Axborot kommunikatsiya texnologiyalari izohli lug‘ati


Download 9.86 Mb.

bet56/103
Sana09.02.2017
Hajmi9.86 Mb.
1   ...   52   53   54   55   56   57   58   59   ...   103

 

tarmoq 

ingl.: network 

rus.: сеть 

Bog‘lamalar 

va 

ularni 


birlashtiruvchi 

shoxchalar chizmasi.  



qarang: Kompyuter tarmog‘i. 

 

tarmoq amaliy tizimi 

ingl.: network operating system 

rus.: сетевая операционная система 

qarang: tarmoq operatsion tizimi 

 

tarmoq boshqarish markazi 

ingl.: network management centre 

rus.: центр управления сетью 

Katta tarmoqlarning ma’muriy tizimi. 



 

tarmoq hamjamiyati 

ingl.: network society 

rus.: сетевое общество 

Axborot  o‘zaro  ishlashlarning  aksar  qismi 

elektron 

tarmoqlari 

yordamida 

amalga 


oshiriladigan jamiyat. 

 

tarmoq iqtisodiyoti 

ingl.: network economy 

rus.: сетевая экономика 

1.  Elektron  tarmoqlari  yordamida  amalga 

oshiriladigan iqtisodiyot. 

2.  Iqtisodiy  tizimning  xohlagan  nuqtasida 

joylashgan  xohlagan  kompaniya  yoki  shaxs 

osonlik  bilan  va  eng  kam  harajatlar  bilan 

xohlagan  boshqa  kompaniya  yoki  shaxs  bilan 

muloqotda  bo‘lishi  mumkin  bo‘lgan  muhit. 

Muloqot  qo‘shma  faoliyat,  fikrlar  yoki  nou-

xaularni  almashish  yoki  shunchaki  «ko‘ngil 

ochish» uchun bo‘lishi mumkin. 

 

tarmoq kartasi 

ingl.: network card 

rus.: сетевая карта 

Ma’lumotlarni  kompyuter  tarmog‘ida  bitta 

kompyuterdan  boshqasiga  uzatish  paytida 

kompyuter 

va 

aloqa 


kanali 

ishini 


muvofiqlashtiruvchi  plata  shaklida  yaratilgan 

moslashtirgich.  Tarmoq  kartasi  kompyuter 

shinasidan parallel ravishda keluvchi va axborot 

so‘zlarining  ikkilik  xonalariga  mos  signallarni 



tarmoq kartasi 

 


 

274 


aloqa  liniyasi  orqali  ketma-ket  uzatiluvchi 

yuqori chastotali impulslarga o‘giradi. 



 

tarmoq ma’muri 

ingl.: network administrator 

rus.: администратор сети 

Avtomatlashtirilgan  tizim  va/yoki  hisoblash 

tarmog‘i  resurslarining  me’yoriy  ishlashi  va 

ularni ishlatish uchun javobgar mutaxassis. 



 

tarmoq moslashtirgichi 

ingl.: network adapter 

rus.: сетевой адаптер 

qarang: tarmoq kartasi 

 

tarmoq operatsion tizimi 

ingl.: network operating system 

rus.: сетевая операционная система 

Tarmoqda  ma’lumotlarga  ishlov  berish,  ularni 

saqlash  va  uzatishni  ta’minlovchi  dasturlar 

majmui. 


Tarmoqning 

asosiy 


vazifalarini 

ta’minlovchi 

ustki 

pog‘onalar 



bayonnomalarining  o‘zaro  bog‘liq  guruhini 

belgilaydi. 

Ularga, 

birinchi 

navbatda, 

quyidagilar  kiradi:  obyektlarni  manzillash, 

xizmatlarning  faoliyat  ko‘rsatishi,  ma’lumotlar 

xavfsizligini ta’minlash, tarmoqni boshqarish. 



 

tarmoq platasi 

ingl.: network card 

rus.: сетевая плата 

qarang: tarmoq kartasi 

 

tarmoq provayderi 

ingl.: network provider 

rus.: провайдер сети 

Abonentlik 

punkti 

va 


bevosita 

tarmoq 


abonentlariga  tarmoq  xizmatlarini  ko‘rsatuvchi 

vakolatli tashkilot. 



 

tarmoq tashkiloti 

ingl.: network organization 

rus.: сетевая организация 

Ishlab 


chiqarish 

va 


biznesni 

boshqarish 

jarayonida  tarmoq  aloqalari,  munosabatlari  va 

texnologiyalaridan foydalanuvchi tashkilot. 



 

tarmoq texnologiyalari 

ingl.: network technologies 

rus.: сетевые технологии 

Tarmoq  maromida  muloqotda  bo‘lish  imkonini 

beruvchi texnologiyalar. 

 

tarmoq trafigi 

ingl.: network traffic 

rus.: сетевой трафик 

Kompyuter 

tarmog‘ida 

ma’lumotlarning 

harakati.  Ba’zan  ushbu  atama  ma’lumotlar 

harakatini tasniflash uchun ishlatiladi. 



 

tarmoq choki 

ingl.: network wearing 

rus.: прошивка сети 

Ma’lumotlarga  ishlov  berish  tizimidan  beruxsat 

erkin  foydalanish  usuli.  Tarmoq  choki  erkin 

foydalanishga  ruxsat  olish  uchun  payqash  va 

erkin foydalanish yo‘llarini ta’qib qilish tizimini 

chetlab 


o‘tib, 

turli 


aloqa 

tarmoqlaridan 

foydalanishga asoslanadi. 

 

tarmoqda joylashish 

ingl.: network location 

rus.: сетевое расположение 

URL  manzilida  Internet  serverini  aniqlovchi 

noyob  nom.  Tarmoqda  joylashish  nuqta  bilan 

ajratilgan  ikki  yoki  undan  ko‘p  qismdan  iborat 

bo‘ladi.  Masalan,  www.company.com.  U, 

shuningdek, server nomi va Internetdagi manzil 

deb ham ataladi. 

 

tarmoqdan erkin foydalanish nuqtasi 

ingl.: network access point 

rus.: точка доступа к сети 

Tarmoq  operatori  o‘z  xizmatlarini  taqdim 

qiladigan  nuqta.  U  ishlatish  sharoitida  operator 

va  foydalanuvchi  javobgarliklarining  bo‘linish 

nuqtasidir. 

 

tarmoqlararo bog‘lanishlar 

ingl.: internetwork connections 

rus.: межсетевые соединения 

Foydalanuvchilar  orasida  axborotni  uzatish  va 

olishni  ta’minlovchi  turli  telekommunikatsiya 

operatorlarining  tarmoqlari  orasida  texnologik 

o‘zaro ishlash. 

 

tarmoqlararo interfeys 

ingl.: Network-to-Network Interface (NNI) 

rus.: межсетевой интерфейс 

Har  xil  tizim  turlarining  o‘zaro  ishlashini 

belgilovchi interfeys. 

 

tarmoqlararo texnologiyalar 

ingl.: internetworking technologies 

rus.: межсетевые технологии 

Kommunikatsiya  tarmog‘i  orqali  marshrutlarni 

o‘tkazishning 

turli 


bayonnomalaridan 

foydalanish 

uslubiyatlari. 

Bitta 


tarmoqda 

tarmoq 


pog‘onasidagi  turli 

bayonnomalar 

tarmoq ma’muri 

 


 

275 


ishlashini 

ta’minlash 

zaruriyati 

«asinxron 

uzatish 

usulidan 

foydalanuvchi 

ko‘p 


bayonnomalar»,  ya’ni  MPAO  deb  nomlangan 

texnologiyaning yaratilishiga olib keldi. Mazkur 

texnologiya 

tezkor 


tarmoqlarda 

samarali 

ishlovchi 

uzatishning 

asinxron 

usuliga 


asoslangan. 

 

tarmoqlararo o‘zaro ishlash 

ingl.: network interconnection 

rus.: межсетевое взаимодействие 

Turli  tarmoqlarda  joylashgan  abonent  tizimlari 

va ma’muriy tizimlarning o‘zaro ishlash usullari. 

Umumiy  ravishda  birlashtiriladigan  obyektlar 

turli  arxitektura,  tarmoqni  boshqarishning  turli 

usullariga  ega.  Shuning  uchun  tarmoqlar 

birlashtirilganda  ularning  o‘zaro  ishlashini 

boshqarish  muammosi  paydo  bo‘ladi.  O‘zaro 

ishlash  pog‘onasini  tanlash  muhim  o‘rin  tutadi. 

Uni 


tarmoq 

pog‘onasida 

tashkillashtirish 

usullari  eng  keng  tarqalgan.  Tarmoqlararo 

o‘zaro  ishlash  tarmoqlararo  texnologiyalarga 

asoslanib  mahalliy  tarmoqlar  va  aralash 

tarmoqlarni yaratishni ta’minlaydi. 

 

tarmoqlaroekran 

ingl.: internetwork screen 

rus.: межсетевой экран 

qarang: brandmauer 

 

tarmoqni boshqarish 

ingl.: network management 

rus.: управление сетью 

Hisoblash  yoki  axborot  tarmog‘iga  maqsadga 

yo‘naltirilgan  ta’sir.  U  belgilangan  dasturga 

binoan  faoliyat  (tizim,  ma’lumotlarni  uzatish 

kanallari,  terminallarni  yoqish  va  o‘chirish, 

nosozliklar 

diagnostikasi, 

statistik 

ma’lumotlarni  yig‘ish,  hisobotlarni  tayyorlash 

va h.k.) tashkil etish uchun amalga oshiriladi. 



 

tarmoqning jismoniy tuzilmasi 

ingl.: physical structure of network 

rus.: физическая структура сети 

Axborot-hisoblash  tarmog‘ini  ifodalash  shakli. 

U  o‘zaro  ish  bajaruvchi  apparat  vositalaridan 

iborat. 


 

tarmoqqa faol ulanish 

ingl.: active line connection 

rus.: активное подключение к линии 

Tarmoqqa  ma’lumotlarni  o‘zgartirish  yoki 

kirgizish maqsadida ulanish. 

 

tarqoq hisoblashlar texnologiyasi 

ingl.: peer-to-peer 

rus.: технология распределенных вычислений 

Tarmoqqa  ulangan  kompyuterlarning  erkin 

resurslarini  resurs  talab  vazifani  yechish  uchun 

ishlatish 

imkonini 

beruvchi 

texnologiya. 

Bundan ko‘zlangan asosiy maqsad bekor turgan 

hisoblash 

resurslarini 

samarali 

ishlatib, 

hisoblashlar narxini arzonlashtirishdir. 

 

tartibga solish 

ingl.: regulation 

rus.: регламентация 

Axborot 


muhofazasi 

usuli. 


muhofazalanayotgan 

axborotga 

avtomatlashtirilgan  ishlov  berish,  saqlash  va 

uzatish  jarayonlarida  undan  beruxsat  erkin 

foydalanish  ehtimoli  eng  kam  bo‘ladigan 

sharoit yaratish uchun xizmat qiladi. 

 

tartibot xavfsizligi 

ingl.: procedural security 

rus.: процедурная безопасность 

Boshqaruv  organlari  tomonidan  o‘rnatilgan 

cheklashlar;  amaliy,  ma’muriy  va  hisobga  olish 

tartiboti;  axborot  muhofazasi  uchun  nozik 

ma’lumotlarning  kerakli  xavfsizlik  pog‘onasini 

ta’minlash 

uchun 

ishlatiladigan 



tegishli 

boshqarish usullari. 



 

tasdiqlovchi markazlar 

ingl.: certified centers 

rus.: удостоверяющие центры 

Bu Rossiya federatsiyasi qonunchiligiga tegishli 

bo‘lib, 

umum 


foydalanishidagi 

axborot 


tizimlarida ishlatiladigan  elektron  raqamli  imzo 

kriptotizimiga  oiddir.  Tasdiqlovchi  markaz 

bajarishi  lozim  bo‘lgan  vazifalar  O‘zbekiston 

Respublikasining 

elektron 

raqamli 


imzo 

to‘g‘risidagi qonuniga muvofiq Ro‘yxatga olish 

markazlari  zimmasiga  yuklatilgan.  Karang: 

ro‘yxatga olish markazlari. 



 

tasnif indeksi 

ingl.: classification index 

rus.: классификационный индекс 

Biror  bir  tasnif  tizimida  bo‘linishlarning 

raqamli  yoki  harf-raqamli  ramzlarda  shartli 

belgisi. 



 

tasniflagich 

ingl.: classifier 

rus.: классификатор 

tasniflagich 

 


 

276 


Har bir  obyekt  uchun  uning  o‘z  o‘rnini  va aniq 

(odatda  raqamli)  belgisini  topish  imkonini 

beradigan  tizimli  to‘plam,  qandaydir  obyektlar 

ro‘yxati. Turli tasniflagichlar mavjud: mahsulot, 

korxonalar, 

texnik 


tizimlar, 

kitoblar 

va 

maqolalar 



tasniflagichlari. 

Tasniflanmalar 

iqtisodiy  ma’lumotlarga  kompyuter  yordamida 

ishlov  berish  uchun  zarur.  Tasniflagichlar 

yordamida  iqtisodiy  ma’lumotlar  kodlanadi, 

ya’ni,  hisoblash  texnikasi  vositalarida  qayta 

ishlash uchun qulay shaklda ifodalanadi. 

 

tasodifiy son generatori 

ingl.: random number generator 

rus.: генератор случайных чисел 

Tasodifiy son generatsiyalaydigan qurilma yoki 

dastur.  U  biror  ma’lum  algoritmga  rioya 

qilmaydi. 



 

tasvir kanali 

ingl.: image channel 

rus.: канал изображения 

To‘la  rangli  teleko‘rsatuv  signallari  uzatishga 

mo‘ljallangan namunaviy uzatish kanali. 

 

tasvirga ishlov berish 

ingl.: image processing 

rus.: обработка изображений 

Tasvirlarni  yaratish,  tahlil  qilish,  o‘zgartirish 

yoki  talqin  qilish  jarayoni.  Tasvirlarga  ishlov 

berish  bir  necha  bosqichda  bajariladi.  Ulardan 

birinchisi, 

tasvirlarni 

abonent 

tizimiga 

videokiritish  qurilmasi,  sichqoncha,  klaviatura, 

nurli  pero,  elektron  mo‘yqalam,  skaner  va 

dasturiy  ta’minot,  masalan,  grafik  muharrir 

yordamida  kiritish  bilan  bog‘liq.  Tizimga 

kiritilgan tasvirga turli ishlovlar: 

-  buzib  talqin  qilishni  va  kamchiliklarni 

yo‘qotish; 

- yoritilganlik oraliqlarini kengaytirish; 

- obyekt tashqi shaklini ajratish; 

- tasvir bo‘laklarini bo‘yash; 

- obyektlarni va siymolarni tanish beriladi. 

Tasvirlarni  ifodalash  va  ularga  ishlov  berish 

usullari kompyuter grafikasi deb ataladi. 

 

taxlam 

ingl.: compression 

rus.: упаковка 

Tashuvchi  imkoniyatlariga 

ko‘ra  kattaroq 

ma’lumotlar  hajmlarini  uzatish  (yoki  xotirlash) 

imkonini 

beruvchi 

signallarni 

kodlash/dekodlash uslubi. 



 

tayanch kompyuter 

ingl.: mainframe 

rus.: базовый компьютер 

Axborot  tizimida  ko‘p  sonli  chekka-tashki 

(chegra) 

qurilmalari 

(diskli 

to‘plovchi, 

printerlar  va  boshqalar)  bilan  ulanadigan  katta 

quvvatli 

kompyuter. 

Undan 


korporativ 

pog‘onada  ko‘pmasalali  muhitda  foydalaniladi. 

Tayanch kompyuter yuqori tezlik bilan ishlaydi

nisbatan  katta  operativ  xotiraga  ega  va 

yechilayotgan  masalalarning  keng  doirasini 

qamrab 


oladi. 

Tayanch 


kompyuter 

kommunikatsiya 

tarmog‘i 

orqali 


o‘zining 

resurslarini  ko‘p  sonli  foydalanuvchilarga 

taqdim  qiladi  va  ma’lumolarni  qayta  ishlashda 

asosiy oqimlarni o‘z zimmasiga oladi. 



 

tayanch stansiya 

ingl.: base station 

rus.: базовая станция 

Foydalanuvchilarning  tizimlari  bevosita  aloqa 

qiladigan 

axborot 


tizimlari. 

Ular 


radio 

tarmoqlarining  muhim  bo‘lagidir.  Yer  ustidagi 

stansiyalar  yerning  yuzida  joylashadi  (binolar 

ustida,  machtalarda,  va  h.k.).  Sun’iy  yo‘ldosh 

radio  tarmoqlarida  stansiyalar  aloqa  sun’iy 

yo‘ldoshlarida joylashadi. 



 

tayanch tarmoq 

ingl.: backbone network 

rus.: базовая сеть 

O‘tkazish 

imkoniyati 

yuqori 


bo‘lgan 

kommunikatsiya  tarmog‘i,  U  ma’lumotlarni 

uzatishda  yuqori  tezlik  talab  etadigan  hududiy 

tarmoqlarni, 

mahalliy 

tarmoqlarni, 

superkompyuterlarni  va  audiovideotizimlarni 

ulashga  mo‘ljallangan.  Har  bir  tayanch  tarmoq 

talaygina hududni, ko‘p hollarda qit’ani qamrab 

oladi. 


 

taymer 

ingl.: timer 

rus.: таймер 

Berilgan 

astronomik 

vaqt 


mobaynida 

impulslarni  berib  turadigan  va  vaqt  hisobini 

ta’minlaydigan  qurilma.  Uning  asosida  yuqori 

sifatli  kvars  kristali  tebranishlari  yotadi.  Hisob 

vaqtining 

aniqligi 

tebranishlar 

yetarlicha 

o‘zgarmas  chastota  bilan  sodir  bo‘lishi  tufayli 

ta’minlanadi.  Vaqt  hisobini  olib  borish  vazifasi 

operatsion  tizim  zimmasiga  tushadi.  Ko‘pgina 

kompyuterlarda, 

ular 

elektr 


tamog‘idan 

tasodifiy son generatori 

 


 

277 


o‘chirilganda  ham  ichki  soat  o‘z  ishini  davom 

ettiraveradi.  Bunday  soatlar  akkumulatorlardan 

ozuqa oladi. 

 

tashkiliy muhofaza 

ingl.: organizational protection 

rus.: организационная защита 

qarang: muhofazani ma’muriy boshqarish 

 

tashqi gipermurojaat 

ingl.: external hyperlink 

rus.: внешняя гиперссылка 

Faol  veb  bog‘lamasi  qismi  bo‘lmagan  sahifa 

yoki faylga ko‘rsatuvchi gipermurojaat. 

 

tashqi jihoz 

ingl.: peripheral equipment 

rus.: периферийное оборудование 

Alohida  kompyuter  bilan  o‘zaro  ishlashi  va  u 

tomonidan  boshqarilishi  mumkin  bo‘lgan  har 

qanday  qurilma.  Masalan,  kiritish-chiqarish 

qurilmasi, tashqi xotira. 

 

tashrif 

ingl.: visit 

rus.: посещение 

Veb 


bog‘lamasidan 

foydalanish 

haqidagi 

hisobotlarda  foydalanuvchi  veb  bog‘lamasidan 

erkin  foydalangani  va  bir  yoki  bir  necha  faylni 

ko‘rib 


gipermurojaat 

orqali 


boshqa 

bog‘lamalarga 

o‘tgani 

yoki 


brauzerni 

berkitganini ko‘rsatuvchi qiymat. 



 

tashriflar sanagichi 

ingl.: visitor counter 

rus.: счетчик посещений 

Veb-serveri  tomonida  yurgizilgan  va  ma’lum 

veb-sahifaga  murojaatlar  sonini  hisoblovchi 

kichik dastur. Asosan sahifaga tashrif buyurgan 

foydalanuvchilar  sonini  aniqlash  va  reklama 

maqsadida  foydalaniladi.  Sanagich  odatda  ikki 

asosiy qismdan: 

-  saytlar  sahifalarida  ma’lumotlarni  to‘plash 

uchun  joylashtiriladigan  dasturiy  kod.  Odatda 

ushbu  sahifalarda  tashriflar  sonining  grafik 

tasviri joylashgan bo‘ladi; 

-  saytlar  sahifalaridan  olingan  axborotga  ishlov 

berib  uni  turli  statistik  hisobotlar  shaklida 

taqdim etuvchi dasturiy kod (“yuritgich”) iborat. 

Sanagichlar  ishi  HTTP  so‘rovlari  siz  qayerdan 

kelganingiz  (HTTP  Referrer),  sizning  IP 

manzilingiz,  veb-brauzer  rusumi,  operatsion 

tizim  va  boshqa  ma’lumotlarni  o‘z  chiga 

olishda asoslangan. 

 

tashrifchi 

ingl.: visitor 

rus.: посетитель 

Tarmoqning 

muayyan 

resurslaridan 

foydalanuvchi  shaxs.  Ba’zi  server  (yoki  sayt) 

egalari  sahifada  tashrifchilar  sonini  sanagichni 

joylashtiradi. 

 

tashrifchilar bilan o‘zaro munosabatlarni 

boshqarish 

ingl.: visitor relationship management 

rus.: 

управление 

взаимоотношениями 

с 

посетителями 

Veb  resurslarining  (asosan tijorat  resurslarning) 

tashrifchilari  sonini  oshirishga  qaratilgan  jami 

marketing  va  undov  yechimlari.  Bunga, 

masalan  tashrifchilar  to‘g‘risidagi  axborotning 

to‘xtovsiz  monitoringi  va  uning  ma’lumotlarini 

demografik  ahvol,  fuqarolarning  ishtiyoq  va 

didlari,  mintaqa  xususiyatlari  va  h.k.  bilan 

solishtirish  kiradi.  Eng  istiqbolli  tarmoq  biznes 

texnologiyalarining biridir. 



 

tashrifchilar soni 

ingl.: web-traffic 

rus.: посещаемость 

Ma’lum vaqt birligi davomida (kun, oy va h.k.) 

veb-saytga  (yoki  uning  ma’lum  sahifasiga) 

tashrif buyurganlar soni. 



 

TB 

qisq.: TeraByte 

Terabayt. 



 

Tbit 

qisq.: Terabit 

Terabit. 



 

TCL 

qisq.: Tool Command Language 

Asbobiy  buyruqlar  tili,  TCL  tili.  Obyektga 

yo‘naltirilgan 

qadam-baqadam 

o‘giriluvchi 

dasturlashtirish tili. 



 

TCO 

qisq.: 

1.  Total  Cost  of  Ownership –  Egalik  qilishning 

umumiy  narxi.  Qurilma  (masalan,  kompyuter) 

yoki  dasturiy  mahsulotni  sotib  olish,  o‘rnatish 

va  foydalanish  bo‘yicha  to‘liq  harajatlar 

miqdorini aks ettiradi.  



TCO 


 

 

278 


2.  TCO  tashkiloti.  Kasb  xodimlari  uyushmasi 

(Shvetsiya).  

3.  TCO  standarti.  Bir  xil  nomli  tashkilot 

tomonidan  videomonitorlar  parametrlari  uchun 

ishlab  chiqiladigan  standartlar,  masalan,  TCO-

95,  TCO-99.  Standartlar  talablari  monitorlar 

yaratuvchi  inson  organizmi  uchun  zararli 

omillarni 

cheklab 

qo‘yadi: 

elektrmagnit 

nurlanish,  elektrstatik  maydoni,  tasvir  uchishi. 

TSO  standartlari, shuningdek,  energiyani tejash 

va 


elektr 

iste’molini 

boshqarishga 

doir 


talablarni o‘z ichiga olgan. 

Batafsilroq 

axborotni 

www.tco-info.com 

saytida olish mumkin. 



Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   52   53   54   55   56   57   58   59   ...   103


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling