Nino Nijaradze Keysi Makleyn


Download 2.82 Kb.

bet8/10
Sana09.02.2017
Hajmi2.82 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Əhvalat 2. 
Leyla 6 il ərzində məktəblərin birində rus dili və ədəbiyyatını 
tədris edirdi. O, Gürcüstanın Təhsil və Elm Nazirliyinin və Rusiya 
Federasiyasının müvafi q  müəssisəsinin birgə proqramının qalibi 
olmuşdu, proqram hüdudlarında, Rusiyanın ali məktəblərinin 
birində müəllimlərin peşəkar inkişafı proqramında iştirak etməli 
idi. Rusiya Federasiyasına yola düşməzdən  əvvəl Leyla məktəb 
direktoru ilə razılaşmışdı ki, qayıtdıqdan sonra özünün köhnə 

112
sinfi  ilə işləyəcəkdi. Buna uyğun olaraq, direktor maaş xaricində 
məzuniyyət verilməsi haqqında əmr vemişrdi. 
trimestrlik təhsil proqramını müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan 
1. 
sonra Leyla məktəbə qayıtdı, burada o, məktəbdən 
azad  olunduğu barədə öyrəndi. Məlum oldu ki, direktor 
məzuniyyətinin bitməsinə 2 həftə qalmış onu işdən azad edib.
Sual: Leylanın işdən azad edilməsi qanuni idimi?
Vəziyyətin hüquqi təhlili
Direktorun hərəkəti “Ümumi təhsil haqqında” Gürcüstan 
qanunu ilə  zəmanət verilən “ixtisasını artıra bilər, bunun üçün 
6 ildə bir dəfə maaş xaricində, iş yerini saxlamaqla 1 ilə  qədər 
məzuniyyət tələb edə bilər” (“ümumi təhsil haqqında”Gürcüstan 
qanununun 21-ci maddəsinin birinci bəndinin “q” bəndaltı)  
müəllimin hüququnu pozur, eləcə də, Gürcüstan Əmək Məcəlləsini 
pozur, hansına  əsasən, məzuniyyət müddətində  işə götürülənlə 
müqavilənin pozulmasına yol verilmir.
Problemin həlli yolları
Leylanın hüququ var ki, məktəb direktoruna müraciət etsin 
və ilkin vəziyyətin bərpa edilməsini tələb etsin. Bu cür hallarda, 
müraciət forması yazılı olmalıdır. Əəgər 14 gün ərzində direktor 
azad edilən müəllimin müraciətinə reaksiya göstərməsə, müəllimin 
ixtiyarı var ki, məhkəməyə müraciət etsin və direktorun əmrinin 
batil elan olunmasını tələb etsin və məcburi buraxılan vaxt ərzində 
maaşın ödənilməsini tələb etsin. Əsa odur ki, Leyla azad edildiyi 
fərmanla rəsmi tanışlıqdan bir ay müddətində məhkəməyə müraciət 
etsin. Bu müddətin, hətta üzrlü səbəblərdən buraxılması halında, 
məhkəmə Leylanın şikayətinə baxmayacaqdır. 
Aşağıda verilən vəziyyət digər misallardan fərqlənir, çünki 
burada elə bir əhvalat təsvir edilir, hansının həlli yolu birbaşa 
qanunvericiliklə tənzimlənir.

113
Əhvalat 3. 
Siz Qiorqiyə gürcü dilini tədris edirsiniz. Onun hər zaman 
əxlaq problemləri olur və demək olar ki, heç vaxt tapşırıqları 
yerinə yetirmir. Siz məktəbin direktorundan xahiş edirsiniz ki, 
gələn həftə, dərslərdən sonra Qiorqinin valideynləri ilə ümumi 
iclas təyin etsin. Direktor Qiorqinin atası ilə  gələn çərşənbə 
günü görüşməyi razılaşır. Amma, Qiorqinin atası  dərhal sizinlə 
görüşməyi qərara alır. O, birbaşa sizin sinif otağınıza daxil olur. 
Siz dərs prosesinin ortasındasınız və valideyndən xahiş edirsiniz 
ki,  dərslərin bitməsinə qədər bayırda sizi gözləsin. Qiorqinin atası 
etiraz edir və dərhal onun övladı ilə əlaqədar problemi müzakirə 
etməyi tələb edir.
Oxşar vəziyyətdə məktəbin reaksiyası necə olmalıdır?
Bu cür şəraitdə  məktəb müdiriyyəti valideyn və müəllimin 
münasibətlərinə müdaxilə etməməlidir və problemin həlli 
prosesində onlara sərbəstlik verməlidir, yalnız o hallar istisna 
olunur, nə zaman ki, tərəfl ər vəziyyətdən çıxış yolu tapmaqda 
razılığa gələ bilmirlər.

114
Müəllim necə davranmalıdır?
Bu vəziyyətdə müəllimin öhdəsinə mühüm bir rol düşür, 
valideynlə birgə görüş təşkil etmək təşəbbüsü onun idi. Belə bir 
vəziyətlərin həlli yolları qanunvericiliklə nəzərdə tutulmayıbdır və 
problemin həll olunma yükü əsas şəkildə müəllimin üzərinə düşür. 
Müəllim nəzərə almalıdır ki, ata narahatdır və dərhal görüş tələb edir. 
Ola bilsin ki, müəllimin müqavimət göstərməsi atanın narazıçılığını 
daha da artırsın, sinifdəki uşaqlar isə, gərginləşmiş  vəziyyətin 
iştirakçıları olmalı deyillər. Belə ki, müəllim dərs prosesini 
dayandıra bilər və valideynlə sinif xaricində söhbətə razılaşa 
bilər. Lazım gəldikdə, müəllim bu barədə məktəbin müdiriyyətini 
xəbərdar edə bilər, yaxud da, müdiriyyət nümayəndəsinin iştirakı 
ilə narahat valideynlə söhbət edə bilər. 
*****
Müəllim təkcə qanunvericiliklə verilən hüquqlarla faydalanmır, 
ona eləcə də müəyyən vəzifələr həvalə olunur. Müəllim tərəfi ndən 
peşəkar vəzifələrinin bütövlükdə yerinə yetirilməsi  əhatə edir: 
şagird üçün keyfi yyətli təhsilin verilməsini, onun şəxsi inkişafını 
və vətəndaş anlayışının formalaşmasının təmin edilməsini, peşəkar 
etikaya riayət etməsini və s. 
Müəllimin vəzifələrindən biri odur ki, öz peşəsinə etik 
cəhətdən və  məsuliyyətlə yanaşsın.  İctimaiyyətdə müəllim  ən 
etibarlı və hörmətli şəxs olmalıdır. O çalışmalıdır ki, valideynlərin 
etimadını doğrultsun ki, onların övladları  təhlükəsiz və qayğı 
dolu mühitdə keyfi yyətli təhsil alırlar. Müəllim həm dərs prosesi 
ərzində, eləcə də məktəbdən kənarda Gürcüstan qanunvericiliyinə 
riayət etməlidir.
Müəllimlər borcludurlar ki, şagirdlər və valideynlərlə 
münasibət zamanı etika normalarına riayət etsinlər. Onun tərəfi ndən 
şagirdə fi ziki zərər vurmaq, yaxud da uşağın təhlükəsizliyinə zərər 
verə biləcək və onun ləyaqətini alçaldacaq hərəkətləri həyata 
keçirmək yolverilməzdir. Eləcə də müəllim şagirdi sözlərlə təhqir 
etməli deyil. 

115
Əhvalat 1. 
Yeddinci sinif şagirdi olan Tiko sinfə gec daxil olur. Artıq beş 
gündür ki, Tiko, təxminən yarım saat dərsə gecikir. 
Qeyd olunan əhvalat başqa-başqa cür cərəyan edə bilər:
Müəllim dərsə gecikmiş Tikoya istehza ilə deyir: 
1. 
“Bizə qoşulmağın üçün böyük təşəkkür edirəm, 
Tiko. Nə isə bir problemin var ki, dərsə vaxtında 
gəlmirsən? Yaxşı  uşaqlar, hər hansı bir problemin 
olmasına baxmayaraq, hər zaman məktəbə vaxtında 
gəlməyi bacarırlar. Gec gəlməkdənsə, heç gəlmə...”. 
Əlbəttə ki, Tiko utandı. O, sakitcə yerində əyləşir və 
dərs ərzində ümumiyyətlə səsini çıxarmır.
Müəllim Tikonu dərsə buraxır. Dərs bitdikdən sonra 
2. 
müəllim digər  şagirdlərdən ayrı  Tikonu çağırır və 
dərsə gecikməyinin səbəbini soruşur. Tiko izah edir 
ki, onun evinin yanındakı avtobus dayanacağının 
cədvəli dəyişilib və indi, hər 10 dəqiqə əvəzinə yalnız 
20 dəqiqədən bir nəqliyyat gəlir. Müəllim izahata 
görə, Tikoya təşəkkürünü bildirir və ona deyir: yaxşı 
olardı ki, səhər evdən daha tez çıxasan ki, gəlməyə 
daha artıq vaxtın olsun. 
İkinci hekayətdə müəllim hesab edir ki, Tikonu sinif qarşısında 
sorğu-suala tutmasın. Onunla ayrıca söhbət aparır və ona məlum 
olur ki, uşaq xüsusi şərtlərə görə dərsə gecikməli olur. Bu, Tikonun 
probleminin həlli yollarını axtarmaqda müəllimə yardım edir.
Əgər  şagirdə qarşı  hər hansı bir təsirin göstərilməsi ilə 
əlaqədar  şübhələri yaranarsa, o zaman müəllimin borcudur ki, 
müvafi q ölçülər götürsün. Bu, şagirdə valideyninin, müəllimin, hər 
hansı bir şəxsin və ya başqa uşağın tərəfi ndən göstərilən zorakılıq 
haqqında informasiya ola bilər. 
Müəllimin vəzifələrindən biri məxfi liklə  əlaqədar  şagirdin 

116
hüququnun qorunmasıdır.  Şagirdlərin məktəbdə özlərini 
təhlükəsiz və mühafi zə olunmuş hiss etmələri üçün onların şəxsi 
informasiyaları digər  şəxslərə veriləsi deyil. Müəllimin  məxfi  
saxlamalı olduğu informasiya şagirdlərin qiymətləri, oxumaqları 
və davranışları haqqında məsələləri  əhatə etməlidir.  Şagird 
haqqında informasiya valideynlərdən, qəyyumlardan, nənə  və 
babalardan başqa digər  şagirdlərə  və yaxud da digər  şəxslərə, 
eləcə də cəmiyyətin hər hansı bir üzvünə, yaxud da həmin şagirdə 
dərs verməyən müəllimlərə veriləsi deyil, çünki onlar əldə edilən 
informasiya  əsasında  şagirdin probleminin həllində ona dəstək 
göstərə bilməyəcəklər və informasiyanı xoşagəlməz məqsədlə 
istifadə edə bilərlər. 
Əhvalat 2.
Xatuna müəllimə  tənəffüs zamanı müəllimlər otağına keçir. 
O, elə indicə dərsi bitirib, hansının gedişində şagirdlərdən biri ilə, 
- Tamarla problemi yaranıb. Tamar müəllimin göstərişlərini yerinə 
yetirməkdən boyun qaçırıb və müəllimə kobud cavab qaytarıbdır. 
Xatuna məcbur olub ki, direktora müraciət etsin ki, şagirdin pis 
davranışına görə, onu dərsdən kənarlaşdırsın. Müəllimlər otağında 
Tamara dərs verməyən iki müəllim və məktəbə gəlmiş digər uşağın 
valideyni əyləşibdir. Təbii ki, Xatuna hiddətlidir. Müəllimlər otağına 
daxil olduqda, müəllimlər ondan nə baş verdiyini soruşurlar.

117
Qeyd olunan hadisə başqa-başqa cür cərəyan edə bilər, sizə iki 
variantı təklif edirik:
Xatuna müəllimə Tamarla əlaqədar problemi ətrafl ı 
1. 
təsvir etməyə başlayır. O, şagirdi pis xarakterizə 
edir. Müəllimlərdən biri Tamarın soyadını soruşur 
və Xatuna cavab verir. Sonra, evə gəlmiş müəllimlər 
ailələrində  Tamar haqqında danışırlar. Müəllimlər 
otağında əyləşən valideyn də Tamarın anasına zəng 
çalır və baş verənləri ona söyləyir.

118
 Xatuna müəllimə ümumi olaraq təsvir edir ki, 
2. 
şagirdlə problemi olmuşdur. O, şagirdin adını çəkmir 
və onun haqqında heç bir informasiya vermir.
İkinci  əhvalat müəllimin düzgün reaksiyasını  təsvir edir. 
Ətrafl ı informasiyanın verilməsi, məsələn, onun adı və soyadının 
söylənilməsi,  şagirdin hüququnun pozulması deməkdir. Müəllim 
şagird haqqında informasiyanı  yalnız onun valideynləri ilə, məktəb 
rəhbərliyi ilə və həmin şagirdə dərs verən müəllimlərlə müzakirə 
edə bilər.
Şagird barədə qeydlər məktəbdə mühafi zə olunan yerdə 
saxlanılmalıdır.  Şagird haqqında informasiya yalnız məktəb 
müdiriyyəti, məktəbin psixoloqları,  şagirdin müəllimləri və 
valideynləri üçün əlçatan olmalıdır.
Şagirdin qiymətləri ilə yanaşı,  şagird tərəfi ndən yol verilən 
intizam pozuntuları barədə informasiya da məxfi dir. Ev tapşırığının, 
testlərin və imtahanların qiymətləri yalnız  şagirdlərə  və onların 
valideynlərinə verilməlidir.  Şagirdlərin adları  və soyadları ilə 
müşaiyət olunan qiymətlər sinif otağında asılmalı  və ucadan elan 
edilməli deyil. 
Əgər şagird barədə informasiya məxfi  saxlanılarsa, o zaman 
bir çox potensial problemləri aradan qaldıra bilərik. Məsələn, bu, 
aşağı qiymətləri olan şagirdləri və intizam pozuntularına yol verən 
şagirdləri sinif yoldaşları  tərəfi ndən rişxənd olunmaqlarından 
mühafi zə edir. Eləcə  də qiymətlərin müqayisə edilməsi ilə 
şagirdlərin qarşıdurmasının və müəllim tərəfi ndən istifadə olunan 
qiymətləndirmə metodlarının şübhə altına qoyulmasının qarşısını 
ala bilərik. Eləcə  də bu, sinifdə intizamın qorunmasına imkan 
yaradır, çünki şagirdlər tərəfi ndən bir-birlərinin qiymətlərinin 
müzakirəsi dərs prosesinə mane olmayacaqdır. 
Şagirdlərlə münasibət zamanı müəllim mütləq  ədalətli 
və  qərəzsiz olmalıdır. O, şagidləri dini, etnik, sosial və gender 
əlamətlərinə görə ayırmamalıdır.

119
Əhvalat 3.
Qaqa müəllim tarix dərsində  hər zaman suallar səsləndirir. 
Adətən, o, birinci əlini qaldıran  şagirdin cavabını  qəbul edir. 
Sinifdə oğlanlar əllərini daha tez qaldırırlar. Buna uyğun olaraq, 
müəllim oğlanlara daha çox cavab vermək imkanını verir, nəinki 
qızlara. Ketinin anası Qaqa müəllimlə görüşür və soruşur ki, niyə 
onun qızını cavab verməyə çağırmır.
Qeyd olunan vəziyyət başqa-başqa cür cərəyan edə bilər, 
məsələn:
Ketinin anası soruşanda ki, niyə onun qızını cavab 
1. 
verməyə çağırmır, Qaqa cavab verir: “Sadəcə, Keti daha 
cəld olmalıdır.  Əgər öyrəndiyindən həyatda istifadə 
etmək istəyirsə, o zaman ondan necə istifadə etməyi də 
öyrənməlidir”. Qaqa öz strategiyasından istifadə etməyi 
davam edir və yenə də qızlardan daha cəld olan oğlanlara 
cavab vermək imkanını verir.
Valideynin sualından sonra Qaqa eyni cavabı verir. Lakin, 
2. 
sonralar başa düşür ki, həqiqətən də, əsasən oğlanlar cavab 
verirlər, çünki onlar əllərini birinci qaldırırlar. O qərara 
alır ki, sual verdikdən sonra bir az gözləsin və görsün 
ki, neçə şagird cavab verməyə hazırdır. Ona məlum olur 
ki, bir çox hallarda qızların çoxu düz cavabı bilir, amma 
əllərini qaldırana qədər çox tərəddüd edirlər. Bundan 
sonra o, şagirdlərə cavab vermək imkanını verir.
Siz artıq bu fəslin əvvəlində verilən bütün suallara cavab 
verə bilərsiniz. Suallara qayıdın və cavab verin.

120
Əsas nəticələr və tövsiyyələr:
Müəllimin hüquqları  Təhsil və Elm Nazirliyi və yerli 
• 
məktəb tərəfi ndən qorunmalıdır;
Müəllimlərin öz hüquqlarını bilməkləri vacibdir ki, 
• 
hüquqları pozulduğu halda, dərhal səlahiyyətli orqanlara 
müraciət etsinlər;
Müəllim şagirdin hüquqlarının qorunmasını, təhlükəsiz 
• 
qayğıkeş mühitin yaradılmasını təmin etməlidir;
Eləcə  də müəllim borcludur ki, cinsindən, etnik, dini, 
• 
sosial mənsubiyyəti və xüsusi ehtiyaclarından asılı 
olmayaraq, bütün şagirdləri  eyni şəkildə dərs prosesinə 
cəlb etsin.

121
Şagirdin hüquqları və vəzifələri
Bu fəsli oxuduqdan sonra siz biləcəksiniz:
Uşağın hüquqları və vəzifələri nədən ibarətdir;
İfadə azadlığı nəyi bildirir;
Məktəb şagirdin hüquqlarını qorumaq üçün nə etməlidir?
Aşağıda verilən suallarla tanış olun və cavablar üzərində 
düşünün:
Uşağın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müəllim, məktəb 
1. 
və Təhsil və Elm Nazirliyi nə etməlidir?
Müəllim və  məktəb  şagird barədə informasiyanın 
2. 
məxfi liyini qorumaq üçün  nə etməlidir?
Şagird tərəfi ndən intizam pozuntusuna yol verildikdə 
3. 
müəllim hansı ölçüləri götürməlidir?
Şagirdə məktəbdə hansı vəzifələr həvalə olunur və o, hansı 
4. 
hüquqlardan istifadə edir?
Məktəb şagirdin ifadə azadlığına hansı vasitələrlə dəstək 
5. 
göstərməli və necə qorumalıdır?
Şagirdlərin hüquqlarıdır ki, təhlükəsiz və mühafi zə olunan 
mühitdə  təhsil alsınlar.  Şagirdlər sinif otağında və ya onun 
xaricində müəllimlər, müdiriyyət və ya digər şagirdlər tərəfi ndən 
zorakılıqdan qorunmalıdırlar. Müəllimlər heç bir zaman şagirdlərin 

122
fi ravanlığına təhlükə yaratmamalı  və  şagirdlərin qeyri-qanuni və 
qeyri-etik davranışlarına mane olmalıdırlar.  Əgər  şagird konkret 
müəllimdən və ya olduğu mühitdən təhlükə duyursa, mütləq bu 
barədə  məktəbin müdiriyyətini xəbərdar etməlidir. Məktəbin 
rəhbərliyinin borcudur ki, şagirdin  fi ravanlığını qorumaq üçün 
şagirdin şikayətinə lazımi və vaxtında reaksiya göstərsin.
Şagirdin hüququdur ki, onun şəxsi sirri mühafi zə olunsun: 
məktəb borcludur ki, şagirdin fərdi məlumatlarını yayımlamasın, 
bundan  əlavə, onlardan şəxsi informasiyalarını söyləməyi tələb 
etmək olmaz. Şagirdin akademik nailiyyətləri haqqında informasiya 
intizam informasiyalarından ayrı saxlanılmalıdır.
Qeyd olunmalıdır ki, hər bir şagirdin akademik davamiyyəti 
haqqında məlumatlar açıq informasiyadır. Amma, bununla yanaşı, 
müəllim hər şagirdə bu informasiyanı elə bildirməlidir ki, onların 
hisslərinə toxunmasın və onlar özlərini alçalmış hesab etməsinlər.
Əhvalat 1.
Nino beşinci sinfə  dərs verir. Onun şagirdləri riyaziyyatdan 
təzəcə test yazıblar. Qiorqi Ninonun tələbələrindən biridir. O, hər 
zaman riyaziyyatı çətin öyrənirdi və həftədə iki dəfə fərdi müəllimlə 
əlavə dərslər keçirdi. Qiorqi testin nəticələrini gözləyirdi.
Riyaziyyat testindən sonra Nino sinif qarşısında hər bir 
1. 
şagirdin qiymətini ucadan elan edir. Yaxşı və ya əla qiymət 
alan şagirdlər çox sevincəkdirlər. Müəllim sinfi n qarşısında 
söyləyəndə ki, Qiorqi bir bal alıbdır, şagirdlərdən bəziləri 
ona təəssüfl ə baxdılar, bəziləri isə, ona rişəxnd etməyə 
başladılar. Qiorqi çalışırdı ki, sinif yoldaşları ilə birlikdə 
gülsün, amma özünü alçaldılmış hiss edirdi. O düşünür 
ki, riyaziyyatı öyrənməyin mənası yoxdur, göstərdiyi 
bütün səylərə baxmayaraq, yenə də belə aşağı bal alıb və 
sinif yoldaşlarının bir hissəsi  tərəfi ndən rişxənd hədəfi nə 
çevrilibdir.

123
Riyaziyyat testindən sonra Nino şagirdlərdən hər birini 
2. 
masasının yanına çağırır ki, nəticələrlə tanış etsin. O, 
şagidlərə söyləyir ki, dərsin gedişində bu qiymətləri bir-
birləri ilə müzakirə etməsinlər və bildirir ki, qiymətlər 
fərdi informasiyadır. Nino Qiorqiyə qiymətini göstərəndə 
ona xatırladır ki, nəticənin yaxşılaşdırılması üçün yenə 
çoxlu işləmək lazımdır və  əgər Qiorqi çalışsa, qiyməti 
daha da yaxşılaşacaqdır. Qiorqi pərt olub, amma qərara 
alır ki, qiymətini düzəltmək üçün daha çox məşğul olsun.
Şagirdlərin hüquqları var ki, müəllimdən və ya məktəbin 
müdiriyyətindan onların fərdi informasiyalarını  məxfi  saxlamağı 
tələb etsinlər, sağlamlıq vəziyyəti ilə əlaqədar problemlər də digər 
şagirdlərlə və  ya qeyd olunan şagirdə dərs verməyən müəllimlərlə 
müzakirə olunmamalıdır. 
Silahdan istifadə olunan ictimai asayişin pozulması zamanı, 
kütləvi mediya informasiya vasitələrinin üzvləri bir çox hallarda 
şagirdlər haqqında informasiyanı  tələb edirlər. Bu vəziyyətdə, 
müəllimlər və  məktəb müdiriyyatı  şagirdin dəyərlərini alçaldan 
informasiyanın verilməsindən  boyun qaçırırlar, məsələn, şagirdin 
keçmişdə əxlaqı və intizam pozuntuları barədə. Şagirdə qarşı hər 
bir hərəkətin həyata keçirilməsi və ya onun barədə informasiyanın 
verilməsi zamanı  uşağın maraqları müdafi ə olunmalıdır. Belə 
ki, müəllim və ya məktəbin müdiriyyət nümayəndələri  şagirdin 
akademik davamiyyəti və əxlaqı haqqında informasiyanı verdikdə 
maksimal şəkildə düzgün olmalıdırlar. 
Əhvalat 2.
Dato onunculara dərs verir. Bazar ertəsi səhəri Dato məktəbə 
gələndə bildi ki, onun şagirdi, Beka başqa uşaqla dalaşıb. Dava 
zamanı Beka o biri şagirdi bıçaqla yaralayıbdır, həmin  şagird 
hazırda xəstəxanada yerləşdirilib. Mediya nümayəndələri hadisədən 
xəbərdar olub və  məktəbin həyətində Datonun işini bitirməsini 

124
gözləyirlər. Həyətə düşən Datoya jurnalistlər Bekanın  əxlaqı  və 
akademik davamiyyəti barədə suallar verirlər.
Qeyd olunan hadisənin iki mümkün sonluğunu təqdim edirik:
Dato jurnalistlərə söyləyir ki, Bekanın mürəkkəb xasiyyəti 
1. 
var və anasının Yunanıstana işləməyə getməyindən sonra 
onun emosional problemləri yaranıb. Sonra əlavə edir ki, 
Bekanın belə bir hadisədə iştirak etməyinə heç də təəccüb 
etmir.
Dato telejurnalistlərə söyləyir ki, şagirdlər haqqında 
2. 
informasiya məxfi dir  və jurnalistlər rəsmi  ərizə üçün 
məktəb müdiriyyətinə  və ya Təhsil və Elm Nazirliyinin 
səlahiyyətli nümayəndələrinə müraciət etsinlər. 

125
İki  şagird arasında münaqişə halında valideynlər müəllimlə 
əlaqə saxlayıb onların uşaqları ilə dava edən uşaq haqqında 
informasiyanı istəyə bilərlər. Əgər məktəb müdiriyyəti valideynlərlə 
birlikdə yalnız hadisənin detallarını müzakirə etməlidirsə, o zaman 
müəllimlər şagirdin akademik davamiyyəti və ümumi əxlaqına aid 
olan informasiyanın verilməsindən  boyun qaçırmalıdırlar.
Şagidlərin hüquqları var ki, konkret məktəbdə hansı halda və 
hansı növ intizam cəzalarının tətbiq edilməsini bilsinlər. Şagirdin 
intizam təqibi yalnız məktəbin daxili nizamnaməsi ilə təyin edilən 
qaydalara  əsasən həyata keçirilə bilər, həmin nizamnamə  şagird 
və valideyn üçün əl çatılan olmalıdır.  Şagirdlərin hüquqları var 
ki, ailə üzvlərinin iştirakı ilə  məktəbin direktoru və ya məktəb 
müdiriyyətinin digər nümayəndələri ilə görüşsünlər. Müvəqqəti 
dərslərdən kənarlaşdırmaq və ya şagirdin məktəbdən xaric edilməsi 
haqqında hər növ cəza tədbirlərini valideynə tanış etmək lazımdır. 
Əhvalat 3.
Luka məktəbdə çox vaxt problemlər yaradır, müəllimlərlə kobud 
rəftar edir və davranış qaydalarını pozur. Müəllimlər onu düzəltməyi 
bacarmırlar. 
Qeyd olunan hadisənin iki mümkün sonluğunu təqdim edirik: 
Müəllimlərin bir hissəsi məktəbin direktoruna Lukanın 
1. 
xaric olunması  tələbi ilə müraciət edirlər, çünki o, dərs 
prosesinə  və digər  şagirdlərə  dərs oxumaqda mane olur. 
Direktor razılaşır, şagirdi  öz  kabinetinə çağırır və söyləyir 
ki, sabah mütləq valideynlərini məktəbə gətirsin ki, onun 
sənədlərini məktəbdən çıxarsınlar. 
 
Müəllimlər məktəb direktoru ilə görüşürlər və  tələb 
2. 
edirlər ki, o, Lukanı məktəbdən xaric etsin. Amma Lukanı 
məktəbdən xaric edənə qədər, direktor onun valideynləri və 
Lukanın müəllimləri ilə görüş təyin edir. Məlum olur ki, ilin 
əvvəlində onun valideynləri aralanıblar və uşağın davranışı 
məhz o zamandan bəri dəyişib. Lukanın bəzi müəllimləri 

126
söyləyirlər ki, Luka onlarla yaxşı davranır. Onlar bəzi 
strategiyalarını həmkarları ilə paylaşırlar, hansıların vasitəsilə 
Luka ilə müsbət əlaqə qurmağı bacarırlar. Direktor, müəllimlər 
və Lukanın anası razılaşırlar ki, həmin strategiyalara müraciət 
etsinlər və  məktəbdən xaric etmək qərarını  qəbul etməyə 
tələsməsinlər.
İkinci varianta əsasən, məktəb, şagirdi məktəbdən xaric etmək 
kimi radikal qərarı qəbul edənə qədər, mütləq, işlə əlaqədar bütün 
fakt və problemin yaranma səbəblərini öyrənməlidir. Bu prinsiplə, 
Lukaya öz davranışını düzəltməyi, müəllimə isə problemi yaradan 
səbəblərlə mübarizə şansı verildi.
Qanunvericiliyə  əsasən,  şagirdin məktəbdən xaric olunması 
haqqında qərar vermək hüququna məktəbin intizam komitəsi 
malikdir. Bu qərar  əsaslandırılmış olmalıdır və bütün faktiki 
mühitlərin mükəmməl öyrənildiyindən sonra çıxarılmalıdır.
Gürcüstan Uşaq Hüquqlarının Konvensiyasına riayət edir. 
Həmin konvensyaya əsasən, dövlət, uşaqların  ifadə etmək 
hüququnu qorumaq məcburiyyətindədir və eləcə də, Konvensiyanın 
12-ci maddəsinə əsasən, uşağın hüququ var ki, istənilən məhkəmə 
və ya inzibati müzakirə zamanı, onunla əlaqədar iş üzrə  uşağı 
dinləsinlər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Konvensiyası və İnsan 
Hüquqlarının Bəyannaməsi qeyd edir ki, ifadə etmək azadlığı 
insanın fundamental hüququdur. Məktəblər uşağın ifadə etmək 
azadlığının yalnız qorunmasını deyil, eləcə də həmin hüquqların 
həyata keçirilməsi üçün imkan yaradılmasını da təmin etməlidirlər. 
Aşağıda şagirdin ifadə azadlığının müdafi əsi üçün məktəbin hansı 
tədbirlər keçirməsi haqqında bir neçə misallar verilibdir:
Konkret məsələ ilə  əlaqədar digər  şagirdlərdən və ya 
• 
müəllimdən fərqli fi kri olan şagirdlərə hörmətlə yanaşmaq;
Tolerantlıq meyli və çoxluğun fi krinə qarşı olan şagirdlərin  
• 
fi krini qəbul etmək;
Mübahisəli məsələlərlə  əlaqədar yazılı yaradıcılıq işinin 
• 
verilməsi;

127
Debat klubunun yaradılmasına dəstək göstərmək və  həmin 
• 
klub müəllimin nəzarəti altında şagirdlərə müxtəlif mövzuları 
müzakirə etmək imkanını verəcəkdir;
Müəllimlər mübahisəli məsələlərlə  əlaqədar olan tarixi və 
• 
yaxud da baş verən hadisələr haqqında diskusiya apara bilərlər. 
Müəllim şagirdlərə sinif diskusiyasının aparılma metodları və 
qaydalarını öyrətməlidir (məs., bütün şagirdlər bir-birlərini 
hörmətlə dinləməli; fərqli fi kri olan sinif yoldaşına rişxənd 
etməməlidir və s.);
Müəyyən günlərdə  şagirdlər tərəfi ndən öz dini, dili
• 
, etnik 
mənsubiyyəti, ailə  ənənələri və ya digər məsələləri barədə 
mədəni irslə əlaqədar təqdimatların təşkil edilməsi.
Təhsil və Elm Nazirliyi və məktəb uşağı irqi, dini, etnik, milli 
və sosial diskriminasiyadan qorumaq səlahiyyətindədir. Şagirdlərə 
də müəyyən öhdəliklər həvalə olunur. Onlar müntəzəm dərslərdə 
iştirak etməli, məktəbə vaxtlı-vaxtında gəlməli və tədris prosesinə 
uyğun olaraq geyinməlidirlər.  Şagirdlər müəllimlərinə  və sinif 
yoldaşlarına hörmətlə yanaşmalıdırlar. Başqalarının hüquqlarını və 
qanuni maraqlarını sıxışdırmamalıdırlar. Eləcə də, şagirdlər məktəb 
tərəfi ndən təsis edilən intizam qaydalarına tabe olmalıdırlar. 

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling