O'zbekiston respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi


Download 5.06 Mb.

bet16/57
Sana11.02.2017
Hajmi5.06 Mb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   57

1J095 yilda o‘ldirildi.

% 

Ahmaddan 

so'ng  taxtga oMiigan Arslonxon  (1102-1130)  zamonida 

qtnaxoniyiar  garchi  yarim  mustaqillik  sharoitida  siyosat  yurgizgan 

boMsalar  ham,  Samarqand  shahrining  obodonligi  bo'yicha  katta  ishlar 

qildilar.  Harbiy  qo‘mondonlar  va  ruhoniylar  Arslonxon  hokimiyatidan 

noqud  edilar.  Arslonxon  betobligi  tufayli  hokimiyatni  o‘gMi  Nasrga 



top^madL 

Lekin 


fttnachilar  Nasmi  oMdiradilar.  Arslonxon  Marvdan 

Sulton Sanjami yordamga chaqiradl  Bundan  foydalanib,  Sanjar  1130 yili 

Sapaqandniegallaydi.

л  

XII 


asr 

boshlarida  qoraxitoylar 

Bolasog‘unni  egallaydilar.  1138 

y$da  qoraxitoylar  go'rxoni  Sulton 

Sanjaming  qarindoshi,  Samarqand 

iMjfcmdari  Mahmudni  Xo'jand  yaqinida 

magMub  etadi.  Shahar  talanib 

katta tovon umfirilgan bo‘lsa-da, bosib olinmadi.



'■■t  114! 

yilda qotaxitoylar yana 

Movarounnahrga bostirib kirdilar.  Bu 

gA 

jang  Samarqand  yaqinidagi  Qatvon 

choMida  boMdi.  Jangda  sulton 

Sttyar 


Ы1ап 

Mahmudning birlashgan kuchlari 

tor-mor keltirildi.  Har  ikki 

tofcondan  30  mingga  yaqin  kishi  o‘dirildi. 

Sulton  Sanjar  va  Mahmud 

Tt&oiz  tomon  chekindilar.  Sulton  Sanjar 

xazinasi,  uning  xotini 

Tiflfamxottm go'ixon qoMiga 

oMja 

tushdi. 


Qoraxoniylar  Samarqand  va 

Botoroai egvlladilar.

Samarqandning  qoraxoniylar 

sulolasiga  mansub  boMgan  keyingi 

xoabri, ya’ni iloqxonlar quyidagilardir 

Muhammad  ibn 



Husayn  <1170-1176),  Muhammad  Oqtosh 

Tamgfachxoe 

(1176-1179), 

lbrohim ibn 

Husayn (1178-1202), Usmon  ibn 

ftwfcim (1102-1212).

; Q*yganda  Qodirxon  ibn  lbrohim  ibn 

Husayn  (1183-1210),  Iloq 

(&hoish)da  (poytaxti  Binkat)  Shoh 

Qilichxon  (1177-1.183),  Tamg‘ach 

Hoqfa 

(1195-1

197), 


Oqtosh Chag'rixon 

(11

97-1206) hokim edi.

So^nggi  qoraxoniylar  qoraxhoylarga 

tobelikdan  qutulgan  edilar. 

Bimq 

1212 


yilida 

Alovuddin  Muhammad  Xorazmshoh  g'arbiy



qoraxoniylar  davlatining  hoqoni  Usmonni  o'tdirib,  Samarqandni  o'z 

mulklariga qo'shib oldi,

Qoraxoniylarda  Qoshg‘ar  va  Bolasog'un  poytaxt  sanalib,  ulug‘  xon 

shu  shaharlardan  birida qarorgohda  o‘tirgan.  Ulug‘  hoqon  yoki  ulug‘  xon 

ul-hoqon 



degan  nomda  yuritilgan.  Arab  manbalarida  mazkur  unvon 

sulton  ul-salotin, 



tors  tarix  asarlarida 

shahanshohga 



muvofiq  keladi. 

Aynan  yuqoridagi  oliy  unvon-qoraxoniylar davri  kitoblarida 

tamg‘ochxon 



deb  ham  yutirilgan.

Qoraxoniylarga  qarashli  yerlar  tamg'ochxon  tomonidan  uning 

o ‘g ‘illari,  qarindoshlari  o'rtasida  taqsimlangan  edi.  Shu  bois  yer-mulk 

masaiasida  ota-o‘g‘ il,  amaki Jiyanlar  hamda  aka-uka-yu amakivachchalar 

o'rtasida  doimiy nizolar yuz berib,  u siyosiy ahvolga salbiy ta’sir ko‘rsatib 

turgan.

Yettisuvdan  turib  iVfovaraunnabrni  boshqarish  qiyin  bo'lgan. 

Qoraxoniylar  davrida  Samarqand  iloqxoni  ancha  kuchayib  ketgan  edi. 

Saroyda  somoniylar  davlatida  boMganidek  vazir,  sohibbarid,  mustavfiy, 

hojib,  rais-muhtasib  kabi  amaldorlar  bo'lgan.  Qoraxoniylar  davlatida 

imom, sayyid, shayx,  sadrlar mavqeyi  kuchli  edi.

Qoraxoniylar  davlati  boshlig'i  lavozimi,  hoqonning  taxti  merosiy 

sanalgan.  Ma’muriy  idoralar  ikkiga  bo'lingan:  dargoh 

va 

devonga. 

Xoqonning 

ulug‘  hojibi 



xoqon  bilan'fuqaro  o ‘rtasida  vositachilik  qilgan. 

Hoqon  saroyida  quyidagi  amaldorlar  bo'lgan: 

og‘ichi-shoyi 



kiyimlar 

xazinachisi;  biruk-mehmonlarni  qabul  qilish  bo‘yicha mutasaddi; 

oshchi- 


hoqon  oshxonasi  boshlig‘i  (bog‘archi);  bitikchi-munshiy;  kotib-mirza; 

qushchi-hoqon ovining tashkilotchisi.

Hoqon  harbiy  qo'shinlari 

cherik 


deyilgan,  unga 

suboshi, 



yoki 

sipohsolor 



qo'mondonlik qilgan.  Kichik  zobit 

chovush, 



sipohiylar to'dasi 

qo‘mondoni 

xaylboshi 



deyilgan.  Qo'shin  o ‘nlik,  yuzlik,  mingliklarga 

bo'lingan.  Qoraxoniylar  hoqoni  qo'shi  (harbiy  lager) 

xonto'y 


deyilgan. 

Hoqon  qo’shida  doim  9  ta  sariq  bayroq  hilpirab  turgan.  Hoqonlikda 

elchini 

yalavoch 



yoki 

yalafar 


deb atalgan.

Hoqoniik  hududlari  el,  viloyatlarga  bo'lingan.  Ijtimoiy  tuzumda 

mavqei  ancha  baland  hisoblangan  yirik  zamindorlar-dehqonlar  qatlami 

qoraxoniylar  davrida  o'z  ahamiyatini  yo'qotdi.  0 ‘rta  Osiyo  ko'hna 

/.odagon  toifasining  bunday  ahvolga  tushishiga  asosiy  sabab  siyosat 

maydonida  yuz  bergan  sulolalar  o'rtasidagi  taxt  almashuvi,  eng  ta’sirli 

jihati  esa  ko'chmanchilik  sharoitiga  moslashgan  el-uluslarining  o'troq 

aholi  hududlarining ishg'ol  etishidir.

147


Somoniylar  zamomda  mazkur  sulola  uchun  xos  markazlashgan 

lavlat tuzaimidan  qoniqmagan  asizoda dehqonlar qoraxoniylami  qoilab- 

[uwatlagan  edilar. v Yirik  xonadon  sohiblari-qoraxoniylar  hokimiyalda 

unq  davr  tura  olmadilar  va  vaqti  kelib  biz  hududimizniog  asosc/ 

lidaiidortari  bo‘lib  . qoiamiz  deb  o‘ylashgan  edi.  Ularning  bunday 

tjaiarini  tushungan  yag‘rao  va  jiki I laming  boshliqlari  zodagonlami 

juvg'in qila boshladilar. Buning oqibatida keksa boy qatlam  vakillan o 'z  

Acinzorlari,  uy-joylari,  mulklari  va  boyliklaridan  mahrum  bo'ldilar. 

>ehqon  degan  nom  endilikda  faqal  oddly  jamoatchiga  nisbatan 

lytiladigan  boMib  qokh.  Aslzodalar  o'zlarining  daromad  manbayi-yer- 

mtlkdait  mahrum  bo‘la  bosblagan  sari  oddiy  jamoatchi  ziroajtkodar 

jaraehifeaga  aylana  bordilar.  Bu  paytda  yeriar  egasiz  va  qadrsiz  bo‘Kb 

joldi.  Unumdor  joylar  yayloviarga  aylandi.  Biroq  keyingi  voqealar 

arayonida  Movaraunnahr  ijtimoiy  hayotida  jonlanish  yuz  berganMgi 

taqida ma’lumotlar bor.

Qoraxoniylarda oddiy xalq  bndan  deyiigan.  Soliq to‘Iovchi  fuqaro 

-ayiyat deb atalgan. Qabila boshliqlari bek deyiigan, savdogarlar sart deb 

ttalgan. 

Qoraxoniylar 

davladda  .  hunarmandchiliк 

(kulolchiHk, 

o ‘quvChilik,  shishasozJik,  temirchilik,  za^garlik),  shuningdek  ziroat   

Aorvachilik  mahsulodarioi  qayta  ishlovchi  sohalar  taraqqiy  etgan. 

Shuningdek,  qimmatbaho  toshlar,  oltin,  mis,,  temir  qazib  olingan. 

5

haharsozlik  inshoodari  pishiq  g‘ishtdan  bunyod  etilgan.  Xonlikda yer 

Sgaligining  kjto  shakii  keng  tarqalgan.  Manbada  shunday  deyiladi: 

Iqtbga sohib bo‘ Iganlar (muqtalar) shuni bilishlari lozimki, ular faqatgiaa 

^ayiyyatdan  haq molini yaxshilik bilan olishga haqlidiriar va odamlar o'z 

anuv  mollari,  bola-chaqalari,  asbob-uskunalari  bilan  xavfsiz  boMishlari 

shart.  Agar  odamlar  sanoyga  kelib,  o ‘z  hollarini  ma’lum  qikooqdii 

bo‘tealar,  ular  qarshilik  qilmasinlar  va  qaysi  bir  muqta  shunday  qflsa 

30

‘lini qisqartirib, iqtosini tortib olish, o'ziga jazo berib, boshqalaiga itaat 

jtibko'rsatishkeraL  Ularga  shuni  bildirib  qo‘yish  lozimki,  mulk  ham, 

rayiyat ham  xonnikkitr. Muqtalar va valiylar ularni boshlarida shahnaddk 

turib, 

podshoni 

rayiyat 

bilan 

biiga 

xav&izlikdan 

saqlaydiiar 

(“Siyosatnoma”).  Hoqon, vaqf, jamoa mulklari qoraxoniylar tasamifidqgi 

asosiy yer-mulklar hisoblanadi.

Qoraxoniylar  davtatida  saljuqiylarda  boigan  каЫ  iqto  egasi  o*z 

mulkida  ishlayotgan  ziroatkorlandan  belgilangan  miqdoida  qonun  bilan 

qayd etilgan  soliqdan boshqa ortiqcha mahsulot yoki  haq olishga huqugi 

bo‘lmagan.  Majburiy  ravishda  biror-bir  mahsulot  tortib  olinsa,  bunday

148


v a z i y a t d a   iq t o n i n g   m a M u m   m i q d o r i   q ir q ib   o li n g a n   yo k i  u m u m a n   tortib 

o l i n g a n .



G ‘aznaviylar va Saljuqiylar

G ‘azna  shahrini  Xurosonning  siyosiy  niarkaziga  aylanishi  X  asrning 

ikkinchi  yarmiga  to‘g ‘ri  keladi.  G'aznaviylar  davlatining  asoschisi 

Sobuqtegin  boMib,  bu  davlat  uning  o'gMi  Mahmud  G'aznaviy  davrida 

musulmon  olamining  eng  kuchli  davlatiga  aylandi.  Bu  daviatning  hududi 

Mahmud  G'aznaviyning  istilochilik  yurishlari  tufayli  shimoliy  va 

shim oliy-g‘arbiy  Hindistondan  Chag'aniyon  va  Xorazmgacha  cho'zilgan 

bo'lib,  unga  Eronning  katta  qismi  ham  kirgan  edi.  Mahmud  G'aztiaviy 

Movaraunnahrdagi  qoraxoniylar  siyosatiga  va  ayniqsa  Xorazmga  katta 

ta’sir  ko'rsatar  edi.  O 'z  davrining  iqtidorli  sarkardasi  va  qattiqqoM 

hukmdori  bo'lgan  Mahmud  G'aznaviy  1030-yilda  vafot  etadi.  Shundan 

so'ng  taxtni  lining  o ‘g ‘li  Ma’sud  (1030-1041)  egallaydi.  Lekin  Ma’sud 

otasi  tuzgan davlatni  butunligicha saqlab qololmadi.

Mahmud  G'aznaviyga  rasman  tobe  boMgan,  lekin  amalda  mustaqil 

boshqariladigan  Xorazm  shohi  Xorun  ibn  Oltintosh  1034-yilda  Xorazmni 

butunlay  mustaqil  deb eMon qildi  va katta qo'shin  bilan  Xurosonga yurish 

qiidi.  Lekin  Sulton  Ma’sud  tomonidan  sotib  olingan  kishilar  Xorazm 

shohi  Xorunni oMdiradilar.  Uni  qoMlab-quvvatlagan  qoraxoniylar qo'shini 

yana  Samarqandga  qaytib  ketadi.  Shundan  so‘ng  Sulton  Ma’sud 

qoraxoniylar  bilan  muzokaralar  olib  boradi  va  shu  yoM  bilan  g ‘aznaviylar 

hokimiyatiga boMgan  xavfni  bir oz kamaytiradi.

G ‘aznaviylar  sultoni  Ma’sud  Xurosonga  yurish  qilgan  turkiy- 

saljuqiylar  bilan  ko'p  bor  jang  olib  borishga  majbur  boMdi.  Mahmud 

G'aznaviyning  ruxsati 

bilan  shimoliy  Xurosonga  joylashib  olgan 

saljuqiylar  bu  davrga  kelib,  g ‘aznaviylar  uchun  katta  xavf  tug‘dira 

boshladi.  1035-yilda saljuqiylarning  Xurosonga yangi  hujumi  boshlanadi. 

Nishopurdan 

Niso 

shahriga 

yetib 

kelgan 

g ‘aznaviylar 

qo'shini 

saljuqiylarga  zarba  bergan  boMsa-da,  Saljuqiyning  nevarasi  Tog‘rul  va 

Changri  boshchiligidagi  turkmanlar  kechasi  (i'aznaviylar  qarorgohiga 

hujum  qiladi  va  g'alaba  qozonadi.  1037  yil  aprel  oyida  turkmanlar  Mari 

viloyatini  uzil-kesil 

egallashga  crishdilar  va  Bag‘dodda  xalifaga 

hokimiyat  uchun  yorliq  berishni  so'rab  elchi  jo ‘natadiiar.  Shu  tariqa 

Xurosondagi  yangi  davlatga-Saljuqiylar davlatiga asos solindi.

Keyingi  yillar turkmanlar  Tog'rul  boshchiligida  bir  qancha zarba!ar 

berib,  Xurosonning  katta  qismini  bosib  oldilar.  Shundan  so'ng  Ma’sud

149


katta  qo‘shin  bilan  saljuqiylar  ustiga  yurish  qildi. •  1040-yilda  Mari 

yaqinidagi  Dandanakon  degan  joyda  hal  qiluvchi  jang  bo‘lib,  bunda 

Ma’sud  armiyasi  qattiq  mag‘lubiyatga  uchradi.  Jangdan  zo‘rg‘a  qochib 

qutulgan  Ma’sud  tez  orada  (1040-y.)  vafot  etdi.  Uning  vorislari 

g'aznaviylar  davlatining  avvalgi  qudratini  tiklashga  muvaffaq  bo‘la 

olmadilar.

G'aznaviylarga tegishli Xuroson asta-sekin saljuqiylar qo'liga o'tdi. 

Saljuqiylar  davlatining  bosh  sultoni  bo'lib,  Tog‘rulbek  (1038-1063-y.) 

sayiandi.  U  katta  istilochilik  yurishlari  olib  borib,  BaLxni,  Iroqhing 

shimol i,  Ozarbayjonni,  Kurdistonni  va  Qo'histonni  ham  bosib  olishga 

erishdi.  1055-yiIda  u  katta  qo'shin  bilan  Bag'dodga  kirib  keldi  va 

xalifadan  o 'z   nomiga  xutba  o'qitishni  talab  etdi.  Shundan  so'ng  xalifa 

diniy  hokimiyatni  o 'z  qo'lida  saqlab  qolib  dunyoviy hokimiyatni  sulton 

unvoni bilan Tog'rulbekka topshirdi. Saljuqiylar davlatining poytaxti qilib 

Tog'rulbek  Ray  shahrini  tanladi.  Uning  hukmronligi  davrida  saljuqiylar 

Kavkazda  Vizantiya  qo'shinlariga  ham  katta  zarba  berdilar.  U 

Movaraunnahrda  hukmronlik  qilayotgan  qoraxoniylar  bilan  do'stona 

munosabatlar  o'matdi.  Lekin  uning  vorisi  Alp  Arslon  (1063-1072) 

Amudaryoning  o'ng  sohilidagi  yerlarga  bir  necha  bor  harbiy  yurishlar 

uyushtirdi.  Vizantiya imperatori  Roman IV Diogen  qo'shinlarini mag'lub 

etdi.  Undan  keyin  taxtga  o'tirgan  Malikshoh  (1072-1092)  1089-yilda 

qoraxoniylar  o'rtasidagi  ichki  nizolardan  foydalanib  Buxoro  va 

Samarqandni  egalladi  va  katta  o'lja  bilan  orqaga  qaytdi.  Lekin 

Qoraxoniylar  Saljuqiylaming  yarim  vassaliga  aylandilar.  Malikshohning 

o'limidan  keyin  Saljuqiylar  davlatida  taxt  uchun  o'zaro  kurashlar  qizib 

ketadi  va  1118  yUda  hokimiyat  buyuk  saljuqiylar  sulolasining  so'nggi 

yirik  vakili  Sulton  Sanjar  (1118-1147)  qo'liga  o'tadi.  Uning  davrida 

Saljuqiylar 

davlatining 

poytaxti 

Marv  shahriga  ko'chirildi. 

Movarounnahrdagi qoraxoniylarning ichki ishlariga, siyosatiga katta ta’sir 



o'tkaza olishga erishgan  saljuqiylardan edi.  1141-yilda qoraxitoylar bilan 

Sulton  Sanjar  va  uning  vassali,  ittifoqdosh  qoraxoniy  Mahmudxonning 

birlashgan  qo'shinlari  o'rtasida,  Samarqand  yaqinidagi  Qatvon  cho'lida 

bo'lib o'tgan jangda qoraxitoylarning g'alaba qilishi  Saljuqiylar davlatini 

ancha  zayiflashtirdi.  Saljuqiylaming  mag'lubiyatidan  Xorazmshoh 

Qutbiddin  Muhammad  Otsiz  ustalik  bilan  foydalanib,  1141-yilning 

qishida  saljuqiylaming  poytaxti  Marvni  bosib  oldi,  1142-yiIda  esa 

Nishopurga  yurish  qildi.  Lekin  Sulton  Sanjar  Xorazm  qo'shinlarini 

Xurosondan  quvib  chiqardi  va  Xorazmshoh  Otsizni  yana  o'ziga 

bo'ysundirishga  erishdi.  Sulton  Sanjaming  harakatlariga  qaramasdan

150


Saljo'qiylar 

davlati 

o ‘/.ining 

avvalgi 

qudratini 

yo'qota 

bordi. 

Saljo!qiylarga  hal  qiluvchi  zarbani  Balx  va  Xuttalon  viloyatlarida 

yashovchi  ko'chmanchi  Guz  qabilalar  berdilar.  Ular  Sulton  Sanjar 

qcrshinlarini  tor-mor etib,  uni  asir oldilar.  Guzlar himoyasiz qolgan  Marv, 

Nishopur  shaharlarini  talab,  o ‘t  qo‘ydilar.  Sulton  Sanjar  1156-yiida 

asirlikdan  qochishga  muvaffaq  boMsa  ham  saljuqiylar  davlatini  tiklay 

olmadi  va  bir yildan keyin vafot etdi.

Xorazmshohlar davrida o‘zbek davlatchiligi



Xorazm  somoniylar  davrida  ularga  tobe  edi.  X  asr  oxiri  va  XI 

asrning  boshlariga  kelib  Xorazm  hokimi  M a’mun  1  va  uning o ‘gMi  Ali  ibn 

Ma’mun  Somoniylar  davlati  tugaganidan  so'ng  mustaqil  davlat  tuzishga 

harakat  qilib  ko:rdilar.  Lekin  Movaraunnahrdagi  Qoraxoniylar  va 

Xurosondagi  G'aznaviylar  davlati  oldtda  Xorazm  davlati  juda  kuchsiz 

bo'lib,  ko‘p hollarda  Mahmud G'aznaviy  va uning o ‘g‘li  Ma’sudga qaram 

edi. 

G'aznaviylar  davlatining  inqirozi 

va  Xurosonda  Saljuqiylar 

hukmronligi  o'rnatilgandan  keyin  Xorazm  dastlabki  yillarda  mustaqil 

siyosat  olib  borishga  harakat  qilgan  bo'lsa-da,  tez  orada  Saljuqiylarga 

qaram  davlatga aylandi.

Xorazmning  mustaqil  davlat  sifatida  shaklianishida  ko‘p  xizmat 

q i l g a n  



hukmdor Qutbiddin  Muhammad Otsiz (1127-1156) boMdi.  Saljuqiy 

Sulton  Malikshoh  davrida  Xorazmni  hukmdori  boMgan  Anushteginning 

n e v a r a s i  



O tsiz  o ‘zi  tobe  boMgan  Saljuqiy  sultonlarining  har  bir  xatosidan 

ustalik  bilan  foydalandi.  Ayyor,  diplomat va mohir sarkarda bo'lgan Otsiz 

mustaqil  tashqi  siyosat  olib  bordi.  U  Xorazm  yerlarini  ancha  kengaytirib, 

Sirdaryoning  quyi  oqimi  yerlarini,  Mang'ishloqni  bosib  oladi.  Shundan 

so'ng  u  bir  necha  bor  (1138,  1141,  1142,  1147-1148-yy.)  Sulton  Sanjarga 

qarshi  isyon  qildi  va  magMubiyatga  uchrab  Saljuqiylarga  butunlay  tobe 

boMib 


qoldi.  Lekin  shunga  qaramasdan  u  Xorazmni  mustaqilligi  uchun 

mustahkam  asos  yarata  oldi.  Sulton  Sanjarning oMimidan  so'ng  (N 5 7   y.) 

Saljuqiylar  davlati  deyarli  y o ‘q  boMdi  va  Xorazmni  mustaqil  davlat 

sifatida siyosat olib borish uchun  keng yoM  ochildi.  Muhammad Otsizning 

oMimidan  so ‘ng  o ‘gMi  Elarslon  taxtga  o'tirdi.  U  otasiga  qaraganda  ancha 

q u l a y  



vaziyatda  davlatni  boshqardi.  Xurosondagi  voqealardan  foydalanib 

u  Kaspiy  bo'yidagi  Dehiston  hududlari  bosib  olishga  erishdi.  Elarslon 

otasi  davrida  Xorazmning  bo'ysundirilgan  ko'chmanchi  turkman  va 

qipchoq  qabilalari  yordamida  Movaraunnahrning  ichki  ishlariga  ham tez- 

icz  aralasha  boshladi.  1158  yilda  u  katta  qo'shin  bilan  Movaraunnahrga

151


oosimb  ktrdi.  Bu  vaqtda  qoraxitoylarga  vassal  boMgan  qoraxoniylar 

ko'chmanchi  qariuq qabilalari  bilan jang olib borishayotgan edi.  Elarslera 

qaduqiarga  Buxoro  va  Samarqand  uchun  olib  borgan janglarda  yordam 

bordi. Lekin qoraxitoylar qo'shinlari yordamga yetib keJisbi bilan Eiarslon 

Xorazmga qaytishga majbur  bo'ldi,  U  bir necha marta  Xurosonga  yurish 

qilgan  bo'lsa-da,  muvaffaqiyatga  erisha  oimadi.  1171-1172  yilianfa 

qoraxitoylarning  katta  qo'shini  Xora/xnshohning  o'lponmi  o 'z   vaqtida 

to' iamayotganligini bahona qilib Xorazm ustiga yurish qildi. Biarsionniag 

buyrag'i bilan Sirdaryodagi katta to'g'on buzib tashlaadi va katta maydon 

suvga  bostirifadi.  Bu  qoraxoniylar  qo'shini 



yu rish  

ini  qiyinlashtirdi  va 

Xorazmning poytaxti Gurganch  (Ufganch) ni  talon-taroj  qilishdan saqlab 

qoldi.


Ld(in  qoraxoniyiaming  bu  bosqini  davrida  Elarskwi  vafot  etdi. 

Undan  keyin  Xorazm  taxtini  uning  kichik  o‘g‘li  Suitanshoh  egaUaydi. 

Arskmning kalta o 'g i i  Alouddin Takash qoraxitoylar yordami bilan ukasi 

Suitonshobdan  taxtni  tortib  olishga  erishdi.  Sultonshoh  Xurosonga 

qochishga majbur  bo'kii.  Shundan  so'ng  Alouddin  Takash  (1172-1201) 

Xorazmda  mahkam  o'm ash ib,  qoraxitoylarga  va’da  bergan  oMponai 

to* lasbdan bosh tortadi.  Unga javoban qoraxitoyiar Xorazmga у ш  yurish 

qiladitar,  lekin  rnuvaffaqiyatsiziikka  uchrafo,  Suhonsboh  ixtiyoriga  bis 

kichik qo'shie  qoldirib o'zlari  orqaga qaytadiiar.  Suitooshoh esa qo'shin 

bilan Marv shahrini, Seraxs va Tusni egalladi.

Qoraxitoylarning  muvaffaqiyatsiz  yurishtaridan  keyin,  Takash  o 'z 

davlatini  yanada mustahkam ladi.  Movarounnahrga,  Xurosonga  bir  necha 

bor  harbiy  yurishlar  uyushtirdi.  U  Movanwnnahrtii  egaliay  olmagan 

boMsa-da,  lekin  Xurosonni  bir  necha  tumaniarmi  bosib  oldi.  Lekin 

Xorazshoh  Takashning  Xurosonda  kuchli  va  xavfli  raqibi  bor  edi.  Bu 

tobora  kuchayib  borayotgan  G'uriylar  davlati  edi.  G‘ur viloyati  hozirgi 

Afg'onistondagi Gerirud daryosi  bo'yida,  Hirotdan  Baixgacha, Qobuldan 

G 'am agacha cho'zilgan  viloyal  bo'lib,  bu yerda asosan  foray  qabilalar 

yashagan.  So'nggi  Saljuqiylar  davrida  G 'u r  viloyati  o 'z   mustaqiiligim 

ancha mustabkamladi.

1150-1151  yillarda  g'uriylar  hokimi  Alouddin  G'aznaviy  sulosasa 

sultoni  Bahromshoh  ustidan  g‘alaba  qozxmib,  G'azna  shahrini  vayron 

qilgan edi.  G'aznaviyiarga so'nggi  zarbant  1186-1187  yillarda G'uriylar 

hokimi  G'iyoskktin  Muhammad  berdi.  Shundan  so'ng G'uriylar  hozirgi 

Afg’onistcmm  hamda Tojikiston  va O'zbekistonning janubiy bududlarini 

ham 


ma’hitn 

vaqt  egallab  turdiiar.  Xurosonda  Saljuqiylaming 

kuchsiziangamdan  foydalanib,  G'uriylar sultoni G'iyosiddiu Muhammad

152


1175  yilda  Ilirotni  egalladi  va  Xurosonning  markaziy  hududlariga 

hujumlar 

uyushtirib 

turdi. 

Qoraxitoylarning 

vassali 

hisoblangan 

Xorazmshoh  Takash  esa  Xora/mni  qoraxitoylar  qoMidan  qutqarish  uchun 


Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   57


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling