Nino Nijaradze Keysi Makleyn


Download 2.82 Kb.

bet1/10
Sana09.02.2017
Hajmi2.82 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

1
III
2008
TƏD
RİS
TƏDR
İS
  


PEŞ
ƏKA
R M
ÜHİ
T      
PEŞƏ
KAR MÜH
İT      

2
kitav “Vətəndaş İnteqrasiyası və Millətlərarası Əlaqələr Mərkəzi”nin “Təhsil İslahatı 
Prosesində Milli Azlıq Məktəblərinə Dəstək” layihəsi çərçivəsində tərcümə edilir. 
Layihə ATƏT-in Milli Azlıqlar Üzrə Ali Komisarlıq Ofi si tərəfi ndən dəstəklənir.
Tərcümə etdi: Qızxanım Əhmədova
wigni iTargmna `samoqalaqo integraciisa da erovnebaTSorisi 
urTierTobebis centris~ mier proeqtis  `ganaTlebis reformis 
procesSi umciresobaTa skolebis mxardaWera~. proeqti dafin-
ansebulia euTo-s erovnul umciresobaTa umalesi komisris ofi-
sis mier.
Targmani  gizxanum axmedovasi
The book was translated by the Center for Civil Integration and Inter-Ethnic Rela-
tions within the framework of the project  `Methodological Materials for Minority 
School Teachers`. The project is fi nanced by OSCE High Commissioner on National 
Minorities.
translated by Gizkhanum Akhmedova
Müəllifl ər:
  Nino 
Nijaradze
 Keysi 
Makleyn
 Tereza 
Bol
 Nino 
Qoqiçadze
 Teona 
Lodia
Konsultasiya şurası: Ketevan Mexuzla, Simon Canaşia
Redaktorlar: 
 Natia 
Natsvlişvili
 Sopio 
Qorqodze
Illustrasiya, dizayn: Qiorqi Qamezardaşvii
Kompüter təminatı: Tamar Qoderdzişvili
Layihənin koordinatoru: Eter Qvelesiani
© Müəllimlərin Peşəkar İnkişaf Mərkəzi, 2008.
ISBN 978-9941-0-0674-6
ISBN 978-9941-0-0677-7

3
Sinif otağının fi ziki mühiti
Bu fəsillə tanışlıqdan sonra siz biləcəksiniz:
Sinif otağının fi ziki mühiti dərs prosesinə hansı təsiri 
göstərir;
Sinif otağının bölünməsinin hansı prinsipləri 
mövcuddur;
Sinfi n fi ziki mühitinin planlaşdırılmasında müəllimə 
hansı rol həvalə edilib;
Nə etmək lazımdır ki, sinif otağının fi ziki mühiti 
şagirdlərin fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun olsun.
*****
 Sinif 
otağının  fi ziki mühiti tədris məsələlərinin yerinə 
yetirilməsinə xidmət edir. Bu məsələlər şagirdin maksimal şəkildə 
məktəb işlərinə  cəlb olunmasının təminatı  məqsədini daşıyırlar. 
Digər ölkələrin təcrübələri göstərirlər ki, hələ ötən  əsrin 70-ci 
illərində müəllimlər sinif otaqlarını müstəqil şəkildə tərtib etmək 
imkanına malik idilər. Buna baxmayaraq, onlar yenə də “ənənəvi”, 
standart qayda ilə sinfi  tərtib etməyə sadiq qalırdılar. Sinif otağında 
şkafl arın, rəfl ərin və stolların düzülüşü azad yerdəyişmə üçün 
maneəçilik törədirdi və şagirdlər parta arxasında yazılı tapşırığın 
yerinə yetirilməsinə çox vaxt ayırmalı olurdular.
 Sinif 
otağının bölgüsünün iki əsas yanaşması mövcuddur. 
Birinci yanaşma sinif otağına elə bir yer kimi baxır, hansında 
şagird, sinfi n  tərtibat xüsusiyyətindən irəli gələrək,  əsasən fərdi 

4
işləri yerinə yetirir,  ikinci yanaşma isə, sinif otağını müxtəlif tədris 
təyinatlı zonalara ayırır.
Fərdi işin yerinə yetirilməsinə yönəlmiş sinif otağında şagirdin 
özünün yeri var və o, tapşırığın çox qismini yerindən qalxmayaraq 
yerinə yetirə bilər. Müəllim belə bir “ənənəvi” planlaşdırmaya 
hətta ümumi sinif tədrisində də müraciət edir.
Sinif  otağının dərs təyinatlı zonalara bölünməsi zamanı 
şagirdlər müxtəlif məsələni yerinə yetirmək üçün sinif otağında 
sərbəst şəkildə yerlərini dəyişirlər.
 
                                

5
Əhvalat
Eteri müəllimə öz şagirdlərini yaxşı tanıyır. Tətillərdən sonra 
onları  qəbul etməyə xüsusilə hazırlaşır; uşaqları sinifdə yeni 
partalar, rəfl ər, lövhə və kompüter gözləyir.
Eteri müəllimə yeni mebeli elə yerləşdirməyi  planlaşdırır ki, 
şagirdlərin xüsusiyyətləri və ya xüsusi ehtiyacları nəzərə alınsın. 
Eyni zamanda düşünür ki, müxtəlif dərs təyinatı olan bir neçə zona 
düzəltsin: giriş, iş yeri, vəsaitlərin yerləşdiyi yer, sərgi, kitabxana 
və texnoloji zona. O, bunun üçün plan da işləyib: 
    “Sinif otağının qapısının yanında asılqanlar düzəldəcəm, 
şkafın yanında dərs cədvəlini yapışdıracam və sinif qəzeti üçün yer 
ayıracam. Bura -  giriş zonası olacaqdır ”.
Giriş zonası  şagirdlərə imkan verir ki,bir mühitdən başqa 
mühitə keçə bilsinlər.  Belə bir yeniliyin, səciyyəvi mühit üçün 
hazırlığın yaxşı nümunəsi idman zalıdır, xüsusilə  də,  şagirdlərin 
paltarlarını dəyişib idman üçün hazırlaşdıqları soyunma otağı..
 
Sərgi zonası estetik funksiyanı daşıyır və  dərs materialının 
vizual şəkildə təqdiq edilməsinə xidmət edir. Amma, həmin yerin 
istifadə edilməsi müəyyən diqqət tələb edir. Sərgi təşkil edən zaman 
hər bir materialın təyinatı müəyyən olunmalıdır və eləcə də yerin, 
sərgi vaxtının və mnüddətinin seçilməsi müəyyən edilməlidir. 
Uzun zaman sərgidə yerləşən material şagird üçün aktuallığını 
itirir və artıq bir vəsaitə çevrilir.
 
İndi, gəl, masalar və  rəfl i  kiçik  şkafl arla  otağın arasını 
bölək. Örtülü rəfə iş materialını qoyacam, açıq rəfə isə, kitabları. 
Sandronun fərdi dərs planı vardır. O, şəkilli kitablarla işləyir. 
Sandro kitabların yapışdırılması-yeniləşdirilməsi ilə  məşğul ola 
bilər. Bu zona Sandroya lazım olan dərs mühitini yaradacaqdır”.
 

6
Kitabxana zonası elə bir yerdir, hansı ki, şagirdə istədiyi 
vəsaiti sərbəst şəkildə axtarmaq imkanını yaradır. Kitabxana yalnız 
dərsliklər və ya dərs materialı ilə əhatə olunmamalıdır. Kitabxana 
şagirdə imkan verməlidir ki, sinif otağından kənara çıxmayaraq 
vizual, audio və ya video materialı əldə edə bilsin.
Ehtiyat zonası  dərs prosesində istifadə olunan vəsaitlərin 
intizamlı  şəkildə saxlanılmasına xidmət edir. Ehtiyat zonasının 
səliqəyə salınmasında iştirak etmək şagirdlərə kömək edir ki, istifadə 
etdikləri materialı saxlamağa adət etsinlər və eyni zamanda sinifdə 
səliqə-səhmanın saxlanılması  məsuliyyətinin bölüşdürülməsinə 
təkan verir.
Şəxsi dərs ləvazimatlarına qulluq etmək və sinifdə 
özünəxidmət bacarığının formalaşdırılması bir çox hallarda xüsusi 
dərs ehtiyacları olan şagirdlər üçün başlıca məsələlərdən biridir və 
bu cəhətdən, bu zona sizə çox yardım edəcəkdir.
Nutsa yazıya çox vaxt ayırır və onun üçün münasib bir 
guşə hazırlamalıyam, harada o, tək işləyə bilər.  Kaxa tapşırığı 
yaxşı anlasın deyə, onu özümə yaxın yerdə, Tamunanın yanında 
oturdacağam. Onlar bir-birlərini yaxşı anlayırlar  və Tamuna ona 
yardım edər. Lövhənin və öz stulumun yerini elə dəyişdirəcəm ki, 
mən də, şagirdlər də rahat hərəkət edə bilək”. 
İş zonası  fərdi və kiçik qruplarda iş üçün nəzərdə tutulubdur. 
Bu, yazı, şəkil çəkmək, nəyisə düzəltmək üçün münasib və rahat 
yerdir. İş zonasını sərgi və ehtiyat zonalarının elementlərindən və 
mebeldən istifadə etməklə yaratmaq olar.
 
“Özümdən bir az aralıda kompüteri qoyacam və Lukanı onun 
yaxınlığında oturdacam. Luka belə  şeyləri yaxşı bilir və ehtiyac 
olduğu halda, mənə də yardım edə bilər”.

7
Texnoloji zona şagirdin maraqlandırılmasına xidmət edir. 
Belə bir zonanın mövcud olmasında şagird hesab edir ki, məktəb 
kifayət qədər müasir və texnologiyalarla zəngin olan bir yerdir. 
Texnoloji zonada hər şey ola bilər – hesablayıcı maşından tutmuş, 
videokamera və kompüter də daxil olmaqla. Müəllimlər bir çox 
hallarda texnologiyalardan istifadə etməkdən tərəddüd edirlər. 
Qorxurlar ki, avadanlıq xarab ola bilər. Və yaxud da, sadəcə, ondan 
istifadə etməyi bacarmırlar.  Şagirdlər müəllim üçün köməkçi 
funksiyasını yerinə yetirə bilərlər. Bu halda, həmin məsuliyyətin 
şagirdlərə həvalə edilməsi yaxşı olardı.
Eteri müəllimə sinif otağının tərtibatını bitirdi və digər 
müəllimləri dəvət etdi ki, onların təəssüratları ilə tanış olsun. 
Müəllimlərdən bir çoxu onun işini bəyəndilər, amma bəziləri 
qeyd etdilər ki, şagirdlər üçün bu qədər hərəkət imkanını verməyi 
məqsədəuyğun hesab etmirlər.
Sinfi n 
fi 
ziki mühitinin effektiv 
istifadəsində müəllimə qrupların idarəsinin 
başqa-başqa texnikası  və  tədrisin interaktiv 
texnologiyalara malik olması yardım 
edəcəkdir.      
Fiziki mühitin planlaşdırılması.  Gürcüstanda düzbucaqlı 
forması olan sinif otaqları geniş yayılmışdır. Bununla belə, müasir 
sinif otaqlarının başqa formalarına da təsadüf edirik.
Adətən, müəllim  fi ziki  elementləri dəyişdirə bilmir, lakin 
sinfi n struktur bölgüsü onun səlahiyyətlərinə aid edilir.
Sinif otağının mebeli və ölçüləri.  Məktəb otaqlarının mebeli 
yüngül və şagirdin ölçüsünə uyğun olmalıdır ki, şagirdlər asanlıqla  
onun yerini dəyişə bilsinlər;  şagirdlər onların ölçülərinə uyğun 
olmayan ölçüdə mebeldən istifadə etməli olduqda, bu, narahatçılıq, 
narazıçılıq hisslərinin yaranmasına səbəb olur və  şagirdin cəlb 
edilməsinə təsir göstərir.
bax səh. 35  

8
Əhvalat 2
Natia tənəffüsdə Soponun yanına getdi. Soponun sinfi ndəki 
stullar və stollar fərqlidirlər. “Sopo, olarmı, sənin partanda oturum. 
Buradan heç durmaq da istəməzdim, necə rahatdır və  həm də, 
görürsən, necə yüngüldür”.
Sinif  otağındakı mebel dərs işlərinin  yerinə yetirilməsində 
müəyyən bir funksiya daşımalıdır. Bu funksiyanı sinif otağında 
həmin mebelin şagird tərəfi ndən istifadə etmə tezliyi çox yaxşı 
göstərir. 
Sinif otağındakı mebel şagirdə imkan verməlidir ki, yazılı 
və ya digər iş üçün münasib bir yeri və dayağı olsun. Onun 
dirsəkləri stoldan aşağı düşməməli və ikinci şagirdə də maneəçilik 
törətməməlidir.  Şagirdin stulu onun yaşına uyğun ölçüdə 
olmalıdır.
Əhvalat 3.
Dato solaxaydır. O,  sol əli ilə divara yaxın oturanda özünü 
narahat hiss edir,  çünki bu vəziyyətdə onun əlinin azad hərəkəti 
üçün kifayət qədər yer qalmır. Dato vəziyyəti müəllimə izah etdi 
və Eka ilə yerini dəyişdirdi.
Rezonun  fi ziki  hərəkətlə  əlaqədar problemi vardır, müəllim 
ona az sürüşkən olan stolu məsləhət gördü, həmin stolun ayaqaltısı 
vardır.
Bununla müəllim çalışır ki, Rezoya daha münasib yer seçsin.
Hərəkət azadlığı
Hərəkət üçün boş yerin yaradılması çox əhəmiyyətlidir ki, 
şagirdlər özlərini darısqallıqda hiss etməsinlər. Sinif otağında 
hərəkət zamanı onlar bir-birləri ilə toqquşmalı deyillər.

9
Əhvalat 4.
Nato sinifdə  əlil arabası ilə  gəzən yeganə  şagirdir, onun 
masasının ayaq hissəsi kifayət qədər hündürdür və araba maneəsiz 
hərəkət edə bilir. Bu sinifdə partalar və digər mebel də elə bir 
məsafədədir ki, Nato sinifdə sərbəst şəkildə hərəkət edə bilir.
Fiziki mühitdən istifadə etməklə kommunikasiya
Sinifdə müəllimin yeri həm fi ziki mühitin 
xüsusiyyətləri, eləcə  də onun şagirdlərlə 
ünsiyyətinin seçilmiş üslubu ilə müəyyən 
edilibdir. Sinif otağının  fi ziki  mühitinin 
tərtibatı ilə, konkret sinfi n  işlərindən irəli 
gələrək müəllimin imkanı olur ki, sinifdə 
özünə münasib yeri tutsun. 
 
  Əhvalat 5.
 
Qiorqi müəllim şagirdləri cütlərə ayırıb tapşırıq verdi. Şagird 
dairədə oturublar. Onlar, cütlük yoldaşları ilə arxa-arxaya oturub 
söhbət edirlər.
Qiorqi müəllim növbə ilə  hər bir cütlüyə yaxınlaşıb, onlara 
qulaq asır. Cürtlüklərdən biri yardım istədi, o, yerinə yetirilən 
məsələnin şərtini bir də izah etdi.
Cütlükləri gəzdikdən sonra müəllim ümumiyyətlə dairədən 
çıxır və kənarda dayanır. Tapşırıq üçün ayrılan vaxtın bitməsi ilə 
müəllim yenə də dairəyə daxil olur və elə yerdə durur, haradan ki, 
bütün şagirdləri yaxşı görür və onlar da onu yaxşı anlaya bilirlər.
 
Sinif otağının  fi 
ziki mühiti müəllm üçün şagirdlərlə, 
valideynlərlə  və başqa müəllimlərlə komunikasiyanın köməkçi 
vasitəsidir.
Otağın  fi ziki mühiti sinif fəallığının  əyani nümunəsidir. O, 
həm müəllimlər üçün, eləcə  də müəllim  və valideynlər üçün 
cəlbedici olmalıdır.
 bax səh. 12

10
Sinif otağının dərs məqsədlərinə uyğun olaraq təşkil edilməsi 
və gözəlləşdirilməsi müəllimin avtoritetinin formalaşmasına dəstək 
göstərməlidir.
 
 İnsani mühit
İnsani mühitdə  hər bir şagirdin sosial-mədəni xüsusiyyəti 
nəzərə alınmalıdır. Otaqda şagirdləri bölən zaman diqqət yetirin 
ki, bütün insanların şəxsi sahələri olsun.
 Əhvalat 6.
Salomenin yanında yeni şagirdi, – Teonanı  əyləşdiriblər. 
Teona Salomeyə tərəf əyilir və stulunu da ona tərəf çəkir. Salome 
özünü narahat hiss edir. O, müəllimi dinləməkdə və tapşırığı yerinə 
yetirməkdə çətinlik çəkir. 
Salome əvvəllər də, müəllimin onun partasına çox yaxınlaşdığı 
zaman.  belə narahatçılıq duyurdu.
Fərdi sahə bizlə başqa adamın arasında olan məsafədir,  hansı 
ki, bizim üçün rahatlıq və  təhlükəsizlik mənbəyi hesab edilir. 
İnsanlar bir-birindən fərdi sahələrinin ölçüsünə əsasən fərqlənirlər. 
Böyük fərdi sahəsi olan insanlar üçün gərəkdir ki, başqaları 
onlardan bir metrdən çox aralı məsafədə olsunlar.
Fərdi sahənin pozulması, digər isanların bizlə çox yaxınlığı, 
emosional gərginliyə  səbəb ola bilər, bu isə, işi diqqətlə yerinə 
yetirdikdə maneələr yaradır.
Müəllim fərdi sahənin pozulmasının mümkünlüyünü nəzərə 
ala bilər, amma şagirdin ikinci insanın onun şəxsi sahəsinə daxil 
olmağına icazə verməsinə hazırlığından asılıdır.
Şəxsi münasibət amili və sinifdə sosial mövqelər yeniyetmə 
yaşlarında həlledicidir, bu zaman şagirdlər açıq  şəkildə ayırd 
edirlər ki, kiminlə yaxınlıq etmək və kimdən uzaq olmaq istəyirlər. 
Bu amil müəllim tərəfi ndən yaxşı düşünülmüş və nəzarət edilmiş 
olmalıdır.  Əgər  şagirdlərə imkan versəniz ki, sinifdə özlərinə  iş 

11
yerini müstəqil olaraq seçsinlər, bir sıra hallarda, onlarla həmin 
yerin dəyişdirilməsi ilə əlaqədar narazıçılıq yaranacaqdır. Kəskin 
formalaşdırılmış “bu mənim yerimdir” dərs zonaları prisipinin 
istifadə edilməsi hallarında maneələr yaradır.
Əhvalat 7.
İvane xüsusi tədrisə ehtiyacı olan bir uşaqdır. Onun yerini 
dəyişdikdən sonra, müəllim görür ki, İvane yerində otura bilmir, 
ora-bura fırlanır.
Xüsusi tədrisə ehtiyacı olan uşqlar sinifdə yerlərinin dəyişdirilməsinə 
çox həssas yanaşa bilərlər. Ola bilsin ki, bu uşaqlar ümumiyyətlə, 
sinif otağında yerdəyişməyə heç razılıq verməsinlər, buna görə də 
onların ehtiyaclarının  əvvəlcədən nəzərdə tutulması sizə imkan 
verəcək ki, sinif fəallıqlarını elə planlaşdırasınız ki, bu cür maneələr 
yaranmasın.
Əsas nəticələr və tövsiyyələr:
sinif otağının  fi ziki mühiti ümumi dərs iqliminin 
• 
əhəmiyyətli hissəsidir və şagirdlərin dərs proseslərinə 
cəlb olunmalarına böyük təsir göstərir;
sinif otağının fi ziki mühiti sizin nəzarətinizə tabedir; 
• 
şagirdlərə elə bir mühit yaradın, hansı ki, təhsil və 
təcrübənin  əldə edilməsi üçün şagirdlər üçün ən 
əlverişlidir;
sinfi n  fi ziki  mühitində  dəyişikliklər edərkən nəzərə 
• 
allın ki, bu dəyişikliklər nəyə xidmət edirlər və mütləq 
şagirdlər və həmkarlarınızla onları razılaşdırın.

12
Sinfi n idarəetmə tərzi
Bu fəsli oxuduqdan sonra siz biləcəksiniz:
Dərsdə effektiv tədris abu-havasını yaratmaq üçün 
sinfi n idarə edilməsinin hansı üslubu daha optimaldır;
Sinfi n  idarə edilməsinin demokratik üslubu nəyi 
nəzərdə tutur;
Niyə şagirdlərlə əməkdaşlıq münasibətləri vacibdir;
Sinifdə  həm fərdi, eləcə  də qrup məsuliyyətinin 
inkişafına şərait yaradan  abu-hava yaratmaq üçün necə 
hərəkət etməliyik.
Çalışın ki, növbəti suallara cavab verəsiniz:
Dərs qaydalarının hazırlanmasında, məqsədlərin təyin 
1. 
edilməsində, fəallıqların seçilməsində şagirdlər iştirak edə 
bilərlərmi və ya yox?
Necə etməliyik ki, dərsdə şagirdlərin əxlaq problemlərini 
2. 
minimuma endirək və bunun üçün ciddi nəzarət gərək 
olmasın?
Əməkdaşlıq münasibəti nəyi bildirir?
3. 
Şagirdin müstəqillik və  məsuliyyət hissinin inkişafına 
4. 
imkan yaratmaq üçün nə etməliyik?
Sizə üç növ dərs təqdim edirik:

13
Əhvalatlar 
¸³ë³ñ³ÝǠϳé³í³ñٳݠá×
¸³ë³ñ³ÝÇ Ï³é³í³ñÙ³Ý á×
Zəng
I. 
 çalınır, uşaqlar sinfə doğru qaçırlar, onlar bilirlər ki, indi 
tarix dərsidir və tarix müəllimi tərəfi ndən təyin edilən qaydaları 
pozan hər bir şagird ciddi şəkildə cəzalanacaqdır.  Müəllimin bircə 
baxışı kifayət edir ki, sinfə tam sükut çöksün. Dərs hər zaman 
müəllim tərəfi ndən işlənmiş plana və qaydalara əsasən davam 
etdirilir. Qiorqi dərsin qaydalarını heç bir zaman pozmur və bu 
cəhətdən müəllimin töhmətini də heç bir zaman qazanmayıbdır. 
Təbiətinə xas olan aşağı tempdən irəli gələrək, informasiyanı 
dərk etmək üçün ona vaxt gərək olur və müəllimin verdiyi suala 
cəld cavab verməyə  cəhd göstərəndə  səhvlər buraxır. Bununla 
yanaşı, ona imkan verilmir ki, düzgün çıxış yolunu özü tapa 
bilsin. Müəllim onu tez yerinə əyləşdirir və bütün sinfə düzgün 
cavab verməyi təklif edir və ya həmin sualla digər  şagirdlərə 

14
yanaşır. Sinif yoldaşları  tənəffüsdə bu cür hallara görə ona 
istehza ilə yanaşırlar və Qiorqi qərara alır ki, tarix dərsində oxşar 
təşəbbüslərdən boyun qaçırsın.
Doğrudur, sinifdə tam nizam-intizam hökm sürür, vaxt 
hədər getmir və müəllim tam informasiyanı çatdıra bilir, lakin 
sinifdə tarix dərsini müsbət emosiyalarla qarşılayan  şagirdlərin 
sayı azdır.
Tarix dərsindən sonra gürcü dərsi gəlir.
II. 
  Şagirdlər 
tənəffüsdə çalışırılar ki, sinfi   hazırlasınlar, stolların və stulların 
yerlərini dəyişirlər, lövhəyə mövzunun başlığını yazırlar, layihənin 
təqdimatında kimin hansı rolu yerinə yetirəcəyini razılaşdırırlar, bu 
layihə üzərində onlar müəllimlə birlikdə uzun müddətdir birlikdə 

15
çalışıblar. Müəllim söz verdiyi kimi, əlində proektorla sinfə daxil olur 
və şagirdlərlə həvəslə salamlaşır. Ona aparaturanı quraşdırmaqda o 
şagirdlər köməklik edirlər, hansılar ki, bugünkü təqdimatda iştirak 
etmirlər. Bu qaydanı uşaqların özləri hazırlayıblar. Elə bu zaman 
zəng çalınır və qruplar işlərinə başlayırlar. Müəllim şagirdlərdən 
birinin yanında əyləşir. O, əsasən, dinləyici rolundadır, ara-sıra cəhd 
edir ki, səsini qaldırsın və hər bir şagirdin eyni iştirakını tənzimləsin. 
Təqdimat bitdikdən sonra hər bir şagirdin öz mövqeyini bildirmək 
imkanı var və əgər mövqelərdən biri çoxluğun mövqeyi ilə uyğun 
deyilsə, o zaman heç kim onun fi krini dəyişdirməyə cəhd göstərmir. 
Yenə də, onların hazırladıqları qaydaya əsasən,  bir nəfər danışan 
zaman başqaları dinləyirlər. Dərsdə hər bir şagirdin özünün rolu 
və məsuliyyəti var: bəziləri mövzu barədə informasiya toplayıbdır, 
bəziləri – fotoşəkillər, bəziləri kompüter variantını hazırlayıbdır.
Biologiya dərsində fərqli bir şəkildir. Zəng çalınır, müəllim 
III. 
daxil olur, amma bu, şagirdlər üçün kifayət etmir ki, parta arxasında 
əyləşib dərsə hazırlaşsınlar. Bəziləri söhbət edir, bəziləri  şəkilli 
albomu nəzərdən keçirir, bəziləri isə, başqa dərsin tapşırıqlarını 
yerinə yetirirlər. Müəllim bütün sinfə müraciət edir:
“- Oturun aşağı və dərsə hazırlaşın!”
          Şagirdlər tələsmədən partalarına doğru yaxınlaşırlar. 
Müəllim indi tək-tək, adları ilə onlara müracəit edir ki, sakitləşsinlər. 
Bu zaman iki şagird daxil olur, onlar dərsə gecikiblər.  İş abu-
havasının yaradılmasına çox vaxt gedir. Müəllim sual verir, cavabı 
eşitmək çətindir, çünki hamı birlikdə cavab verməyə çalışır. 
Müəllimin xahişi ilə şagirdlərdən biri lövhəyə yaxınlaşır və dərsi 
danışmağa başlayır, müəllim yenə  də  şagirdləri sakit olmağa 
çağırır, çünki yerlərdən səs eşidilir, bəziləri yenə də başqa işlərlə 
məşğuldurlar.
 Doğrudan da, bu dərsdə müəllimin xoş yanaşması, 
şagirdlərin sərbəstlik dərəcəsi hiss olunur, amma qaydalar və 
sədlərin olmaması üzündən dərsdə konkret məqsədə nail olmaq, 
şagirdləri eyni iştirak etmə imkanları ilə təmin etmək çətindir.
Sizin fi krinizcə, yuxarıda qeyd edilən hansı növ dərs şagirdlərin 
müstəqil və yaradıcılıq işləri, əməkdaşlıq, dərsə müsbət yanaşmaq, 

16
fərdi və qrup məsuliyyəti kimi əhəmiyyətli vərdiş-bacarıqlarını 
inkişaf etdirir?
Sinfi n idarə etməsi – dərsin manəesiz gedişatını və şagirdlərin 
xoşagəlməz davranışının qarşısının alınması məqsədini daşıyan bir 
prosesdir. Sinfi n effektiv idarəçiliyi məqsədyönlü tədris və təhsil 
üçün şərtlərin yaradılmasını nəzərdə tutur. Bu prosesdə müəllimə 
və onun sinfi   idarə etmə üslubuna əhəmiyyətli funksiya həvalə 
olunur.
Əgər başqa-başqa müəllimlərin dərsini müşahidə etsək, o 
zaman onlar arasında fərqləri görmək çətin olmaz. Bu, şagirdlərin 
davranışlarında, dərsə olan münasibətlərində, ümumiyyətlə, 
şagirdin dərsdə əhval-ruhiyyəsində və dərs fəallıqlarının növlərində 
özünü göstərir. Müəllim tərəfi ndən sinfi n idarə etmə üslubu qeyd 
edilən fərqləri  əhəmiyyətli  şəkildə müəyyən edir. Onlardan bir 
neçəsini təhlil edək:
Demokratik – hansı ki, şagird-müəllimin bərabərhüquqluluğuna 
əsaslanır. Hər iki tərəf dərsin nəticəsinin müəllifi   və  məsuliiyət 
daşıyanıdır. Müəllim hər bir şagirdin fi krini qiymətləndirir, sərbəstlik 
və özünü ifadəetmə imkanlarını verir, fərdi imkanlarından irəli 
gələrək hər bir şagirdin cəlb edilməsini təmin edir. Hər bir səhvi 
həm müəllim eləcə də digər şagirdlər tərəfi ndən cəza yox, yardım 
gözləyir. Sinfi n  idarəedilməsinin demokratik üslubu müəyyən 
qaydaları, dərs çərçivələrini və ya öhdəlikləri nəzərdə tutur, onların 
hazırlanmasında şagirdlər fəal iştirak edirlər və onların hər birindən 
eyni ilə həmin qaydalara riayət etmək tələb olunur.


Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling