Тошкент молия институти


порталига қандай тартибда эълон жойлаштиради?


Download 2.65 Mb.
Pdf ko'rish
bet107/137
Sana01.11.2023
Hajmi2.65 Mb.
#1737662
1   ...   103   104   105   106   107   108   109   110   ...   137
Bog'liq
gaznachilik

порталига қандай тартибда эълон жойлаштиради? 
A. мустақил равишда ёки агент орқали 
B. мустақил равишда 
C. агент орқали 
D. мунтазам равишда ойма-ой 


250 
9. Электрон савдоларни ўтказиш тўғрисидаги эълон савдоларнинг 
ғолибини - етказиб берувчини аниқлаш санасидан камида неча кун 
олдин жойлаштирилиши шарт? 
A. 30 кун 
B. 28 кун 
C. 25 кун 
D. 40 кун 
10. Электрон савдоларда қанча етказиб берувчи қатнашса, савдолар 
бўлиб ўтган деб ҳисобланади? 
A. камида икки нафар 
B. камида уч нафар 
C. камида бир нафар 
D. камида беш нафар 
11. Агар электрон савдоларда икки нафардан кам етказиб берувчи 
қатнашса, савдолар ғолиби аниқланмайди ва савдолар неча кунга 
узайтирилади: 
A. 10 кунга 
B. 15 кунга 
C. 20 кунга 
D. 25 кунга 
12. Давлат харидлари бўйича Ҳукумат комиссиясининг ишчи органи: 
A. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Ғазначилиги 
B. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги
C. Ҳисоб-китоб-клиринг палатаси 
D. Биржа 


251 
11-БОБ. ЎЗБЕКИСТОНДА ҒАЗНАЧИЛИК ТИЗИМИ ТАРАҚҚИЁТИ 
ИСТИҚБОЛЛАРИ 
11.1. Ғазначилик ягона ахборот тизимининг шаклланиши ва 
такомиллашуви 
Ривожланган мамлакатлар тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, бюджет 
тизими ва бюджет жараёнини бошқаришнинг автоматлаштирилган ахборот 
тизимларини жорий этиш ва ривожлантириш ушбу мамлакатларда 
иқтисодий барқарорликни таъминлашда катта аҳамиятга эга бўлиб 
келмоқда. Бюджет тизими катта ҳажмдаги ахборот оқимлари 
кесишувининг маркази ҳисобланади. Бюджет жараёнининг ахборот 
оқимлари оқилона бошқарув қарорларини қабул қилиш учун асос бўлиб 
хизмат қилгани ҳолда, уларни соддалаштирилган тарзда қайта ишлаш ва 
автоматлаштириш учун бир тизимга солиш ва тартибга келтириш талаб 
этилади. Шу сабабли мамлакатимиз ҳукумати томонидан бу муаммонинг 
муҳим ижтимоий-иқтисодий аҳамиятга эга эканлигини инобатга олиб, 
давлат молиясини бошқаришнинг ахборот тизимини шакллантириш 
юзасидан тегишли қарорлар қабул қилинган ва махсус дастурлар ишлаб 
чиқилган. 
Автоматлаштирилган ахборот тизими бу ахборотларни тезлик 
билан қайта ишлаш учун мўлжалланган иқтисодий-математик методлар
моделлар, дастурлар ва технологик воситалар йиғиндисидир.
Бюджет жараёнини бошқаришнинг автоматлаштирилган ахборот 
тизимилари реал вақт режимида бюджет жараёни (шу жумладан, бюджет 
ижроси) ахборот оқимларинининг комплекс ҳисобини олиб бориш ва 
иқтисодий таҳлилини амалга ошириш имконини берали, маълумотларнинг 


252 
ҳаққонийлиги ва тезкорлигини оширади ва оператив тарзда тегишли 
оқилона бошқарув қарорларини қабул қилишга имкон яратади. 
Табиийки, мамлакатимизда бюджет жараёнини бошқаришнинг 
автоматлаштирилган ахборот тизимини ташкил этиш ва ривожлантириш 
босқичма-босқич амалга оширилаётган бўлиб, бюджет жараёнини 
бошқаришни тўлиқ автоматлаштириш, яъни реал вақт (он-лине) режимида 
бюджет жараёни ахборот маконини яратиш мақсад қилиб қўйилган. 
Бюджет жараёнини бошқаришни автоматлаштиришнинг дастлабки 
босқичида Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва унинг ҳудудий 
бўлинмаларида “Глобал интеграциялашган ахборот тизими” (ГИАТ) ва 
“Ахборотни қайта ишлаш корпоратив ахборот тизими” дастурлари 
қўлланиб келинган. Бу дастурларнинг асосий мақсади қўл меҳнатини 
камайтириш билан бир қаторда, ишончсиз маълумотлар билан боғлиқ 
бўлган хатолар сонини камайтиришга қаратилган. Бу дастурлар молия 
органларининг тор доирадаги вазифаларини қамраб олганлиги, бюджет 
ташкилотларининг харажатлар сметалари ва бошқа молиявий режалар ва 
ҳужжатлар кўрсаткичларини компьютерда жамлашга мўлжалланганлиги, 
дастурлар мажмуалари уйғунлаштирилмаганлиги, маънавий ескирган 
содда технологияларга асосланганлиги, бюджет жараёнининг барча 
босқичларини 
қамраб 
олиш 
имкониятининг 
йўқлиги 
билан 
хусусиятланади.
Мамлакатимизда Давлат молиясини бошқариш(ДМБ)ни ислоҳ этиш 
стратегиясининг асосий йўналишларидан бири – давлат бюджети ғазна 
ижросининг автоматлаштирилган ахборот тизимини яратиш ва 
такомиллаштириш ҳисобланади. Бу стратегик вазифани бажариш 
мақсадида “Давлат бюджетининг ғазна ижроси” дастурий мажмуаси 
яратилди ва бугунги кунда у давлат бошқарувининг барча поғоналарида 
бюджет 
ижросини 
бошқаришнинг 
самарали 
ва 
истиқболли 
автоматлаштирилган ахборот тизимига айланиб бормоқда.


253 
Хусусан, 
Ўзбекистон Республикаси 
Президентининг 
“Осиё 
тараққиёт банки иштирокида “Давлат молиясини бошқаришни ислоҳ 
қилиш” лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 2007 
йил 1 ноябрдаги ПҚ-721-сонли Қарорига мувофиқ равишда мамлакатимиз 
ҳудудларида “Давлат молиясини бошқариш тизимини ислоҳ қилиш” 
лойиҳаси муваффақиятли амалга оширилмоқда. Мазкур лойиҳа негизида 
амалдаги давлат молия тизимининг фаолиятини қамраб олувчи 
информацион тизимни такомиллаштириш кўзда тутилган. 
2009-2012 йиллар мобайнида номи юқорида зикр этилган қарорга 
мувофиқ (ПҚ-721-сонли) мамлакатимизда “Давлат молия тизимини 
бошқаришнинг 
информацион 
тизими” 
деб 
номланган 
замонавийлаштирилган амалий дастур билан таъминлаш режалаштирилди. 
Мазкур дастурнинг амалга тадбиқ этилиши орқали бутун республикамиз 
ҳудудида давлат бюджетининг ғазна ижросини таъминлаш билан боғлиқ 
барча жараёнларни қамраб олиш имконияти яратилмоқда. 
Айни вақтда бюджет тизими бюджетларининг барчаси учун бирдек 
очиқ бўлган транзит тарзида ҳаракатланиши мумкин бўлган даромад 
(тушум)лар кирим қилинадиган махсус ҳисобрақамлар ёпилиб, уларнинг 
ўрнига “Давлат молиясини бошқаришнинг ахборот тизими” (ДМБАТ) 
мажмуавий дастури бўйича давлат бюджетининг даромадлар қисмига 
келиб тушадиган тушумлар учун алоҳида шахсий ҳисобрақамларнинг 
очилиши жорий этилди. 
Молия вазирлиги Ғазначилиги ҳамда унинг жойлардаги ҳудудий 
бўлинмаларининг функционал фаолиятини амалий ва норматив-ҳуқуқий 
жиҳатдан таъминлаш учун тегишлича шарт-шароитлар яратилмоқда. 
Молия вазирлиги Ғазначилиги ўз зиммасига юклатилган функционал 
фаолиятни амалга оширишида жорий қонунчилик талабларига, шунингдек
айни турдаги фаолиятга тааллуқли жаҳон стандартлари (МСБГУС, РСГФ-
2001)га мувофиқ иш юритилиши таъминланади. 


254 
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Ғазначилигининг 
ташкилий тузилмалари “Давлат молиясини бошқаришнинг ахборот 
тизими” (ДМБАТ) мажмуавий дастурининг амалиётга бевосита тадбиқ 
этилиш вақтига келиб маълум даражада оптималлаштирилди. Шу мақсадда 
мавжуд тизим негизида моддий-техник, информацион ва кадрлар билан 
таъминланиш жиҳатидан муайян янгиланишлар қилинди. 
“Давлат молиясини бошқаришнинг ахборот тизими” (ДМБАТ) 
мажмуавий 
дастурининг 
турли 
модуллари 
орасида 
тегишли 
информациялар билан алмашинув жараёнлари модуллараро механизмлар 
ёрдамида амалга оширилади. Ушбу механизмлар пакетнинг ўзак қисмида 
ҳамда модуль тизимининг алоҳида созлаш тизимларида жойлаштирилган. 
Модул пакетининг ўзак қисми норматив-справочник типидаги информатив 
блокка ҳам эга. Ушбу информатив блок негизида бажариладиган 
операциялар классификатори, Ғазначилик ҳамда банк бўлинмалари 
ҳақидаги справочникларда сақлаб қўйилади.
“Даромадларни бошқариш” модули ёрдамида давлат бюджетига 
келиб тушадиган солиқ тўловлари ва бошқа хил мажбурий тўловларнинг 
турлари ва уларнинг қайси бюджет бўғинига туширилиши лозимлигига 
қараб рўйхатга олиб бориш, белгилаб қўйилган нормативларга мувофиқ 
турли даражали бюджетларга тушириладиган маблағларнинг кундалик 
тақсимланиши ҳақида маълумотлар олиш, ягона ғазна ҳисобрақами 
(ЯҒҲР)га тушаётган маблағлар ҳақидаги кундалик маълумотларни 
жамлаш, бюджетга кундалик келиб тушган солиқ тўловлари ва уларнинг 
тақсимоти ҳақида маълумотлар билан танишиб бориш мумкин бўлади. 
Давлат бюджетининг даромадлар қисмига тушадиган маблағлар 
жумласига амалдаги қонунчилик меъёрларига мувофиқ жорий этилган 
солиқ тўловлари ҳамда бошқа хилдаги мажбурий тўловлар (улар ҳақидаги 
тўлиқ маълумот ДМБАТ дастурий мажмуанинг справочникларида 
сақланади) киритилади. Солиқ тўловчи субъектлар бюджетга тўланадиган 
тўловларни барча банк бўлинмаларида амалга оширишлари мумкин, ўз 


255 
навбатида мазкур банк бўлинмалари қабул қилинган маблағларни 
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Тошкент шаҳридаги Бош 
бошқармаси Ҳисоб-китоб касса маркази (ҲКМ) да очилган ЯҒҲРга 
тегишли махсус ҳисобрақамига ўтказиб беради. Бюджетга тўланадиган 
тўловлар нақд пул кўринишида ёки пул ўтказиш йўллари билан амалга 
оширилиши мумкин. Тўлов операциялари пул ўтказиш йўли билан 
бажарилганида зиммасидаги мажбуриятларини бажарувчи субъектнинг 
зарур 
реквизитлари 
(даромадлар 
кирим 
қилинадиган 
шахсий 
ҳисобрақамининг коди, солиқ тўловчининг идентификацион рақами 
(ИНН), кирим операцияларининг администратори (ДСИ, Божхона 
органи)нинг коди, тўловлар қачон амалга оширилганлиги ҳақидаги 
маълумот, ЯҒҲРнинг ҳисоб-китоб рақами очилган агент-банкнинг коди) 
акс эттирилиши шарт.
Молия вазирлиги Ғазначилигининг бўлинмалари “Даромадларни 
бошқариш” модулининг созловчи механизмларига, қандай иш тартибига 
созланганига қараб, агент-банк берадиган маълумотларни автоматик 
тарзда ёки механик тарзда бажариладиган операциялар ёрдамида қабул 
қилиб олиб, сўнгра олинган маълумотлар тегишли тартибда ишланганидан 
кейин турли даражали бюджетлар бўйича тақсимлаб берадилар. Тушган 
даромадларни турли даражали бюджетлар ўртасида тақсимлаб бериш 
операцияси амалдаги қонунчилик меъёрларига мувофиқ даромадларни 
бюджетлар ўртасида тақсимлаш нормативларига асосланиб тайёрланган 
махсус справочникларга таянган ҳолда автоматик тарзда бажарилади.
Давлат бюджетининг кирим қисмига тушириладиган маблағларни 
турли даражали бюджетлар ўртасида тақсимлаб бериш жараёнлари 
амалдаги нормативларга мос равишда бажарилиши, шунингдек, “ДМБАТ” 
мажмуавий дастурининг тегишли справочниклари бўйича тўланиши лозим 
бўладиган солиқ суммаларини тўғри белгилаб берилиши устидан қатъий 
назорат ўрнатиш учун Ғазначиликнинг бўлинмаларида масъул ходимлар 


256 
тайинланиб, улар норматив-справочник материалларига тааллуқли 
ўзгаришларни мунтазам равишда кузатиб бориши лозим. 
Давлат бюджетининг кирим қисмига тушадиган маблағлар 
Ғазначиликнинг ЯҒҲРга келиб тушгани ҳақида маълумот олинганидан 
кейин тўпланган барча даромадлар суммаси ҳақидаги маълумотлар 
генерацияланиб (бир ерга жамланиб), таҳлил қилинади ва шундан кейин 
жамланган маблағлар даражасига қараб тегишли бюджетлар ўртасида 
тақсимланадиган бюджет маблағлари миқдори аниқланади, бухгалтерия 
ҳисобини юритиш бўйича муайян операциялар бажарилади, автоматик 
тарзда Ғазначиликнинг ЯҒҲРга келиб тушган абсолют суммалар ҳамда ҳар 
хил бюджетларга ажратилган маблағлар ҳақидаги маълумотлар 
шакллантирилиб сақлаб қўйилади. 
Ушбу модуль Ғазначиликнинг ЯҒҲРга келиб тушган маблағларни 
қайд қилиш ва улар билан боғлиқ турли хил касса операцияларини 
бажариш бўйича қуйидаги вазифаларни бажаришга имкон беради: 

Ғазначиликнинг ЯҒҲРга келиб тушган киримлар ҳисобини 
юритиш (жумладан, кундалик тартибда ЯҒҲга келиб тушган суммалар 
ҳамда турли хил бюджетларга қаердан ва кимнинг номидан келгани 
аниқланмаган маблағлар ҳақидаги тегишли маълумотларни таҳлил қилиш 
ва ишлаш); 

белгиланган меъёрдан ортиқ миқдорларда илгарироқ бюджетга 
ўтказилган маблағларни қайтариб бериш ҳамда турли хил бюджетларга 
қаердан ва кимнинг номидан келгани аниқланмай қолган маблағларни 
эгасини аниқлаб қайтариб бериш; 

солиқнинг бирон бир тури бўйича белгиланган меъёрдан ортиқ 
миқдорларда бюджетга ўтказилган маблағларни бошқа турдаги солиқ 
тўловлари бўйича мавжуд қарздорлик ҳисобига ўтказиб тафовут ўрнини 
қоплаш (амалда бўлган турли хил солиқ тўловлари бўйича баланс ҳосил 
қилишга хизмат қилади), шунингдек, таснифланиб улгурилмаган 
киримларни турли хил даражадаги бюджетларга ажратиб бериш. 


257 

мамлакат миқёсида йиғиладиган солиқ ва бошқа хилдаги 
мажбурий тўловларни турли даражадаги бюджетларга ўтказиб бериш 
имконини беради; энг муҳими, тўпланадиган маблағларни бир хилда қуйи 
даражали бюджетдан юқоридагисига ва аксинча, юқори даражадаги 
бюджетдан қуйи даражадаги бюджетларга ўтказиб бера олади; 

ўзаро ҳисоб-китобларни қайд этиш асосида барча касса 
операциялари ҳақидаги маълумотларни жамлаш учун қулайлик туғдиради, 
бундай имкониятнинг яратилиши оқибат натижада аниқ мақсадга 
йўналтирилган лойиҳалар бўйича харажатларни амалга ошириш вақтида 
томонларнинг ўзаро ҳисоб-китобларини қайд этиш имконини беради;

дастур иш жараёнида йўл қўйилган хато ва камчиликларни 
аниқлаб тузатиш имконини ҳам беради; 

бюджетга келаётган киримларни ҳамда уларни қайтариб бериш 
билан боғлиқ касса операциялари бўйича турлича ҳисоботлар тайёрланади, 
шуни ҳисобга олиб, турли хил ҳисоботларни тайёрлаш мумкин бўлади; 

модуль тизими негизида норматив-справочник маълумотларини 
ўрнатиш ва созлаш имконини беради (ушбу модуль асосидаги функционал 
вазифаларнинг муваффақиятли бажарилиши учун юқорида айтиб ўтилган 
справочниклар тизимга киритиб қўйилиши керак); 

модуль тизими негизида мемориал ордерлар ҳақидаги (жумладан, 
аналитик бухгалтерия ҳисобларига оид ёзувлар қайд этиладиган 
жамланган (йиғилган, терма) мемориал ордерларнинг тузилган вақти, қайд 
қилиш рақами ҳақидаги тегишли маълумотларни) справочник ўрнатилиши 
мумкин бўлади; 

бухгалтерия ҳисоблар режасининг тузилиши билан боғлиқ 
жараёнлар (хусусан, бюджетнинг кирим қисми бўйича ҳисобга олинадиган 
барча касса операцияларини бажаришга доир турли хилдаги аналитик 
материалларнинг рўйхати)га оид расмий ёзишма материаллари бўйича 
справочник ўрнатишга имкон беради. 


258 
Тизим бўйича турли хил маълумотларни қабул қилиб олиш ҳамда 
масофага узатиш учун махсус “Маълумотларни қабул қилиб улар билан 

Download 2.65 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   103   104   105   106   107   108   109   110   ...   137




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling