Nino Nijaradze Keysi Makleyn


Download 2.82 Kb.

bet9/10
Sana09.02.2017
Hajmi2.82 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Əhvalat 4.
Niko dəcəlliyi ilə seçilirdi. O, əsasən, riyaziyyat dərsində 
nadinclik edirdi. Müəllim Nikanın əxlaqı barədə onun valideynini 
xəbərdar etdi. Nika həmin gecə atasından məzəmmət də  eşitdi. 
İkinci gün, riyaziyyat dərsində Nika səs salmaq və dərs əşyalarını 
atmaqla dərsi pozmağa çalışırdı. Onun dəcəlliyinə bir neçə şagird də 
qatıldı. Müəllim onları sakitləşdirməyə çalışdıqda, Nika ayağının 
zərbəsi ilə sinifdəki kitab şkafını sındırdı.
Problemin həllinin mümkün variantı:
Riyaziyyat müəllimi direktora müraciət etdi ki, Nikanın 
valideynlərini məktəbə  dəvət etsin və onlarla birlidə baş verən 
hadisəni müzakirə etsinlər. Direktor müəllimin tələbini razı saldı 

128
və ertəsi günü Nikanın valideynlərini məktəbə dəvət etdi.Görüşdə 
Nika da iştirak edirdi. Direktor Nikadan davranışlarının səbəbi 
barədə izahatı dinlədi. Bundan sonra direktor məktəbin əmlakına 
ehtiyatla yanaşmaq və dərs prosesinin pozulmasına yol verməmək 
haqqında Nikaya onun hüquq-vəzifələrini izah etdi. Məktəbin təyin 
etdiyi qaydaya əsasən məktəbin direktoru Nikanı 2 gün məktəbdən 
kənarlaşdırdı.
Verilən misal onu təsdiq edir ki, şagirdin öz hüquqları var və 
bununla yanaşı, ona vəzifələr də  həvalə olunur, hansıları yerinə 
yetirməmək məktəb tərəfi ndən təyin edilən qaydaların pozulmasını 
təqdim edir və şagidlərin üzərinə müvafi q məsuliyyət ölçülərinin 
qoyulmasına səbəb olur. Məktəb yalnız qanunvericilik tələblərinə 
uyğun olan və məktəbin təyin etdiyi intizam ölçülərindən istifadə 
etmək məcburiyyətindədir.
Siz artıq bu fəslin əvvəlində verilən bütün suallara cavab 
verə bilərsiniz. Suallara qayıdın və cavab verin.
Əsas nəticələr və tövsiyyələr:
Şagirdlərin hüquqları var ki, mühafi zə olunan və təhlükəsiz 
• 
mühitdə təhsil alsınlar;
Şagirdlərin akademik irəliləyişlərinə müəllimin onlara 
• 
hörmətlə yanaşmasını bilmək onlara çox kömək edir;
Müəllim və  Təhsil və Elm Nazirliyi şagirdlər haqqında 
• 
məxfi  informasiyanı mühafi zə etməlidir;
Şagirdlər Təhsil və Elm Nazirliyi və  məktəb tərəfi ndən 
• 
təyin edilən intizam qaydalarını qorumalıdırlar və sinif 
yoldaşlarının, müəllimlərin və  məktəb rəhbərliyinin 
hüquqlarına hörmətlə yanaşmalıdırlar. 

129
Valideyn və müəllim münasibətləri
Bu fəsli oxuduqdan sonra siz  biləcəksiniz:
Müəllim və valideyn münasibətlərinin nə kimi əhəmiyyəti 
vardır;
Müəllimlər valideynlərlə  əməkdaşlıq münasibətlərini 
möhkəmləndirdikdə hansı strategiyalara müraciət 
etməlidirlər;
Dərs prosesində  iştirakı zamanı valideynə hansı  vəzifələr 
həvalə olunur;
Valideynin məktəb həyatına qoşulmasının nə kimi əhəmiyyəti 
vardır.
Aşağıda verilən suallara cavab verin və cavablar üzərində 
düşünün:
Valideynlərlə yaxşı kommunikasiya nəyi bildirir?
1. 
Valideynlərlə münasibət zamanı istifadə etdiyiniz 
2. 
kommuniasiyanın bir neçə effektiv strategiyasının adını 
çəkin;
Valideynlərin qoşula biləcəkləri məktəb tədbirlərini 
3. 
sadalayın;
Valideynlərin məktəb tədbirlərinə  cəlb etdikdə hansı 
4. 
qaydalara riayət etməlisiniz?
Valideynin uşağının akademik nailiyyəti ilə razı qalmadığı 
5. 
halda  hansı üsula müraciət edə bilərsiniz?
Valideyn aktiv olmadıqda və övladının təhsil prosesində 
6. 
ümumiyyətlə  iştirak etmədikdə hansı üsula müraciət edə 
bilərsiniz?
Uşaq tərəfi ndən intizam pozuntusuna yol verildikdə 
7. 
valideynə hansı rol həvalə olunur?

130
*****
Valideynin və müəllimin yaxşı münasibətləri  şagirdin 
nailiyyəti üçün şərait yaradır, onun özqiymətləndirməsini arırır 
və gücləndirir.  Əgər  şagird bilirsə ki, onun valideyni övladının 
akademik uğurları ilə maraqlanır, bu, onun motivasiyasına 
müsbət təsir göstərir. Məktəb valideyni mütəmadi olaraq uşağıınn 
akademik nailiyyətləri və ya əxlaqı barədə yeni məlumatlar əldə 
etmək hüququ ilə təmin etməlidir. Eləcə də o tələblər barədə də, 
hansıların razı salınması uşağın təhsil prosesinin yaxşılaşdırılması 
üçün lazımdır.
Yaxşı kommunikasiya bacarığı  uğurlu münasibətlərin ön 
şərtidir. Kommunikasiyanın həvəsləndirilməsinin başqa-başqa 
üsulları vardır. Yaxşı olardı ki, müəllim bu barədə  dərs ilinin 
əvvəlində düşünsün. Valideynləri qarşıdakı sinif tədbirləri, ev 
tapşırığının yerinə yetirilmə keyfi yyətləri, sizin ümidləriniz və 
sinfi n təşkili məsələləri barədə tanış edin.
Hər zaman valideynləri uşağın müsbət nəticələri ilə tanış edin. 
Bu onlara imkan verir ki, uşağı tərifl əsinlər. Bununla isə, uşağın 
özqiymətləndirməsi artır.
Əhvalat 1.
Levani çox çalışır, amma onu akademik nailiyyəti aşağıdır. 
Qeyd olunan hadisənin iki mümkün sonluğunu təklif edirik.
Müəllim Levaniyə söyləyir ki, o daha çox çalışmalıdır ki, 
1. 
onun nailiyyətləri başqa uşaqların nailiyyətlərinə bərabər 
olsun. Müəllim onun valideynlərinə  məktub göndərir. 
Məktubun məzmunu əsasən Levaninin nəticəsiz cəhdlərinə 
və əməyinə aiddir. Məktəb valideynləri düşündürdü, onlar 
Levanini danladılar və daha çox çalışmağını  məsləhət 
gördülər.
Müəllim məktubda Levanin yaxşı iş vərdişləri və sinifdə 
2. 
yaxşı davranışını qeyd edir, bununla yanaşı onun problemi 
barədə  də söz edir. Valideynlər uşağın çalışqanlığından 
fərəhlənir və bu fərəhin səbəbini ona da açıqlayırlar. 
İkinci gün məktəbə gələn Levani xoşbəxtdir və müəllimə 
söyləyir ki, valideynləri onun nailiyyətləri ilə sevinirlər.

131
Birinci misalda məktub həm Levaninin valideynlərini, eləcə 
də Levanini məyus edir. İkinci misalda, valideynlər də, müəllim də 
Levaninin akademik zəifl iyi barədə bilirlər, amma hər iki tərəf onu 
həvəsləndirmək və motivasiyasını daha da artırmaq üçün birlikdə 
çalışır. Demək olar ki, müəllim böyük heç bir şey etməyibdir. 
O, yalnız valideynlərə məktub göndərib və onun yaxşı çalışması 
vərdişini qiymətləndirib. Lakin onun əməyinin dəyərləndirilməsi 
Levaniyə müsbət təsir göstərəcək və onun motivasiyasını daha da 
artıracaqdır.
Problemin olması halında, mütləq valideyni vəziyyətdən 
xəbərdar edin. Problemlərin kəskinləşməməsinə qədər onlarla əlaqə 
saxlayın. Görəndə ki, problem artıq uzun müddətdir ki, mövcuddur 
və o, bu barədə heç nə bilmir, bu, valideynə mənfi  təsir göstərir. 
İl ərzində bir neçə dəfə valideynləri övladlarının nailiyyətlərini 
müzakirə etməyə dəvət edin. Onlara tez-tez məktub göndərin və 
fənnin məqsədlərini,  əsas məsələlərini, uşağın problemləri və 
nailiyyətlərini izah edin.
Yaxşı  təşkil edilmiş kommunikasiya valideyn və müəllim 
münasibətlərində çox vacibdir. Valideynlə üzbəüz söhbət 
münasibətin qurulmasının  ən effektiv formalarından biridir, 
çünki bu, ümumi məqsədlərə çatmaq üçün birgə çalışmağın 
əsasını qoyacaqdır. Valideynlə görüşün uğurlu aparılması üçün 
bir neçə qaydaya riayət etmək məqsədəuyğundur. Məsələn, yaxşı 
olardı ki, mobil telefonu söndürəsiniz və yaxud da səssiz rejimə 
qoyasınız. Bununla sizin söhbətinizin vacibliyi və valideynə 
olan hörmət vurğulanır. Söhbət üçün elə bir otaq seçin, hansının 
qapılarını bağlaya biləsiniz. Bununla siz onlara göstərirsiniz ki, 
söhbət məxfi dir və səmimi, vasitəsiz münasibətərin yaranmasına 
şərait yaradırsınız. Hər zaman valideyni səmimiyyətlə qarşılayın. 
Təşkilatçılıq görüşə daha rəsmi çalar verir. Əvvəlcədən müzakirə 
olunası  məsələlərin siyahısını  tərtib edin və  əgər  şagird konkret 
tapşırığı yerinə yetirməkdə və ya dərsliyi mənimsəməkdə çətinlik 
çəkirsə, o zaman onun yazı işini və ya dərsliyi özünüzlə götürün. 
Şagirdin yazı işindən istifadə etmək problemin həllini aydın şəkildə 
nümayiş etdirilməsi üçün çox yaxşı vasitədir.
Valideyn hiss etməlidir ki, siz onunla görüş üçün hazırlaşırdınız. 
Əgər valideyn həyəcanlanırsa, o zaman müxtəlif üsullara müraciət 
edə bilərsiniz ki, o, özünü daha sərbəst hiss etsin. Hər ikiniz də 
söhbət üçün şagird partası arxasında  əyləşə bilərsiniz.  Əgər 

132
həmsöhbətlərdən biri həyəcanlanırsa və  həmsöhbətlər arasında 
sədd, məsələn, stol varsa, bu, etimadsızlıq anını daha da artırır. 
Buna görə  də yaxşı olardı ki, elə söhbətin  əvvəlindəcə  uşağa 
qayğı göstərdiyinizi və ona müsbət yanaşmanızı göstərəsiniz. 
Problemin həllinə  qədər, qısa  şəkildə  şagirdin güclü tərəfl ərini 
söyləyin.  Əlbəttə ki, valideyn övladının nailiyyətləri ilə qürur 
duyur. Müəllim məzəmmətlə söhbətə başladıqda, görüşün tonu 
ikitərəfl i  müdafi əedici olur. Valideyndə onun övladına səmimi 
yanaşmağınızda  şübhə yarana bilər. Unutmayın ki, dəcəl və 
sözə baxmayan uşaq, kiminsə sevimli balasıdır. Valideynlər o 
ümidlə gəlirlər ki, övladının nailiyyətli və müsbət tərəfl əri barədə 
məlumat alsınlar. Siz onlara hissə etdirməlisiniz ki, şagirdə səmimi 
yanaşırsınız və  şagirdin müsbət bacarıqlarının inkişafına qayğı 
göstərirsiniz.
Valideyni diqqətlə dinləyin. Onların problemlərini nəzərə 
alın. Məsələn, o, sizə şikayətlənir ki, uşağına kitab oxutmaq üçün 
vaxt tapmaqda çətinlik çəkir. Bu vəziyyətdə cavab verə bilərsiniz: 
“başa düşürəm ki, vaxt tapmaq çox çətindir. Bəlkə çalışıb uşaqdan 
xahiş edəsiniz ki, siz yemək hazırlayan zaman o, ucadan oxusun”. 
Bu cür cavab valideynə hiss etdirir ki, siz onu başa düşürsünüz və 
ona problemi həll etməkdə kömək etməyə çalışırsınız.
Görüş zamanı valideynə çox vaxt ayırmağa çalışın. Konkret 
hadisəni təsvir edin və  məsləhət istəyin. Bununla valideynin 
səriştəsini vurğulayırsınız və  əməkdaşlıq münasibətlərinin 
möhkəmlənməsinə  şəraitini yaratmış olursunuz. Valideynləri 
konkret detallar daha çox maraqlandırır və onların demək olar 
ki, hər zaman suallar vermək  və təəssüfl ərini bildirmək arzuları 
olacaqdır.
Valideynlərlə söhbət zamanı  şagirdin nailiyyətləri və ya 
əxlaqını xarakterizə etmək üçün konkret misallar gətirin. Birmənalı 
xasiyyətnamədən çəkinin, məsələn, “Dato riyaziyyatdan zəifdir”. 
Bunun əvəzinə konkret misal gətirin: “Ötən həftə Dato ikirəqəmli 
ədədlərin toplanılmasında çətinlik çəkdi və tapşırığı yerinə yetirə 
bilmədi”. Valideynə göstərin ki, siz uşaqla deyil, konkret bir 
problemlə mübarizə aparırsınız.
Valideyndə elə bir təsəvver yaratmayın ki, fi krinizi  ona 
calayırsınız. Ona aydın olmalıdır ki, onunla birlikdə problemi həll 
etməyə çalışırsınız. “Siz Datonu məcbur etməlisiniz ki, axşamlar 
çoxlu çalışsın”, - bu sözlərin əvəzinə yaxşı olardı ki, belə deyəsiniz: 

133
“Sizin söhbətinizdən irəli gələrək düşünürəm ki, yaxşı olardı ki, 
hər axşam Datoya yeni sözləri öyrənmək üçün 10 dəqiqə  əlavə 
vaxt ayırasınız”.
Problemin kəskinləşməsi zamanı da, valideyni 
təqsirləndirməkdən çəkinin. Bu, nəticə verməyəcəkdir, valideyni 
müdafi ə olunmaq vəziyyətinə  gətirəcək və ola bilsin ki, sizi 
dinləməsin.
Pedaqoji terminologiyadan istifadə etməməyə çalışaq. Sadə və 
hamı üçün aydın dildə danışın. Əgər fi kri ötürmək üçün hər hansı 
bir pedaqoji nəzəriyyədən istifadə etmək lazım gəlirsə, çalışın ki, 
onu asan dillə izah edəsiniz.
Söhbəti ümidverici və müsbət notlarla sona çatdırın. 
Məqsədləri sadalayın. Valideynin  necə kömək edə biləcəyini 
cəmləşdirin. Gələcək planları xatırladın. Valideynə bildirin ki, 
onun dəstəyi lazımlı və zəruridir.
Əgər valideyni şagirdin intizam pozuntusuna görə çağırırsınızsa, 
müəyyən strategiyanı hazırlmaq lazımdır. Strategiyalardan biri 
davranışın təsvir edilməsi hesab oluna bilər.
Əhvalat 2. 
Qoqa istedadlı  uşaqdır və çox yoxsul bir ailədə böyüyür. 
Müəllimə məlum oldu ki, o, başqa uşaqların pullarını, qələmlərini 
və digər xırda əşyalarını oğurlayır. Bir dəfə, başqa uşağa məxsus 
olan qələmçərtən Qoqanın çantasından düşdü. 
Qeyd olunan vəziyyətin üç mümkün  sonluğunu təklif edirik.
Bu hadisəy
1. 
ə bütün sinif gözünü yumdu, çünki hamı 
bilir ki, Qoqanın ailəsi çox kasıbdır və qərara aldılar ki, 
bunu görməsinlər. Qələmçərtəni  şagirdə qaytardılar. Bu 
hadisəni heç Qoqanın ailəsinə də bildirmədilər.
Qoqanı sinif qarşısında danladılar və heç bir zaman 
2. 
oğurluq etməyəcəyini zorla söylətdirdilər. Valideynlərini 
çağırdılar və bildirdilər ki, ölçü götürməlidirlər, 
çünki uşağın açıq  şəkildə problemi var. Valideynlər 
inana bilmirlər və düşünürlər ki, müəllim səhv edir. 
Bu hal valideyn və müəllim arasında münasibəti çox 
gərginləşdirir. Valideyndə  təəssürat yaranır ki, müəllim 
hər zaman Qoqanı sıxışdırır.

134
Müəllim dərsdən sonra Qoqa ilə söhbət etdi və sakitcə 
3. 
soruşdu, qələmçərtəni niyə  oğurlayıbdır. Qoqa söylədi ki, 
bu  əşyaları çox istəyirdi, amma ailəsinin buna pulu yox 
idi. Müəllim onun dərdinə  şərik oldu, amma izah edir ki, 
bu  əşyaların  əldə edilməsinin düzgün yolu oğurluq deyil. 
Qoqanı  xəbərdar etdilər ki, oğurluq təkrar olunarsa, onun 
valideynlərini xəbərdar edəcəklər. Bir neçə gündən sonra yenə 
də bir əşya itdi. Müəllim Qoqaya söylədi ki, onu çox sevir 
və hesab edir ki, onun böyük potensialı var, amma bu ikinci 
hadisədən sonra məcburdur ki, onun valideynlərini xəbərdar 
etsin. Qoqanın valideynləri məktəbə gəldilər. Valideynlərlə 
söhbətin əvvəlində müəllim Qoqanın nailiyyətlərini müzakirə 
etdi və yalnız bundan sonra problemli hadisəni təhlil etdi. O, 
bir neçə  oğurlanmış  əşyanı göstərdi.  Əvvəlcədən Qoqanın 
anası bildirirdi ki, ola bilməz ki, onun oğlu belə bir iş etsin. 
Sonra Qoqadan içəri keçməyi xahiş etdilər. Qoqanın anası 
soruşdu ki, o, bu əşyaları  oğurlayıbmı  və ya yox. Qoqa 
boynuna aldı. Bundan sonra valideynlər, şagird və müəllim 
birlikdə müzakirə etdilər ki, oğurluğun təkrarlanmasının 
qarşısının alınması üçün və ya təkrarlandığı halda  hansı 
ölçülər götürəcəklər. 
Birinci yanaşma  şagirdə heç nə ilə yardım etmir. Oğurluğa 
adət etmək nə onun üçün, nə  də ki, cəmiyyət üçün yaxşı hal 
deyil. Problemin bu şəkildə  həlli valideynə  də imkan vermir ki, 
övladına izah etsin ki, niyə  oğurluq etmək pisdir. İkinci variant 
da nəticəsizdir, çünki şagirdin başqalarının qarşısında təhqir 
olunması onun özqiymətləndirməsinə  mənfi   təsir göstərir və o, 
həmyaşıdları arasında etimadsızlıq və rişxənd obyektinə çevrilir. 
Əlbəttə ki, üçüncü yanaşma ən nəticəlidir. Bu halda müəllim ikinci 
şans verməklə  və  uşağa oğurluğun səbəbini müzakirə etməklə 
problemi həll etməyə çalışır. Hadisə təkrar olunduqda, valideynləri 
dəvət edir və izah edir ki, birinci dəfə hansı ölçüləri götürmüşdü və 
oğurluğun sübutunu da gətirir. Müəllim maksimal şəkildə çalışır ki, 
şagirdi yox, günahı tənqid etsin. O, Qoqanın başqa şəxsi dəyərləri 

135
haqqında da söhbət etdi, lakin oğurluğu tənqid etdi. Ən əsası odur 
ki, problemi valideynlərə elə formada ötürdü ki, problemi birlikdə 
həll etmək mümkün olsun.
Valideyn məcburdur ki, uşağın dərslərə gündəlik davamiyyətinə 
nəzarət etsin. Şagirdin təhsil prosesi onun təkcə məktəbdə olması 
ilə kifayətlənmir, o, adətən, ev tapşırıqları və digər əlavə fəallıqları 
da özündə birləşdirir, hansıların uğurla həyata keçirilməsi bir çox 
hallarda, məhz valideynlərdən asılıdır. 
Əhvalat 3.
İrakli məktəbdən qayıdıb.  İngilis dilindən ona kiçik hekayəni 
oxumaq və onun birsəhifəlik məzmununu yazmaq tapşırılıbdır. 
Irakli ingilis dilini öyrənməkdə çox çətinlik çəkir. Evdə anası 
tapşırığı yerinə yetirməyi xahiş edir.
Qeyd olunan vəziyyət iki cür cərəyan edə bilər:
İraklinin çalışa biləcəyi yeganə masa ümumi otaqda 
1. 
yerləşir. Nənə seriala baxır və televizorun səsi İrakliyə mane 
olur. Kiçik qardaşı da səs-küylə evdə qaçır. İrakli bir saat 
boyunca oturub hekayəni oxumağa çalışır, lakin eyni abzası 
bir neçə dəfə təkrarlamalı olur, çünki diqqətini cəmləşdirə 
bilmir. Sonda qərara alır ki, tapşırığı yerinə yetirməyin 
başını buraxsın.
İrakli anasına deyir ki, ümumi otaqda səs olduğuna görə, 
2. 
tapşırığı yerinə yetirə bilmir. Ana balaca masa tapır və 
İraklinin otağına qoyur, qapını örtür, kiçik oğluna tapşırır 
ki, otağa keçməsin, çünki onun qardaşı tapşırığını yerinə 
yetirir.  İrakli 45 dəqiqəyə hekayəni oxuyur və  məzmun 
demək olar ki, ona aydın olur. O, artıq inşa yaza bilər və 
ertəsi günü onu müəllimə göstərə bilər.
İkinci səhnə çox yaxşı bir nümunədir. Şagirdə tapşırığı yerinə 
yetirmək üçün sakit mühitin yaradılması vacib şərtlərdən biridir. 

136
Valideyn müdaxilə etməsəydi,  İrakli ev tapşırığını yerinə yetirə 
bilməyəcəkdi.
Valideynlər ümumi məktəb probleminin həllində, vəsait və 
digər resursların axtarışında aktiv rol oynaya bilərlər. Məktəb 
valideynin hüququnu təmin etməlidir ki, o, şəxsən və ya seçilən 
nümayəndə vasitəsilə məktəbin idarəçiliyində iştirak etsin. Məktəb 
həyatında aktiv iştirak etmək üçün valideyn hər zaman məktəbdə 
mühafi zə olunan istənilən açıq informasiyanı tələb edə bilər.
Valideyni məktəbin idarəçilyi və ya məktəb tədbirlərinə cəlb 
etməyin bir neçə yolu mövcuddur. Çox vacibdir ki, valideynlər 
məktəbin qəyyumlar  şurasında birləşsinlər, hansı ki, məktəbin 
özünüidarəçilyinin ali seçim orqanıdır. Bundan əlavə, valideynlərin 
hüquqları var ki, təşkilat yaratsınlar və məktəb onların bu qərarlarına 
hörmətlə yanaşmalıdır. Eləcə  də, məktəb valideynlər birliyinin 
işinə müdaxilə etməli deyil.
Hər bir məktəbdə aktiv valideynləri axtarmaq mümkündür, 
amma məktəbə qarşı çox da müsbət yanaşmayan valideynlərin 
cəlb edilməsi cəhdi də  nəticə verə bilər. Analar, atalar, nənə  və 
babaları  həvəskar kimi məktəbin tədbirlərinə  cəlb etmək olar. 
Bu, uşağın təhsilə olan marağını nümayiş etdirməyə sövq edir və 
şagirdin özqiymətləndirməsini artırır. Valideynin məktəb həyatına 
cəlb olunması uşağın akademik imkanlarını da yaxşılaşdıra bilər. 
Təhsil elə bir prosesdir ki, məktəb, şagirdlər və valideynlər arasında 
əməkdaşlığı əhatə edir.
Siz artıq bu fəslin əvvəlində verilən bütün suallara cavab 
verə bilərsiniz. Suallara qayıdın və cavab verin.

137
Əsas nəticələr və tövsiyyələr:
Dərs prosesinin effektiv şəkildə aparılması üçün valideyn 
• 
və müəllim arasında  əməkdaşlıq münasibətinin böyük 
əhəmiyyəti vardır;
Müəllim effektiv strategiyalardan istifadə etməklə, 
• 
valideynləri həvəsləndirə  və onları  dərs prosesinə  cəlb 
edə bilər;
Söhbət zamanı yaxşı olardı ki, əvvəlcə valieyni 
• 
inandırasınız ki, onun övladına səmimiyyətlə yanaşırsınız 
və yalnız bundan sonra problemli məsələlərə keçə 
bilərsiniz;
Unutmayın ki, bir çox hallarda, valideynin məktəb 
• 
həyatına lazımi  şəkildə  cəlb olunması  uşağın 
motivasiyasının yüksəlməsinə müsbət təsir göstərir. 

138
Həmkarlarla münasibətlər
Bu fəsli oxuduqdan sonra siz biləcəksiniz:
Məktəbin əməkdaşları ilə (direktor, müəllim və s.) səmimi iş 
münasibətləri nə dərəcədə əhəmiyyətlidir;
Müəllim münaqişə  və problem vəziyyətində  nəyi nəzərə 
almalıdır;
Həmkarlarla münasibət formaları müəllimin peşəkarlığını nə 
dərəcədə müəyyən edir. 
Aşağıda verilən suallarla tanış olun və cavablar üzərində 
düşünün:
Səmimi peşəkar münasibətlər nəyi nəzərdə tutur?
1. 
Həmkarlarla münaqişənin həllinin hansı strategiyaları 
2. 
mövcuddur?
Direktor məktəbdə mövcud vəziyyəti və davm edən 
3. 
prosesləri nə dərəcədə ətrafl ı bilməlidir?
Niyə 
məktəb mühitində 
məxfi liyin 
qorunması 
4. 
əhəmiyyəlidir?

139
*****
Əməkdaşlar və  məktəbin digər işçiləri arasında səmimi 
əməkdaşlıq münasibətləri müəllim və ya şagirdlər üçün müsbət 
tədris mühitinin yaradılmasının ön şərtlərindən biridir. Müəllimlər 
arasında mənfi  yanaşma şagirdin nailiyyətlərinə ziyan vura bilər və 
keyfi yyəli tədris prosesinin aparılmasına mane ola bilər. Məktəbin 
ümumi nailiyyəti səmimi/əməkdaş peşəkar münasibətlərdən 
asılıdır. Köhnə bir yapon atalar sözü belə söyləyir: “bizlərdən heç 
birimiz elə güclü deyilik, necə ki, hamımız birlikdə”. Birlikdə 
işləmək iş yükünün də yüngülləşdirir. Müəllimin vəzifələrindən biri 
– həmkarlarının hüquqlarını tanımaq və onlara hörmət etməkdir. 
Yaxşı olardı, həm  bilavasitə əməldə (məs., kömək etmək), eləcə 
də danışıq leksikasında hörmət göstərilsin.

140
Müəllim hər zaman peşəkarlığı ilə seçilməlidir. Bu, müvafi q 
biliklə yanaşı, məktəbdə  və onun  divarları xaricində uyğun 
davranışı, müvafi q geyim tərzini, yeni ideyalara hazır olmağı,  
işə  ədalətli və ciddi yanaşmanı  və  uşaqlarla, valideynlərlə  və 
həmkarlarla münasibətdə məxfi liyin qorunmasını nəzərdə tutur. 
Müəllim məktəbin peşəkar mühitinin 
yaradılmasında və qorunub saxlanılmasında fəallıq 
göstərməlidir. Bunun üçün kommunikasiyanın 
müəyyən strategiyalarını bilmək lazımdır.  Əgər 
əməkdaşlarla münasibətdə münaqişəli vəziyyət 
yaranarsa, o zaman müəllim başqa  əməkdaşların 
müdaxiləsi xaricində, problemi yalnız həmin şəxslə 
həl etməyi bacarmalıdır. Məxfi liyin  saxlanılması 
gələcəkdə münasibətlərin düzəlməsinə imkan 
yaradacaqdır. 
Əhvalat 1. 
Mariam artıq 7 il idi ki, məktəbdə  işləyirdi. Teona iki il 
əvvəl gəlmişdi. Onlar arasında münaqişə sinif otağı ilə  əlaqədar 
yaranmışdı. Hər iki müəllim eyni sinif otağından istifadə etmək 
məcburiyyətində idilər, amma başqa-başqa saatlarda. Mariam 
gördü ki, Teonanın vəsaitləri onun üçün ayrılan yerin çoxunu 
tutur. Bundan əlavə, digər müəllimlərdən duydu ki, Teona başqa 
müəllimlərin yanında onun barəsində pis rəy söyləmişdi.
Vəziyyət iki istiqamətdə inkişaf edə bilər:
Mariam müəllimlər otağına keçir və Teona ilə sinif otağının 
1. 
probleminin müzakirəsinə başlayır. Teona gülüb deyir  
ki, bu məsələ barədə çox narahatdır. Mariamı bu, daha 
da hiddətləndirir və  səsini ucaldır. Söhbət yavaş-yavaş 
qışqırığa çevrilir. Cavabda Teona da səsini ucaldır və sinif 
otağı ətrafında yaranan problem müəllimlər otağında qızğın 
bax.II 
-  səh.124;

141
müzakirə olunur. Şagirdlər otağın qarşısında dayanıb mərcə 
dururlar  ki, hansı müəllim udacaqdır. 
Mariam direktorla əlaqə saxlayıb xahiş etdi ki, bu məsələnin 
2. 
yekun olaraq həll edilməsi üçün onunla və Teona ilə 
görüşsün. Direktorla söhbətdən sonra Mariam və Teonanı 
başqa sinifl ərə ayırdılar, başqa müəllimlərlə  dəyişdirdilər. 
Direktor Teonaya xatırlatdı ki, onların problemlərinin başqa 
müəllimlərlə müzakirəsi ümumi tədris mühitinə müsbət 
təsir göstərmir.
İkinci  əhvalatda problemin daha yaxşı  həlli yolu verilibdir. 
Müəllim təqlid obyektidir və istənilən bir vəziyyətdə o, özünü 
idarə etməyi bacarmalıdır. Həmkarlar arasında yaranan münaqişəli 
vəziyyəti (ən  əhəmiyyətsizi belə), yaxşı olardı ki, onların öz 
aralarında həll olunsun və ümumi diskusiyaya çevrilməsin. 
Direktor məktəbdə baş verən təlim-tərbiyə prosesinə nəzarət 
edir. O, cəmiyyət və  məktəb arasında  əlaqələndirici halqadır və 
məktəbin adı ilə məktəbxarici şəxslərlə münasibətlər yaradır. Bunun 
üçün də o, məktəbdə baş verən hər bir məsələ ilə əlaqədar məlumata 
malik olmalıdır. Bu, müəllimin öz işlərini yerinə yetirməsinə mane 
olan şagirdlər və ya valideynlərlə əlaqədar problemli münaqişələrə, 
dərs planının çətinliklərinə və istənilən hər bir müqavimətə aiddir. 
Amma bunların hamısı o demək deyil ki, direktor hər bir müəllimin 
gündəlik işlərinə və dərs prosesinə cəlb olunmaıdır. 
Uğurlu tədris prosesi onu nəzərdə tutur ki, məktəbin rəhbərliyi 
müəllimin peşəkarlığına, vicdanlı  və  sədaqətli olmağına  əmin 
olmalıdır. Effektiv iş üçün məktəbin rəhbər orqanları ilə aktiv 
əməkdaşlıq etmək və onların fi krini bölüşdürmək lazımdır. 
Yaxşı olardı ki, direktor və ya qəyyumlar  şurasının 
nümayəndələri sizin tərəfi ndən həyata keçirilən tədbirlər və planlar 
haqqında xəbərdar olsunlar. Bir çox hallarda müəllimlərin səhvi 
o olur ki, yalnız problemin kəskinləşdiyi zaman müdiriyyətə 

142
informasiyanı çatdırırlar. Onu da mütləq qeyd etmək lazımdır k, 
problemli vəziyyətdən əlavə, müdiriyyət müsbət hadisələr haqqında 
xəbərdar olsun. Bütün yuxarıda qeyd olunanlar onu bildirmir 
ki, bütün problemlərin həllindən müdiriyyət nümayəndələrini 
xəbərdar etməlisiniz. Bu, yalnız onu göstərir ki,  siz dərs prosesini 
və  şagirdlərinizin davranışlarını idarə edə bilmirsiniz. Əgər 
əhəmiyyətsiz bir problem yaranarsa, o zaman həmin problemin 
həllində sinfə daha yaxşı nəzarət edən məktəb müəllimləri ilə bir 
neçə strategiyanı müzakirə etməyiniz yaxşı olardı. 

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling