119
art, otalik-otaliq, yonilg‘
i-yoqilg‘
i, matal-ma’tal (mahtal), jodi-jodu, yondosh-
yondash, bob-bop, tub-tup, tanbur-tambur, daha-daho, sada-sado, juda-judo,
qism-qisim, adl-adil, ahl-ahil, asr-asir, quyilmoq-quyulmoq, tuyilmoq-tuyulmoq,
kift-kaft, yod-yot, darz-dars, ramz-razm, qarz-qars, qayd-qayt, naq-naqd,
o‘
tkazmoq-o‘
tqazmoq. Bir so‘zning ikki xil yozilishi paronim hisoblanmaydi:
podsho-podshoh, gadoy-gado, kabutar-kaptar, nabira-nevara.
Emotsional-ekspressivlik jihatdan o‘
zbek tili leksikasi
Emotsional-ekspressivlik his-tuyg‘u, munosabat ifodalash demakdir. O‘zbek
tilidagi ba’zi so‘zlar so‘zlovchining munosabatini ham ifodalaydi, ba’zilarida
munosabat sezilmaydi. Shu jihatdan so‘zlar ikki xil bo‘ladi: emotsional-ekspressiv
bo‘yoqsiz so‘zlar; 2) emotsional-ekspressiv bo‘yoqdor so‘zlar. Bo‘yoqsiz so‘zlarda
faqat tushuncha, ma’no ifodalanadi. So‘zlovchining munosabati sezilmaydi.
Bunday so‘zlar
bo‘
yoqsiz yoki
neytral, uslubiy
betaraf so‘
zlar deb yuritiladi.
Bo‘yoqdor so`zlarda so‘zlovchining munosabati ham ifodalanadi. Munosabatning
xarakteriga ko‘ra bo‘yoqdor so‘zlar ikki xil bo‘ladi: a) ijobiy bo‘yoqdor so‘zlar:
chehra, jamol. b) salbiy bo‘yoqdor so‘zlar:
badbashara, badburush, naynov,
qiltiriq, kampirdahan.
So‘z ko‘chma ma‘nosining shakl va ma’no munosabatini
ifodalovchi turlari -
sinonimlar, omonimlar, polisemiya, metafora, epitet, metonimiya, sinekdoxa va
boshqalar uslubiy vosita bo‘lib, turli qo‘shimcha ma’no, mazmunni ifodalashga
xizmat qiladi.
Sifatlash ham tilning boy tasviriy vositalaridan biri bo‘lib, narsa, voqea,
hodisalarni yorqin ifodalashga xizmat qiladi.
Do'stlaringiz bilan baham: