniyatini  roybga  shiqarishnin`,  uni  voqelikka  aylantirishnin`  kafalotidir. 

Psixologiya metodologik asosnin` korsatishisha, qobiliatlar imkoniyatlar tizimidan tashkil topgan 



 

22

bolib,  u  yoki  bu  faoliyatida  zaruriy  mahorat  darajasi  hisoblanadi.  Rassomlikni  egallashi  ushun 



maxsus  talim  olishi,  tabiatga  ozgasha  munasabati,  idirok  qilish  xayoloi,  boyoqlar,  moslama 

asboblar  va  boshqalar  muhayyo  bolishi  lozim.  Tasviriy  sanat  qobiliyatlari  takidlab  otilgan 

vositalar  hamda  shart-sharoitlar  bolamsa,  korinishidayoq  sona  borishi  mumkin.  Ijtimoiy  tarixiy 

taraqqiyot pallasida bunday hodisalar son-sonaqsiz bolib otganligi hesh kimga sir emas.   



8.2. Qobiliyatlarni o`zgarishi va test ko`rsatkichlari. 

Psixologiya  fani  bilim,  ko`nikma  va  malakalarni  qobuliyatlar  bilan  faoliyatning  muhim 

jabhalari  ekanligini  rad  etdi,  ammo  ularning  birligini  etirof  qiladi  .  Shuning  ushun  qobuliyatlar 

faqat faolayatda ro`yabga shiqadi, lekin aynan shu qobiliyatlarsiz amalga oshirilishi amri mahol 

faoliyat ko`rinishlaridagina aks etadi, xolos. Agar shaxs rasm solishga hali o`rganmagan bo`lsa, 

mabodo  u  tasviriy  faoliyatning  malakalarini  uddalay  olmasa,  uning  tasviriy  san`atga  qobiliyati 

to`g`risida  gap  bulishi  ham  mumkin  emas.  Bularning  barshasi  bo`lg`usi  rassomning  ish  uslubi, 

usullari,  rang  munasabatlarini  qanshalik  tez  va  oson  o`zlashtirishida  hamda  borliqdagi 

go`zallikni idrok qilish, tasavvur etishida yuzaga keladi.  

O`quvshida kasbiy bilim, ko`nikma va malakalar tizimi, ularning barqarorligi, shakillangan 

shaxsiy  ish  uslublari  mavjud  emasligiga  asoslanib,  ularni  jiddiy  tekshirib,  ko`rmasdan  turib, 

shoshilinish  tarzda  unda  qobiliyatlar  yo`q  degan  xulosa  shiqarish  o`qituvshining  qupol 

psixologik nuqsoni hisoblanadi. Bolalik davrida u  yoki bu qobiliyatlarningsh atrofdagi odamlar 

tomonidan  tan  olinmaganligi,  keyinshalik  xuddi  ana  shu  qobiliyatlari  tufayli  jahonda  shon-

shuhrat  qozonishga  musharraf    bo`lgan  juda  ko`p  allomalarning  nomi  ma`lum.  Masalan, 

nisbiylik  nazariyasi  asosshisi  Albert  Eynshteyn,  yangi  geometriya  yo`nalishi  asosshisi  Nikolay 

Lobashevskiy shular jumlasidandir. 

Qobiliyatlar  bilim,  konikma  va  malakalargina  aks  etmaydi  ,  balki  ularni  egallash 

dinamikasi  davomida  namoyon  bo`ladi.  Faoliyat  ushun  zarur  bulgan  bilim  va  ko`nikmalarni 

o`zlashtirish  jaroynida  yuzaga  shiqadigan  farqlar  qobiliyatlar  to`g`risida  mulohaza  yuritish 

imkonini beradi. 

Demak,  shaxs  faoliyatining  muvaffaqiyatli  amalga  oshirish  sharti  hisoblangan,  bilim 

ko`nikma va malakalarni egallash dinamikasida yuzaga keladigan farqlarda namoyon bo`ladigan 

individual psixologik xususiyat qobiliyatlar deyiladi. 



8.3. Xorij va respublikamiz psixologlari tomonidan maxsus qobiliyatlarni 

testlashtirish 

Bu  metodika  oligofrenopedagogika  asoschilaridan  biri  E.Segen  tomonidan  ishlab 

chiqilgan  bo`lib,  bolaning  shakllarni  farqlash  qobiliyatini  aniqlashga,  motorika  xususiyatlarini 

o`rganishga  qaratilgan  (N.A.Shivarev,1970).  Qattiq  qog`oz  yoki  kardonga  1-rasmdagi  figuralar 

chiziladi. 

Keyin ularni extiyotkorlik bilan qirqib olinadi. Xar bir variant bir - biridan murakkabligi 

bilan ajralib turadi.  

Q1 doskada 10 ta har xil butun figuralar bor: Q2 doskada 2ta figura bo`lib, ularning har 

biri  ikki  va  uch  qismdan  iborat:  Q3  doskada  har  bir  ikki  va  uch  qismdan  iborat  4ta  figura:  Q4 

doskada ikki qismdan iborat 5 (figura) shakl. 

Bolaga  10  soniya  davomida  doska  ko`rsatiladi.  Keyin  doskadagi  shakllar  stol  ustiga 

tushadigan  qilib  ag`dariladi.  Eksperimentator  ularni  aralashtirib,  har  bir  shaklni  o`z  joyiga 

qo`yishni  boladan  so`raydi.  Tajriba  boshida  eksperimentator  2-3  namunani  ko`rsatib  berishi 

mumkin.  Keyin  bolaning  topshiriqni  qanday  bajarayotganini  diqqat  bilan  kuzatadi.  Bunda  bola 

«`sinash va xato qilish»` kabi xarakatlar qiladimi, shakllarni joyiga qo`yishda bola  diqqat-e`tibor 

berib,  kuzatishi  kerak.  Birinchi  topshiriqni  bajargandan  so`ng,  keyingi  qiyinroq  topshiriqqa 

o`tiladi.  Sinaluvchining  har  bir  topshiriqni  bajarish  vaqti,  uning  qilgan  xarakatlari  maxsus 

qarorga  yozib  boriladi.  Sinaluvchi  topshiriqlarni  o`zi  bajara  olmasa,  I  daqiqadan  so`ng  unga 

yordamlashish mumkin. 

 

Shakllarni joylashtirish bo`yicha topshiriqlarni bajarish qarori. 

DoskaQ 

Sinaluvchi xarakatlari 



Ko`rsatil gan yordam 

Topshiriqni bajarish vaqti 



 

23

turi 



 

 

 



 

 

Bu  metodika  juda  sodda  bo`lib,  3  yoshdan  katta  bolalarni  tekshirishda  foydalanish 



mumkin. Bolalar figuralarni o`yin deb qabul qilib,bu topshiriqlarni qiziqib o`ynaydilar. 

 

Mavzuni mustahkamlash uchun savollar. 

1.

 

Xorij va respublikamiz psixologlari tadqiqotlarida qobiliyatlar muammosi haqida. 



2.

 

Qobiliyatlarni o`zgarishi va test ko`rsatkichlari haqida. 



3.

 

Xorij  va  respublikamiz  psixologlari  tomonidan  maxsus  qobiliyatlarni  testlashtirish 



masalalari. 

 

 



Tavsiya etiladigan adabiyotlar 

43.


 

Burlachuk L.F., Morozov S.M. “Slovar`-spravochnik po psixodiagnostike” – SPb.: Piter 

Kom, 1999 god. -528 c. 

44.


 

Gamezo  M.V.,  Domashenko  I.A.  “Atlas  po  psixologii”.  Inform.-metod.  posobie  k  kursu 

“Psixologiya cheloveka”, “Pedagogicheskoe obщestvo”, - M.: 2001 god. -448 c. 

45.


 

Djek  Palmer,  Linda  Palmer.  Evolyutsionnaya  psixologiya.  Sekretы  povedeniya  HOMO 

SAPIENS. - SPb.: Praym-eVROZNAK, 2003 god. -384 c. 

46.


 

Drujinin V.N. Eksperimental`naya psixologiya.- 2-e izd., dop.- SPb.: Piter, 2001 god. -320 c. 

47.

 

eliseev  O.P.  Praktikum  po  psixologii  lichnosti.  2-e  izd.,  ispr.  i  pererab.-  SPb.:  Piter,  2002 



god. -512 c. 

48.


 

Nishonova Z.T. va boshqalar Psixodiagnostika o`quv qo`llanma T.: TDPU 2008 

 

 

 

9-ma`ruza 



 

Shaxs so`rovnomalari 

(4-soat) 

 

Reja: 

1. Shaxs psixologiyasini o`rganuvchi so`rovnoma. Shaxs xarakterini o`rganuvchi so`rovnoma.  

2.  Shaxsiy-motivatsion  so`rovnoma.  Shaxs  qiziqishlari  so`rovnomasi.  Shaxs  qadriyatlari 

so`rovnomasi.  



 

Tayanch tushunchalar: 

Shaxs  psixologiyasini  o`rganuvchi  so`rovnoma,  shaxs  xarakterini  o`rganuvchi  so`rovnoma, 

shaxsiy-motivatsion  so`rovnoma,  shaxs  qiziqishlari  so`rovnomasi,  shaxs  qadriyatlari 

so`rovnomasi,  shaxs  ustanovkalari  so`rovnomasi,  shaxsni  psixosemantik  metodlar    yordamida 

diagnostika qilish, shaxs so`rovnomalarini qo`llanilishi va savollarni metodik qayta ishlash. 

9.1. Shaxs psixologiyasini o`rganuvchi so`rovnoma. Shaxs xarakterini o`rganuvchi 

so`rovnoma. 

Shaxsni  o`rganishda  turli  maxsus  metodikalardan  foydalanish  bilan  birga  shaxsning 

qiziqishlariga, extiyojlariga, uning atrofidagi odamlar bilan munosabatiga va boshqalarga tegishli 

savonomalar  ham  keng  qo`llaniladi.  Savolnomalar  yordamida  tadqiqot  o`tkazish  eksperimental 

psixodiagnostik tekshiruv o`rnini bosmaydi, ularni to`ldiradi, chuqurlashtirishi mumkin. 

Bolalarni  tekshirishda  foydalanish  o`z  xususiyatlariga  ega.  Masalan:  bola  mustaqil 

ravishda  savolnoma  qog`ozini  to`ldirishi  mumkin  emas,  chunki  savolni  noto`g`ri  tushunib, 

noto`g`ri javob berishlari mumkin. 



 

24

Tadqiqotchi bolani savol bilan tanishtiradi, uning ma`nosini tushuntiradi, shundan so`ng 



javobni maxsus qog`ozga belgilab qo`yadi. 

AYZENK TESTI (bolalar varianti) 

Ayzenk  testi  orqali  shaxsning  individual-psixologik  xususyatlarini,  shuningdek  uning 

asosiy  shaxsiy  xislatlari  -ekstravertlik-  introvertlik  va  turg`unlikni  o`rganishga  mo`ljallangan. 

Kattalarga  mo`ljallangan  ikki  («`A»`  va  «`V»`)  variantlari  va  bitta  bolalar  varianti  mavjud. 

Savolnomaning  kattalar  uchun  45  savoldan  iborat  bo`lib,  shundan  24  savol  ekstavert  va 

introvertlikni  aniqlashga  qaratilgan,  yana  24  savol  esa  bolalarning  neyrotizmik  darajalarini 

aniqlashga  qaratilgandir,  shuningdek  9  tasi  esa  «`yolg`onchilik»`  shkalasidan  iborat  bo`lib, 

sinaluvchining qay darajada haqqoniy javob berayotganligini aniqlash mumkin, «`kalit bilan mos 

tushgan  javoblar  1  ball  bilan  baxolanadi.  («`ha»`  yoki  «`yo`q»`  javoblari).  12  balldan  kam 

ko`rsatkich  itrovertlikdan  dalolat  beradi.  1-balldan  ortiq  bo`lsa    ekstrovertlik  aniqlanadi. 

Neyrotizm  (turg`unlik)  shkalasi  bo`yicha  1-baldan  ortiq  ko`rsatkich  xissiy  noturg`unlikni  aks 

ettiradi.  YOlg`onchilik  shkalasi  bo`yicha  4-5  ball  tanqidiy  ko`rsatkich  bo`lib,  sinaluvchining 

savollariga faqat «`yaxshi»` javob berishga moyilligidan dalolat beradi. 

Bu  esa  nevrotizm,  ekstra  va  introversiya  shkalalari  bo`yicha  ko`rsatkichlarning 

ishonchligiga ta`sir qiladi. 

Qoidaga  ko`ra,  sinaluvchi  savollarga  javob  berayotganda,  unda  aks  etgan  xulq-atvor 

modelini yoki tasdiqlaydi yoki inkor etadi. 

Maxsus  kalit-jadval  yordamida  ekstroversiya,  introversiya,  turg`unliklarini  aks 

ettiruvchi xarakterli xususiyatlar aniqlanadi. 

  

Shkala 



Savol nomerlari 

 

«`Xa»` javoblari 

«`Yo`q»`javob-lari 

Ekstra-intro- 

versiya 

1 3 9 13 14 17 19 22 

25 27 30 5 38 41 43 

46 49 53 57 

6 33 51 55 59 

Turg`unlik 

2 5 7 10 13 15 18 21 

23 26 29 31 34 37 39 

42 45 47 50 52 54 56 

58 60 


 

Sami-miy 

emaslikka 

moyil-lik 

(yolg`onchi-

likka) 


8 16 24 28 44 

4 12 20 32 36 40 48 

  

Tipik-ekstrovert  boshqa  odamlarga  tez  kirishib  ketadigan  inson,  boshqa  odamlar  bilan 



muloqot qilishga, yangi ta`surotlarga doimo intiluvchan odam. Ulfatlarni yoqtiradi, ko`p do`stlari 

va  tanishlari  bo`lishini  xoxlaydi,  beparvo,  umid,  ishonch  bilan  to`lgan,  kulishni  yoktiradigan 

odam.  Tajavuzkor,  serjaxl,  ta`sirchan  inson  bo`lib,  ko`pincha  nazorat  qila  olmaydi,  tanishuvchi 

odatda yaqinlashish uchun birinchi so`z boshlaydi va shug`ullanishni yoqtirmaydi. 



9.2. Shaxsiy-motivatsion so`rovnoma. Shaxs qiziqishlari so`rovnomasi. Shaxs qadriyatlari 

so`rovnomasi. 

Tipik-introvert-  qiyinchilik  bilan  muloqotga  kirishuvchi,  uyatchan  og`ir,  o`z  ichki 

dunyosiga  ko`milgan,  o`z-o`zini  kuzatadigan  inson.  U  o`z  xarakatlarini  oldindan  rejalashtirib 

oladi, kutilmagan istaklarga ishonmaydi. U qo`zg`alishni, tartibni yoktiradi, xayotda jiddiy,  xis-

tuyg`ularini  qattiq  nazorat  ostiga  olgan,  kamdan-kam  jaxli  chiqadi,  qizishib  ketmaydi, 

muloqotdagi  va    janjallardagi  kelishmochiliklarini  jim  turib  to`xtatishga  intiladi.  U  diqqatni 

kuchli bir joyga to`playdigan va kam xarakat talab qiladigan faoliyat turlarini yoqtiradi. 

Tipik  ekstrovert  va  introvertlar  qolgan  boshqa  ko`pchilik  odamlar  joylashadigan  kutblar 

xisoblanadi. 


 

25

Ayzenk  savolnomasi  bo`yicha    tipik  nevrotik  qisman  Freyd  g`oyalari  asosida  ishlangan 



bo`lib,  onglilik  va  ongsizlik  o`rtasida  yorqin  nizolarni  xarakterlaydi,  shuning  uchun  ham  salbiy 

xis-tuyg`ularini  yomon  boshqaradi.  Xissiy  noturg`unlik  odatda  insonning  gap  ko`tara  olmasligi 

bilan qo`llab-quvvatlashga doimiy muxtojdir. 

Uning  kayfiyati  o`zgaruvchan,  u  ko`pincha  bunga  jiddiy  asos  bo`lmasada  o`zini  baxtsiz, 

nimadandir  boshqalardan  yomon  xis  qiladi.  U  orzu  qilishni,  har  narsadan  shubxa  qilishni 

yoqtiradi,  jizzaki  bo`lib  turadi.  Nevrotik  odatda  boshidan  kechirgan  ko`ngilsizlikni  uzoq  vaqt 

eslab yuradi, muvaffaqiyatsizlikdan qo`rqadi. Unga qaror qabul qilish ham qiyin. Nevrotik uchun 

tashqi psixik funktsiyalarni to`liq saqlash xos. 

Xissiy  turg`un  inson  o`z  xissiy  xolatini  boshqara  oladi,  odamlar  bilan  bir  xil  muloqatga 

kirishadi, uni muvozanatdan chiqarish qiyin. 

U boshqalar tomonidan doimiy qo`llab quvatlashga muxtoj emas, jizzaki emas. 

Yolg`onchilik  shkalasi  bo`yicha  samimiy  emaslik  –bu  yolg`onchilik  emas,  bu  o`ziga  xos 

davogarlik bo`lib, o`z ijobiy xislatlarini ortiqcha baxolash, o`zini yaxshi ko`rsatishga intilishdir. 

Ko`pincha anglamasdan sodir bo`ladi. 

 

 

Mavzuni mustahkamlash uchun savollar. 



1. Shaxs psixologiyasini o`rganuvchi so`rovnomalarni atang? 

2. Shaxs xarakterini o`rganuvchi so`rovnomalar qanday bo`ladi? 

3. Shaxsiy-motivatsion so`rovnomalardan qandaylarini bilasiz? 

4. Shaxs qiziqishlari so`rovnomalari haqida. 

 

 

 

Tavsiya etiladigan adabiyotlar 

49.


 

Burlachuk L.F., Morozov S.M. “Slovar`-spravochnik po psixodiagnostike” – SPb.: Piter 

Kom, 1999 god. -528 c. 

50.


 

Gamezo  M.V.,  Domashenko  I.A.  “Atlas  po  psixologii”.  Inform.-metod.  posobie  k  kursu 

“Psixologiya cheloveka”, “Pedagogicheskoe obщestvo”, - M.: 2001 god. -448 c. 

51.


 

Djek  Palmer,  Linda  Palmer.  Evolyutsionnaya  psixologiya.  Sekretы  povedeniya  HOMO 

SAPIENS. - SPb.: Praym-eVROZNAK, 2003 god. -384 c. 

52.


 

Drujinin V.N. Eksperimental`naya psixologiya.- 2-e izd., dop.- SPb.: Piter, 2001 god. -320 c. 

53.

 

eliseev  O.P.  Praktikum  po  psixologii  lichnosti.  2-e  izd.,  ispr.  i  pererab.-  SPb.:  Piter,  2002 



god. -512 c. 

54.


 

Nishonova Z.T. va boshqalar Psixodiagnostika o`quv qo`llanma T.: TDPU 2008 

 

 

10-ma`ruza 



 

Proektiv metodlar 

(2-soat) 

 


Katalog: lektions -> pedagogika%20ham%20psixologiya
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
lektions -> O`zbekistan Respublikasi Xalk Bilimlendiriu minstrligi Ajiniyaz atindag`i Nokis mamletlik pedagogikalik institut
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O’zbekiston respublikasi xalq ta`limi vazirligi
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> Xalq pеdagogikasi

Download 485.95 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling